3 CR 839/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski. Sędziowie: J. Tyszka (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Narodowego Banku Polskiego Oddziału Wojewódzkiego w K. przeciwko Leonardowi S. i innym o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji pozwanych Józefa S., Pawła i Gertrudy S., Karola S. i Marii R. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 10 kwietnia 1958 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia od pozwanego Karola S. 20.000 zł, a od pozostałych pozwanych solidarnie 470.185,07 zł tytułem odszkodowania.W uzasadnieniu tego żądania powód podał, że dnia 9 sierpnia 1955 r. pozwany Leonard S., b. kasjer Narodowego Banku Polskiego Oddział w T., dokonał kradzieży gotówki z kasy pancernej tegoż Oddziału w sumie 639.557,07 zł. Pozostali pozwani, z wyjątkiem Karola S., albo udzielili pomocy Leonardowi S. do popełnienia tego przestępstwa albo też przyjęli od niego bezpośrednio bądź za pośrednictwem innych pozwanych - w celu ukrycia - skradzioną gotówkę.I tak pozwany Józef S. przyjął do ukrycia od Leonarda S. d Pawła S. około 400.000 zł, pozwani S. ukrywali w swoich zabudowaniach skradzioną gotówkę w sumie około 600.000 zł, pozwana zaś Maria R. przyjęła od pozwanego Józefa S. 30.000 zł jako udział w łupie dla swego syna Józefa R., a ponadto wręczyła pozwanej Gertrudzie S. - w celu ukrycia - część skradzionej gotówki w ilości nie ustalonej. Wreszcie pozwany Karol S. przyjął kilka razy w podarunku od pozwanego Józefa S. łączną kwotę około 20.000 zł pochodzącą z tej kradzieży.Za czyny te wszyscy pozwani zostali prawomocnie skazani wyrokiem sądu karnego.Powód odzyskał część skradzionej gotówki w kwocie 149.372 zł (znalezioną u niektórych pozwanych w czasie rewizji), dochodzi więc reszty.Pozwani (z wyjątkiem Leonarda i Huberta S. oraz Józefa R., w stosunku do których zapadł prawomocny wyrok zaoczny) wnieśli o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki orzekł zgodnie z żądaniem pozwu i ustalił stan faktyczny również zgodnie z twierdzeniami powoda.W szczególności Sąd ustalił na podstawie akt sprawy IV K 110/56 (IV K 387/56) Sądu Wojewódzkiego, że pozwani Józef i Karol S., Paweł i Gertruda S. oraz Maria R. zostali skazani za wymienione wyżej czyny z art. 3 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. prawomocnym wyrokiem tego Sądu. Wina ich zatem została przesądzona w sposób wiążący dla sądu cywilnego (art. 7 k.p.c.), nie mogą więc bronić się zarzutem, że nie wiedzieli o tym, iż przyjmowane bądź ukrywane przez nich pieniądze pochodzą z przestępstwa.Wszyscy ci pozwana przez wspólne działanie przyczynili się do wyrządzenia powodowi szkody na równi z pozostałymi pozwanymi, za szkodę tę zatem odpowiadają w myśl art. 136, 137 k.z. solidarnie z wyjątkiem pozwanego Karola S., który - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - odpowiada sam za szkodę w kwocie 20.000 zł.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego założyli rewizję pozwani Józef i Karol S., Paweł i Gertruda S. oraz Maria R., wnosząc: Józef S. - o zmianę wyroku przez uchylenie jego solidarnej odpowiedzialności i zmniejszenie zasądzonej od niego kwoty do 18.000 zł, a pozostali pozwani - o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa.Skarżący wywodzą w swych rewizjach, że bądź to zostali skazani przez sąd karny niesłusznie (Karol S.), bądź też nie przyczynili się do powstania szkody, nie będąc sprawcami kradzieży (Paweł i Gertruda S.), bądź wreszcie nie odnieśli ze swego działania żadnej korzyści (Maria R.), a jeśli chodzi o pozwanego Józefa S., że ze skradzionych pieniędzy przyjął dla siebie tylko 18.000 zł, a więc odpowiada za szkodę tylko do wysokości tej kwoty.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Słuszne jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że skarżący nie mogą się powoływać na to, iż nie wiedzieli o tym, że przyjmowane bądź ukrywane przez nich pieniądze zostały uzyskane za pomocą przestępstwa, wina ich bowiem została przesądzona prawomocnym wyrokiem sądu karnego, co wiąże w myśl art. 7 k.p.c. sąd cywilny. Jakkolwiek więc pozwany Karol S. w postępowaniu karnym nie przyznał się do winy, nie może obecnie kwestionować swojej odpowiedzialności za szkodę powoda, skoro przez niezałożenie rewizji w sprawie karnej dopuścił do uprawomocnienia się wyroku skazującego za paserstwo.Artykuł 136 k.z. nie wymienia popleczników (paserów), obejmując ich ogólną nazwą pomocników, oraz tych, którzy świadomie skorzystali z wyrządzonej drugiemu szkody.Pomocnikiem w rozumieniu wymienionego przepisu jest nie tylko ten, kto sprawcy szkody z góry przyrzeknie, że ukryje lub zatrze ślady, popełnionego czynu wyrządzającego drugiemu szkodę, lecz także ten, kto w taki sam sposób okaże pomoc sprawcy szkody po jej wyrządzeniu. Kto bowiem świadomie dopomaga sprawcy szkody do ukrycia śladów jej wyrządzenia (np. paser), ten staje się pomocnikiem nie w wyrządzeniu szkody, lecz w uchylaniu się od wszelkiej odpowiedzialności za szkodę, i wobec tego powinien odpowiadać za szkodę na równi z jej sprawcą.W świetle tego, co wyżej powiedziano, nie mają istotnego znaczenia wywody rewizji pozwanych S. i Marii R., że nie będąc sprawcami kradzieży, nie przyczynili się do powstania szkody albo że z działania swego nie odnieśli żadnych korzyści, odpowiedzialność ich bowiem wynika z faktu pomocnictwa udzielonego Leonardowi S. jako bezpośredniemu sprawcy szkody.To samo dotyczy pozwanego Józefa S. Nie to jest bowiem istotne, ile ze skradzionych pieniędzy zachował on dla siebie, lecz to, że przyjął do ukrycia około 400.000 zł z gotówki skradzionej w banku i wiedział o pochodzeniu tych pieniędzy.Słuszne jest również stanowisko Sądu Wojewódzkiego w kwestii solidarnej odpowiedzialności pozwanych. Wspólne wyrządzenie szkody w rozumieniu art. 137 k.z. ma miejsce nie tylko wtedy, gdy szkodę wyrządziło kilka osób jednocześnie, lecz i wtedy, gdy do powstania szkody przyczyniło się kilka osób kolejno i w różnym czasie. Jeśli zaś nie ma możności ustalenia, kto i w jakim stopniu przyczynił się do wyrządzenia szkody, wszyscy sprawcy jej wyrządzenia oraz ich pomocnicy odpowiadają solidarnie.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 383 k.p.c.).