II CR 360/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: S. Dmowski, Ł. Grygołajtys.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Heleny S. przeciwko Spółdzielni Pracy Przetwórstwa Spożywczego "Piast" w S. o zapłatę 150.000 zł, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 19 czerwca 1979 r.oddalił rewizję i zasądził od powódki na rzecz pozwanej Spółdzielni koszty postępowania rewizyjnego w kwocie 800 zł.Uzasadnienie faktyczneW dniu 19.XII.1977 r. powódka Helena S., tymczasowo aresztowana w związku z postawionym jej zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 202 § 2 k.k., na wezwanie prokuratora wojewódzkiego wpłaciła na konto pozwanej Spółdzielni 150.000 zł "tytułem częściowego wyrównania szkody wyrządzonej przestępstwem popełnionym od 1971 r. do sierpnia 1977 r.". Otrzymawszy zawiadomienie o tej wpłacie, prokurator wojewódzki uchylił w stosunku do niej areszt tymczasowy. Prawomocnym wyrokiem z dnia 20.XII.1978 r. Sąd Wojewódzki w Szczecinie uznał powódkę za winną tego, że w okresie od stycznia 1972 r. do 20.V.1977 r. w S., jako kierownik sklepu mięsnego, nabyła od konwojentów pozwanej Spółdzielni Antoniny W., Józefa R. i innych wędliny wartości około 70.000 zł wiedząc o tym, że zostały one uzyskane za pomocą czynu zabronionego, i za to na podstawie art. 215 § 1 k.k. w zw. z art. 36 § 2 i 3 k.k. skazał ją na karę dwóch lat pozbawienia wolności i 40.000 zł grzywny zawieszając jej wykonanie kary pozbawienia wolności na okres lat trzech. Skazując 18 oskarżonych na kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 202 § 2 k.k. - wśród nich i dostawców powódki - zasądził jednak ten Sąd od nich solidarnie na rzecz strony pozwanej równowartość zagarniętego mienia w kwocie 3.680.000 zł przy ograniczeniu odpowiedzialności każdego z nich do kwoty, jaką z zagarniętego mienia uzyskał (art. 363 § 1 k.p.k.).W pozwie powódka twierdziła, że wobec treści wyroku skazującego, w którym nie przypisano jej działania na szkodę pozwanej Spółdzielni, odpadła podstawa prawna świadczenia kwoty 150.000 zł i żądała w pozwie od tej Spółdzielni zwrotu kwoty 150.000 zł. Pozwana Spółdzielnia wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że jako paser odpowiada powódka w takim zakresie jak konwojenci, od których wędliny nabywała. Przyjmując, że podstawa ta nadal istnieje do wskazanej w sentencji wyroku skazującego kwoty 70.000 zł (art. 410 § 2, 441 § 1 k.c.), Sąd Wojewódzki oddalił powództwo ponad kwotę 80.000 zł.W rewizji opartej na podstawach z art. 368 pkt 1 i 3 k.p.c. powódka wnosiła o uchylenie albo o zmianę wyroku w tej części i o zasądzenie na jej rzecz dalszej kwoty 70.000 zł.Rewizja jest bezzasadna.Mylnie rewizja zarzuca, iż dowolnie przyjął Sąd Wojewódzki, że przekazując w dniu 19.XII.1977 r. pozwanej Spółdzielni 150.000 zł powódka była zobowiązana do naprawienia doznanej przez tę spółdzielnię szkody. Nie kwestionuje przecież powódka tego, że do powstania uszczerbku w mieniu tej Spółdzielni bezpośrednio przyczynili się jej dostawcy Antonina W., Józef R. oraz Tadeusz M. Ustalenia zaś wyroku skazującego potwierdzają, że wędliny i słoninę nabywała od nich wiedząc o tym, że te produkty żywnościowe pochodzą z czynu zabronionego popełnionego na szkodę pozwanej Spółdzielni. Źródłem odpowiedzialności powódki i spełnienia świadczenia w celu uwolnienia się od tej odpowiedzialności było więc nie wezwanie prokuratora do naprawienia szkody, lecz jej własny czyn polegający na nabyciu od złodziei rzeczy skradzionych i w ten sposób świadome korzystanie z wyrządzonej drugiemu szkody. W takiej zaś sytuacji nie może ona kwestionować wniosku Sądu Wojewódzkiego, że w chwili wpłaty kwoty 150.000 zł była zobowiązana do naprawienia szkody odpowiadającej co najmniej wartości tego, co uzyskała, nabywając od wymienionych konwojentów mienie zagarnięte pozwanej Spółdzielni. Paser bowiem odpowiada solidarnie (art. 441 § 1 k.c.) z tymi, którzy szkodę wyrządzili bezpośrednio (art. 415, 422 k.c.), a bierna solidarność uprawnia wierzyciela do dochodzenia całego długu tylko od jednego ze współdłużników (art. 366 § 1 k.c.).Wbrew stanowisku rewizji, ustalenia wyroku skazującego nie usprawiedliwiają wniosku, że z chwilą jego uprawomocnienia się odpadła podstawa świadczenia przez powódkę kwoty 150.000 zł na rzecz poszkodowanej Spółdzielni. Myli się powódka zarzucając, iż tenże wyrok nie przypisuje już jej działania na szkodę strony pozwanej. Rozstrzygnięcia zawarte w sentencji wyroku skazującego sprowadzają się w istocie do: zasądzenia z urzędu (art. 363 § 1 k.p.k.) kwoty 3.680.000 zł, odpowiadającej wartości mienia zagarniętego przez nich solidarnie, od 18 osób skazanych za przestępstwo z art. 202 § 2 k.k., uwarunkowania utrzymania w stosunku do trzech z nich zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności od naprawienia kwotami tam wymienionymi szkody wyrządzonej przestępstwem (art. 75 § 3, art. 78 k.k.) i ustalenia, że od wskazanych już trzech konwojentów powódka nabyła wędliny za około 70.000 zł świadoma tego, że zostały przez nich zdobyte czynem przestępnym.W takiej zaś sytuacji okoliczność, iż w kwotach zasądzonych z urzędu od tych konwojentów - Antoniny K. (140.000 zł), Józefa R. (93.000 zł), Tadeusza N. (70.000 zł) mieści się owe otrzymane od niej za wędliny 70.000 zł, nie jest jednoznaczna ze stwierdzeniem przez sąd karny, że za szkodę pozwanej Spółdzielni ponoszą odpowiedzialność wyłącznie dostawcy powódki. Nie skorzystawszy z uprawnienia do zasądzenia i od niej odszkodowania (art. 363 § 2 k.p.k.), wyraźnie sąd podkreślił, że powódka świadomie skorzystała z wyrządzonej pozwanej Spółdzielni szkody, co wskazuje na istnienie nadal i po jej stronie obowiązku naprawienia szkody w charakterze dłużnika solidarnego tych, którzy ją wyrządzili bezpośrednio (art. 415, 422, 441 § 1 k.c.).Chybiony jest także zarzut, iż przedwcześnie przyjął Sąd Wojewódzki, że powódkę z tego tytułu obciąża obowiązek świadczenia na rzecz strony pozwanej kwoty 70.000 zł. Zyski powódki były oczywiście niższe od sumy, jaką bezpośrednim sprawcom zapłaciła za nabyte od nich wędliny i słoninę, jednak paser odpowiada jak ten, kto szkodę bezpośrednio wyrządził. Korzyść uzyskaną przez pasera wyznacza z reguły wartość przyjętego przez niego mienia pochodzącego z przestępstwa, nie zaś zysku, jaki otrzymał sprzedając później to mienie. Specyfika paserstwa nie pozwala ustalić wartości mienia przyjętego przez powódkę na podstawie opinii biegłych. Mając jednak na uwadze, iż w toku śledztwa wyjaśniła ona, że od wymienionych w sentencji skazującego ją wyroku karnego sprawców nabyła wędliny i słoninę na około 70.000 zł, a zbywcy to w zasadzie potwierdzili, oraz że choć te wyjaśnienia odwołała przed sądem na rozprawie w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego wyroku, nie zakwestionowała przypisanej jej w tymże wyroku karnym wartości przyjętego mienia, władny był Sąd Wojewódzki przyjąć, iż do wartości tego mienia najbardziej zbliżona jest kwota 70.000 zł (art. 322 k.p.c.). Tym samym odpaść musi zarzut niewyjaśnienia sprawy w tym przedmiocie (art. 227, 316 § 1 k.p.c.).W konsekwencji, oddalając powództwo ponad kwotę 80.000 zł nie naruszył Sąd Wojewódzki przepisu art. 410 k.c. Wartość szkody, za jaką powódka odpowiada z mocy przepisów prawa materialnego, nie sięga bowiem kwoty 70.000 zł, a rzeczą samej solidarnie odpowiedzialnej paserki jest poszukiwanie swych dalszych współdłużników (art. 441 § 2 k.c.). Rewizję powódki więc oddalono (art. 387 k.p.c.).O kosztach postępowania rewizyjnego orzeczono w myśl art. 98 k.p.c.