II CR 893/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zarządu Służby Zdrowia Prezydium Rady Narodowej w Ł. działającego w imieniu i na rzecz Dzielnicowego Zarządu Służby Zdrowia Ł., przeciwko Marianowi G., Stanisławowi U., Jerzemu S., Stanisławowi Z. i Władysławowi U. o 164.434,10 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanego Jerzego S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 25 lutego 1958 r.,1) rewizję pozwanego Jerzego S. oddalił;2) uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanego Władysława U. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu dla m. Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanych Mariana G., Stanisława U., Jerzego S., Stanisława Z. i Władysława U., solidarnie, na rzecz Skarbu Państwa (Dzielnicowego Zarządu Służby Zdrowia Ł.) 149.397 zł 10 gr z odsetkami i kosztami procesu. Sąd Wojewódzki oparł się na wyroku wydanym w sprawie karnej IV K 171/56 Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi i na tej podstawie uznał za udowodnione twierdzenie pozwu, w myśl których pozwani Marian G., Stanisław U. i Jerzy S. działając wspólnie i w porozumieniu dokonali włamania do lokalu Dzielnicowego Zarządu Służby Zdrowia Ł., i zrabowali z kasy tegoż Zarządu kwotę 288.635 zł 50 gr. Pozwany Stanisław Z. udzielał pomocy przy dokonaniu powyższego przestępstwa, a pozwany Władysław U. przyjął część pieniędzy uzyskanych za pomocą przestępstwa popełnionego przez pozostałych pozwanych, pomógł do zbycia tych pieniędzy i ich ukrycia a nadto odniósł z tego tytułu korzyści majątkowe. Powód odzyskał część zrabowanych pieniędzy, nie zwrócono pozostałej kwoty 149.397 zł 10 gr.Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki obciążył wszystkich pozwanych solidarnym obowiązkiem zapłaty kwoty 149.397 zł 10 gr (art. 134 i 137 k.z.).Wyrok zaskarżył pozwany Jerzy S.Skarżący żali się na to, że Sąd Wojewódzki nie zawiesił postępowania do czasu odzyskania wolności przez skarżącego, nie umożliwił pozwanemu stawienia się na rozprawę i złożenia na niej wyjaśnień, nie uwzględnił, iż skarżący otrzymał ze zrabowanej gotówki tylko 20.000 zł, a ta szkoda wyrównana została wartością mienia pozwanego, uznanego przez Sąd karny za przepadłe.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzuty rewizji są bezzasadne. Skarżący Jerzy S. został prawomocnie skazany wyrokiem karnym za to, że dnia 31 sierpnia 1956 r. działając wspólnie i w porozumieniu z Marianem G. i Edmundem G. dopuścili się rabunku mienia społecznego, a mianowicie wtargnęli do lokalu Zarządu Służby Zdrowia Ł., a następnie grożąc woźnemu Janowi K. zabiciem, związali mu ręce i nogi, po czym po przepiłowaniu zamku od kasy żelaznej zabrali z niej sumę 288.635 zł 50 gr. Tymi ustaleniami skazującego wyroku sądu karnego był Sąd Wojewódzki w myśl art. 7 k.p.c. związany. Ustalenia te stosownie do przepisów art. 134 i 137 k.z. uzasadniają solidarną odpowiedzialność pozwanego za całą szkodę, bez względu na to, czy skarżący całą zrabowaną a nie zwróconą gotówkę zatrzymał dla siebie, czy też odniósł osobiście korzyść tylko - jak twierdzi w rewizji - w wysokości 20.000 zł. Szkoda bowiem powstała przez fakt zabrania gotówki z kasy, a dalsze losy tej gotówki, o ile nie zwrócono jej poszkodowanemu, nie mogą zmniejszyć odszkodowania należnego od sprawcy rabunku, a takim był skarżący. Solidarnej zaś odpowiedzialności za cały brak gotówki nie uchyla okoliczność, iż i inni współdziałali przy dokonaniu rabunku, skoro z materiału sprawy nie wynika, by z działaniem skarżącego należało wiązać jedynie część szkody. Przeciwnie, ustalenia wykazują związek przyczynowy między działaniem skarżącego a całą szkodą.Przepis artykułu 137 k.z. stanowi, że jeżeli szkodę wyrządziło kilka osób wspólnie, odpowiedzialność ich jest solidarna, chyba że udowodnione będzie, kto w jakim stopniu przyczynił się do wywołania szkody. Wyjątek od reguły solidarności zawarty w zdaniu "chyba że udowodnione będzie, kto w jakim stopniu przyczynił się do wyrządzenia szkody" zachodzi wówczas, gdy zostanie stwierdzone, że dająca się ustalić część szkody pozostaje w związku przyczynowym (normalnym) tylko z działaniem lub zaniechaniem jednej z osób objętych (art. 137 k.z.). Osoba ta odpowiada sama za tę część szkody, a nie odpowiada za resztę szkody. Odpowiedzialność za tę resztę obciąża tę osobę, z której działaniem lub zaniechaniem ta część szkody wiąże się przyczynowo. Gdyby za tę resztę szkody odpowiadało więcej osób, odpowiedzialność ich będzie solidarna, chyba że znowu da się ustalić, iż pewna część tej reszty wiąże się tylko z działaniem lub zaniechaniem jednej z tych osób.Natomiast przyjęcie wyjątku od zasady solidarnej odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną wspólnie przez kilka osób nie jest dopuszczalna, jeżeli między całą szkodą a działaniem lub zaniechaniem każdej z osób odpowiedzialnych zachodzi związek przyczynowy lub wprawdzie taki związek nie zachodzi, ale nie zostanie udowodnione, jaką część szkody należy przypisać działaniu lub zaniechaniu poszczególnych osób.W niniejszej sprawie jest rzeczą oczywistą, że między całą szkodą powoda a działaniem pozwanych G., S., i Z. istnieje normalny związek przyczynowy (art. 157 § 2 k.z.). Z działaniem każdego z tych pozwanych wiąże się cała szkoda, a nie jakaś jej część. Podział ról przy dokonaniu rabunku i znaczenie każdej z nich nie daje żadnej podstawy do podziału odszkodowania, jak również nie uchyla solidarności sposób podziału między pozwanych zagarniętej gotówki powoda.W postępowaniu Sądu Wojewódzkiego nie można też dopatrzeć się żadnego uchybienia procesowego. Nieuwzględnienie wniosku o zawieszenie postępowania było zgodne z prawem, skoro kodeks postępowania cywilnego nie przewiduje zawieszenia z przyczyny podanej przez skarżącego. Niesprowadzenie pozwanego na rozprawę z więzienia nie pozbawiało go możności obrony. Pozwany został zawiadomiony o rozprawie i mógł złożyć zarzuty na piśmie. Zarzuty te zresztą podniósł w rewizji, a są one tego rodzaju, iż nie mogą mieć żadnego wpływu na wynik sprawy. W szczególności zarzut braku podstaw do odpowiedzialności solidarnej został już wyżej omówiony i okazał się bezpodstawny. Nietrafny jest również pozostały zarzut dotyczący niezaliczenia na poczet odszkodowania wartości przedmiotów majątkowych skarżącego, uznanych przez Sąd karny za przepadłe. Przepadek tych przedmiotów, jak wynika z wyroku karnego, orzeczony został jako kara dodatkowa. Przepadek jest karą za przestępstwo nie może więc równocześnie stanowić ani zapłaty odszkodowania, ani dania w miejsce zapłaty, gdyż straciłby charakter kary.Z tych zasad rewizję oddalono (art. 383 k.p.c.).W związku z rozpoznaniem rewizji Sąd Najwyższy z urzędu na mocy art. 381 k.p.c. rozpoznał sprawę również w stosunku do pozwanego Władysława U., który rewizji nie złożył. Sąd Wojewódzki obciążył pozwanego U. odpowiedzialnością solidarną za całą zasądzoną na rzecz powoda kwotę 149.397 zł 10 gr, nie poczynił jednak takich ustaleń faktycznych, które by to rozstrzygnięcie, o ile chodzi o Władysława U., usprawiedliwiały.Jak wynika z wyroku karnego Władysław U. został skazany tylko za to, że we wrześniu 1956 r. przyjął na przechowanie od Stanisława U. jednego ze współsprawców rabunku na szkodę powoda, kwotę około 45.000 zł, wiedząc o tym, że pochodzą z przestępstwa, za co otrzymał od Stanisława U. około 4.000 zł. Ten stan faktyczny, a innego Sąd Wojewódzki nie ustalił, nie uzasadnia odpowiedzialności solidarnej za całą kwotę 149.397 zł. Pozwany Władysław U. w świetle powyższych ustaleń był paserem i z tego odniósł korzyść. Do niego więc ma zastosowanie art. 136 k.z. Podpada również pod przepis art. 137 k.z. Jednakże z ustalonego stanu faktycznego wynika, że z działaniem pozwanego Władysława U. łączy się tylko część szkody powoda, a nie cała szkoda, a mianowicie część w wysokości 45.000 zł względnie 49.000 zł. Tylko za tę kwotę odpowiadać może Władysław U. solidarnie z innymi pozwanymi.Niezależnie od tego Sąd Wojewódzki przeoczył, że akta sprawy karnej wykazują, iż od pozwanego Władysława U. odebrano przyjętą przez niego gotówkę do przechowania, a mianowicie odebrano kwotę 43.600 zł i zwrócono powodowi. W ostatecznym więc wyniku od Władysława U. nie można by zasądzić całej kwoty 45.000 zł względnie 49.000 zł.W tym stanie należało wyrok w stosunku do pozwanego Władysława U. uchylić z urzędu w celu ponownego rozpoznania sprawy w tym zakresie (art. 384 k.p.c.).