II CR 322/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: M. Grudziński, J. Policzkiewicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniego L. i Juliana R. przeciwko Skarbowi Państwa (Sąd Wojewódzki w W.) o ustalenie, na skutek rewizji powoda Antoniego L. od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 2 lutego 1963 r.,zaskarżony wyrok w stosunku do powoda Antoniego L. uchylił i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego jej rozpoznania w tym zakresie.Uzasadnienie faktycznePowód Antoni L. w pozwie przeciwko Skarbowi Państwa (Sądowi Wojewódzkiemu w W.) wnosił o ustalenie, że należność objęta pismem prezesa Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 14 maja 1963 r. w wysokości 1837,78 zł z tytułu czynszu za zajmowane przez niego, jako przez komornika sądowego, pomieszczenie biurowe w budynku Sądu Wojewódzkiego w W. - nie istnieje.Powód twierdził, że nie zawierał z pozwanym umowy najmu ani też nie otrzymał decyzji władzy lokalowej o przydzieleniu lokalu, w zajmowanym zaś pomieszczeniu urzęduje dlatego, że takie otrzymał polecenie od swych władz przełożonych. Nie powinien więc w ogóle płacić czynszu, który zresztą został określony zbyt wysoko.Jako podstawę prawną swego żądania powód wskazał art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1958 r. o ściąganiu czynszów najmu i innych należności Państwa, związanych z korzystaniem z terenów i budynków państwowych (Dz. U. z 1958 r. Nr 35, poz. 156 i z 1961 r. Nr 32, poz. 159).Z podobnym pozwem wystąpił także komornik sądowy Julian R.Pozwany wnosił o oddalenie tych roszczeń, przy czym twierdził, że powodowie korzystają bezumownie z lokalu.Sąd Wojewódzki, rozpoznawszy łącznie obie sprawy, wyrokiem z dnia 2.II.1965 r. oddalił powództwo i zasądził od powodów na rzecz pozwanego koszty procesu.W uzasadnieniu Sąd Wojewódzki wyszedł z założenia, że komornicy sądowi - ze względu na posiadaną przez nich odrębność od pozostałego personelu sądowego w sprawach finansowych - obowiązani są płacić czynsz za zajmowane przez nich pomieszczenie biurowe i że nawet w braku umowy między stronami obowiązani są płacić stosowne stawki w myśl art. 1a pkt 3 cyt. ustawy.Natomiast co do zarzutów powodów, które dotyczą wysokości stawek lub nieprawidłowego obliczenia metrażu i nieuwzględnienia specyfiki lokalu, to w tym zakresie zachodzi niedopuszczalność drogi sądowej.W rewizji powód Antoni L. wnosi o zmianę tego wyroku i uwzględnienie powództwa, a ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Rewizję swą powód opiera na podstawach przewidzianych w art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c.W odpowiedzi pozwany wnosi o oddalenie rewizji i o zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na podstawie obowiązujących przepisów sytuacja prawna komorników sądowych przedstawia się następująco:Komornicy urzędują w sądach powiatowych, przy czym do zakresu ich obowiązków należy pełnienie czynności egzekucyjnych i innych czynności wskazanych w ustawach (art. 138 § 1 u.s.p.). Jako organ egzekucyjny komornik działa w zasadzie samodzielnie, jednakże sąd może z urzędu wydawać komornikowi zarządzenia zmierzające do zapewnienia należytego wykonania egzekucji oraz usuwać spostrzeżone uchybienia (art. 759 k.p.c.).Komornik pełni czynności osobiście z wyjątkiem wypadków oznaczonych w instrukcji dla komorników. Do załatwienia czynności kancelaryjnych może on utrzymywać na własny koszt personel pomocniczy, za którego czynności jest osobiście odpowiedzialny (§ 30 rozp. Min. Spraw. z 31.XII.1960 r. o komornikach - Dz. U. z 1961 r. Nr 13, poz. 66). Komornik powinien utrzymywać biuro w siedzibie sądu powiatowego, przy którym urzęduje, prezes zaś sądu wojewódzkiego może zlecić komornikowi utrzymywanie biura w obrębie jego rewiru nawet poza siedzibą sądu, a ponadto może zlecić komornikom danej miejscowości utrzymanie biur w jednym budynku, w miarę możności - sądowych (§ 31 cyt. rozp. z 1960 r.).Komornik jest pracownikiem państwowym powołanym w drodze nominacji, a bezpośrednią jego władzą przełożoną jest prezes sądu powiatowego (§ 1, 28 i 40 cyt. rozp. z 1960 r.).Specyficzna jest sytuacja komornika w zakresie spraw finansowych. Otrzymuje on ze Skarbu Państwa uposażenie określone w przepisach o uposażeniu pracowników państwowych, a prócz tego zatrzymuje dla siebie 40 procent pobieranych za czynności opłat, przy czym te ostatnie przeznaczone są na pokrycie kosztów utrzymania biura, obejmujących wydatki osobowe i rzeczowe (§ 36 cyt. rozp. z 1960 r.). Komornik otrzymuje zwrot wydatków oraz pobiera na rzecz swoją ryczałt kancelaryjny i oznaczone kwoty wynagrodzenia (§ 19-27 rozp. Min. Spraw. z 31.V.1958 r. o taksie za czynności komorników - Dz. U. Nr 40, poz. 186).Żaden przepis nie wkłada na administrację sądową obowiązku dostarczenia komornikowi lokalu na biuro.W świetle powyższych zasad wypada stwierdzić, że sytuacja prawna komornika odbiega znacznie od sytuacji innych pracowników sądowych. W szczególności w zakresie organizowania i prowadzenia biura komornik korzysta ze znacznej autonomii.W konsekwencji należy uznać, że stosunek, jaki powstaje między Skarbem Państwa (sądem wojewódzkim) a komornikiem w razie zajmowania przez niego pomieszczenia na biuro w budynku sądowym, jest stosunkiem cywilnoprawnym. Nie występuje tu bowiem czynnik podporządkowania, tak charakterystyczny dla stosunku administracyjnoprawnego.Warunki korzystania przez komornika z tego pomieszczenia w budynku nie podlegającym publicznej gospodarce lokalami strony mogą regulować w drodze umowy, przy czym z reguły powinno ono być odpłatne, ponieważ wydatki takie należą do kosztów utrzymania biura, za ponoszenie których komornik zatrzymuje dla siebie 40 procent opłat pobieranych za czynności.Ogólny porządek prawny wymaga przy tym, żeby kwestia odpłatności była wyraźnie ujęta w umowie.W sprawie jest bezsporne, że powód zajmowane przez siebie pomieszczenie biurowe objął na polecenie swej władzy przełożonej. Jeżeli więc nie zastrzeżono wtedy, że powód obowiązany będzie płacić czynsz, oznaczałoby to, że przez fakt zajęcia tego lokalu powstał między stronami stosunek zbliżony do umowy użyczenia (art. 43 p.o.p.c. i art. 419 k.z.). Dopiero późniejsze wezwanie powoda do zapłaty czynszu i fakt dalszego zajmowania tego pomieszczenia przez powoda można by uważać za zawarcie umowy najmu lokalu (art. 43 p.o.p.c. i art. 370 k.z. w związku z art. 30 ust. 1 pkt 3 prawa lokalowego).W braku przesłanek do uznania, że zawarte zostały wymienione wyżej umowy, powód byłby obowiązany do wynagrodzenia - za używanie lokalu - na zasadach ogólnych (art. 28 i 311 pr. rzecz.).W każdym razie obowiązek płacenia czynszu bądź odszkodowania ciążyłby na powodzie dopiero od dnia wezwania go do zapłaty i dotyczyłby przyszłego okresu.W sprawie nie wyjaśniono, kiedy wezwanie takie zostało złożone (art. 44 § 1 p.o.p.c.) oraz jakiego okresu dotyczy kwota 1837,78 zł, wymieniona w piśmie prezesa Sądu Wojewódzkiego z dnia 14 maja 1963 r., jak również czy i w jakim związku pozostaje treść tego pisma z poprzednimi pismami z dnia 22 marca 1963 r. i z dnia 21 sierpnia 1959 r.Stanowisko Sądu Wojewódzkiego dotyczące zarzutów powoda co do wysokości czynszu jest błędne o tyle, że brak drogi sądowej w tym przedmiocie nie może powodować pominięcia tych zarzutów. Sąd powinien był odesłać strony na drogę postępowania administracyjnego, zakreślając w tym celu powodowi odpowiedni termin, a postępowanie w sprawie zawiesić (art. 177 § 1 pkt 3 k.p.c. w związku z § 5 ust. 2 rozp. RM z dnia 29.VIII.1964 r. w sprawie właściwości organów do ustalenia należności z tytułu najmu lokali - Dz. U. Nr 32, poz. 206).Dopiero po ustaleniu wysokości czynszu przez właściwe organy lub po bezskutecznym upływie terminu zakreślonego powodowi do wszczęcia postępowania administracyjnego należało rozpoznać sprawę. Zauważyć przy tym należy, że droga do ściągnięcia należności za korzystanie z lokalu przewidziana w cyt. ustawie z dnia 6 czerwca 1958 r. jest właściwa zarówno wtedy, gdy chodzi o czynsz, jak i wtedy, gdy chodzi o odszkodowanie za bezumowne korzystanie z lokalu (art. 1a tej ustawy).Z tych względów oraz na mocy art. 388 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.