II CR 470/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, W. Bryl.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny K. przeciwko Henryce W. o zaprzeczenie macierzyństwa, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 25 marca 1966 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 25.III.1966 r. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo Heleny K. przeciwko Henryce W. o zaprzeczenie macierzyństwa.Sąd Wojewódzki uznał, że powódka nie ma legitymacji czynnej do wytoczenia powództwa, ma ona bowiem tylko pośredni i majątkowy interes w dążeniu do zaprzeczenia praw stanu pozwanej, polegający na tym, że pragnie ona, jako testamentowa spadkobierczyni zmarłej matki pozwanej, uchylić się od wydania zachowku pozwanej jako spadkobierczyni koniecznej po swej matce. Tego rodzaju interes nie uzasadnia, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zaliczenia powódki do kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z powództwem o zaprzeczenie macierzyństwa.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powódki od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Pod rządem kodeksu rodzinnego wykształciła się zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie zasada, że z powództwem o prawa stanu może wystąpić, jeśli szczególny przepis nie stanowi inaczej, tylko osoba bezpośrednio i osobiście zainteresowana w wyniku takiego procesu. Zasada ta podyktowana jest względem na ściśle osobiste podłoże tych spraw, na konieczność zapewnienia rodzinie stabilizacji i spokoju, co wyłącza przyznanie prawa ingerencji w jej sprawy zbyt licznemu kręgowi osób, zwłaszcza legitymujących się tylko majątkowym interesem w kwestionowaniu składu rodziny oraz względami praktycznymi przeciwstawiającymi się angażowaniu w sprawy o prawa stanu zbyt wielu osób.Powyższa zasada zachowuje swoją aktualność pod rządem kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Żaden bowiem przepis tego kodeksu nie wskazuje na to, aby ustawodawca zamierzał w sposób odmienny od zasad dotychczas przyjętych unormować kwestię uczestnictwa w sprawach o prawa stanu cywilnego. W szczególności kodeks rodzinny i opiekuńczy, nie regulując - podobnie jak kodeks poprzedni - instytucji dochodzenia i zaprzeczenia macierzyństwa i pozostawiając to zagadnienie nadal doktrynie i orzecznictwu, dał wyraz stanowisku, że nie widzi potrzeby odstąpienia od dotychczasowej praktyki w tej materii.W tych warunkach - wbrew poglądowi rewizji - za trafne należy uznać stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do braku legitymacji czynnej powódki do wystąpienia z procesem o zaprzeczenie macierzyństwa. Twierdzenie rewizji, że w sprawie nie chodzi o zaprzeczenie macierzyństwa, a jedynie o "ustalenie stosunku prawnego na zasadzie art. 189 k.p.c.", świadczy o niedostatecznym zrozumieniu przez skarżącą tej sytuacji prawnej. Możliwość bowiem dochodzenia (i zaprzeczenia) macierzyństwa płynie m.in. właśnie z art. 189 k.p.c., jednakże w przeciwieństwie do zwykłego ustalenia stosunku prawnego ograniczona jest do ściśle określonych osób, mogących wystąpić w charakterze stron w procesie o ustalenie istnienia lub nieistnienia macierzyństwa.Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 196 § 1 k.p.c. Niezależnie bowiem od kwestii, jak dalece przepis ten może mieć zastosowanie w procesach o prawa stanu ze względu na ich specyfikę, stwierdzić trzeba, że powódka nie wskazała osoby, "która powinna występować w sprawie w charakterze powoda". Sąd nie miał więc podstaw do zastosowania powyższego przepisaniu.W tym stanie rzeczy oraz z braku usprawiedliwionych podstaw rewizyjnych Sąd Najwyższy rewizję oddalił (art. 387 k.p.c.).