II CR 635/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki. Sędziowie: J. Krajewski (sprawozdawca), S. Dmowski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana B. przeciwko Skarbowi Państwa - Kuratorium Okręgu Szkolnego w K. - Państwowej Szkole Techników Dentystycznych w K. z interwencją uboczną Mieczysława S. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 3 sierpnia 1972 r.,zmienił zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę 5.000 zł z odsetkami i powództwo w tym zakresie oddalił; nie obciążył powoda kosztami postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZ początkiem września 1965 r. powód rozpoczął naukę w Państwowej Szkole Techników Dentystycznych w K.Przy przyjęciu do szkoły powód wniósł opłatę na ubezpieczenie go w Państwowym Zakładzie Ubezpieczeń od nieszczęśliwych wypadków w roku szkolnym 1965/66.W dniu 16 listopada 1965 r. w drodze do szkoły powód uległ nieszczęśliwemu wypadkowi: pośliznął się na chodniku i złamał nogę. Mimo leczenia powód musiał się poddać amputacji nogi.Państwowy Zakład Ubezpieczeń odmówił mu zapłaty odszkodowania z uwagi na to, że dyrekcja szkoły ubezpieczyła powoda dopiero w dniu 19 listopada 1965 r.W związku z tym w pozwie z dnia 30 października 1970 r. powód domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Kuratorium Okręgu Szkolnego w K. zadośćuczynienia w kwocie 60.000 zł oraz renty po 1.500 zł miesięcznie.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda odszkodowanie w kwocie 5.000 zł, oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd ten ustalił, że powód wpłacił składkę ubezpieczeniową na początku września 1965 r. oraz że dyrekcja szkoły dokonała ubezpieczenia powoda dopiero po wypadku. na podstawie opinii biegłego Sąd ustalił także, że na skutek amputacji nogi kalectwo powoda wynosi 50% oraz że z uwagi na to, iż cierpi on na hemofilię, która wywarła ujemny wpływ na przebieg choroby i możliwość wyleczenia, Państwowy Zakład Ubezpieczeń mógłby odpowiadać tylko za 25% utraty przez powoda zdolności do pracy.Zgodnie z ogólnymi warunkami ubezpieczeń młodzieży w szkołach i innych zakładach w zakresie następstw nieszczęśliwych wypadków, ustalonych przez Radę Ubezpieczeniową i zatwierdzonych przez Ministra Finansów decyzją z dnia 1 lipca 1961 r., odszkodowanie za każdy procent inwalidztwa wynosi 200 zł, renta natomiast przysługuje dopiero w razie powyżej 40-procentowego inwalidztwa.Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki przyjął, iż dyrekcja szkoły na skutek spóźnionego ubezpieczenia powoda dopuściła się zaniedbania, które uzasadnia odpowiedzialność Skarbu Państwa za powstałą szkodę na podstawie art. 417 k.c. Szkodę powoda jednak stanowi tylko kwota, jaką byłby zobowiązany wypłacić mu Państwowy Zakład Ubezpieczeń w razie terminowego ubezpieczenia.Skoro w związku z hemofilią PZU mógłby odpowiadać tylko za 25% inwalidztwa, należne powodowi odszkodowanie, przy przyjęciu miernika 200 zł za 1% inwalidztwa, wynosi 5.000 zł.Na skutek rewizji obu stron Sąd Najwyższy uchylił powyższy wyrok w części oddalającej powództwo o kwotę 55.000 zł i o zasądzenie renty, podzielając podniesiony w rewizji powoda zarzut niedostatecznego wyjaśnienia sprawy do wpływu, jaki hemofilia mogła wywrzeć na możliwość wyleczenia powoda i stopień traty przez niego zdolności do pracy. W szczególności zlecił przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lekarza hematologa.W toku ponownego rozpoznawania sprawy Sąd Wojewódzki dopuścił powód z opinii Instytutu Hematologii i na jej podstawie ustalił, iż amputacja nogi nastąpiła na skutek zakażenia przy jej nastawieniu, co może mieć miejsce również u osoby nie cierpiącej na hemofilię. W konsekwencji tych ustaleń przyjął, że hemofilia nie miała wpływu na amputację kończyny.W tych warunkach, skoro według poprzednich ustaleń stopień inwalidztwa powoda wynosi 50% należne mu jednorazowe odszkodowanie powinno wynosić 10.000 zł. Ponieważ z tego tytułu zasądzono już powodowi prawomocnie kwotę 5.00 zł, należało mu zasądzić dalsze 5.000 zł.Niezależnie od tego powodowi przysługuje renta kwartalna, skoro według cyt. ogólnych warunków ubezpieczenia młodzieży w szkołach przysługuje ona, poczynając do 40% inwalidztwa. Wysokość jej wynosi 15 zł za każdy procent inwalidztwa.W konsekwencji zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda kwotę 5.000 zł oraz przyznał mu rentę kwartalną po 750 zł, poczynając od 30 października 1966 r.W skardze rewizyjnej Skarb Państwa domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając wadliwość opinii Instytutu i błędność jej oceny oraz naruszenie § 8 ogólnych warunków ubezpieczenia młodzieży w szkołach.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia art. 20 k.p.c. uznać należy za chybiony. Obrazy tego przepisu dopatruje się skarżący w tym, że opinia Instytutu Hematologii została wydana jednoosobowo oraz że użyty w niej zwrot, iż hemofilia nie miała "zasadniczego" wpływu na amputację kończyny, Sąd Wojewódzki ocenił tak, jakby okoliczność ta nie miała "żadnego" wpływu w omawianym zakresie. W związku z tym skarżący uważa, że Sąd Wojewódzki powinien był bądź zażądać opinii uzupełniającej, bądź też wezwać na rozprawę przedstawiciela Instytutu w celu wyjaśnienia znaczenia użytego w ekspertyzie określenia.Wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1965 r. II PR 321/65 (OSNCP 1966, z. 5, poz. 84) pogląd, że opinia instytutu powinna być podjęta kolektywnie, nie może - wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego odnosić się do każdej sytuacji. Nie będzie to zachodzić w szczególności wtedy, gdy stanowisko co do kwestii objętej tezą dowodową w instytucje jest jednolite i oparte na zgodnym zapatrywaniu doktryny. Taka sytuacja zachodzi właśnie w niniejszej sprawie. Podpisujący opinię dr med. Jan Z. stwierdził wyraźnie, iż z danych piśmiennictwa medycznego i doświadczenia ośrodka leczenia hemofilii nie wynika, aby hemofilicy częściej ulegali złamaniu kości w porównaniu z innymi ludźmi oraz aby gojenie złamania u takich osób przebiegało gorzej niż z ludzi nie cierpiących na tę chorobę.Ponieważ kwestia ta była dla specjalistów Instytutu tak oczywista, powołanie zespołu do wydania opinii było zbędne. Chybiony jest również zarzut błędnej oceny opinii. Skarżący bowiem przywiązuje decydujące znaczenie do korzystnego dla siebie fragmentu ekspertyzy, gdy tymczasem ocena dokonana na tle całości opinii w pełni uzasadnia wniosek, że w konkretnym wypadku hemofilia nie miała żadnego wpływu na amputację kończyny.Przy takim zaś przekonaniu Sąd Wojewódzki nie miał ani potrzeby, ani obowiązku bądź żądać opinii uzupełniającej, bądź wzywać przedstawiciela Instytutu na rozprawę.Z redakcji przepisu art. 290 k.p.c., stanowiącego, że w opinii instytutu należy wskazać osoby, które przeprowadziły badania i wydały opinię, nie wynika, że osoby te w każdym wypadku muszą być wezwane na rozprawę. Wezwanie takie pozostawione jest ocenie sądu orzekającego.Za trafny natomiast uznać należy zarzut naruszenia § 8 cyt. wyżej ogólnych warunków ubezpieczenia młodzieży w szkołach w zakresie następstw nieszczęśliwych wypadków. W szczególności wadliwie przyjął Sąd Wojewódzki, iż wypadku trwałego inwalidztwa wynoszącego więcej niż 40% poszkodowanemu przysługują jednocześnie dwa świadczenia: świadczenie jednorazowe oraz renta dożywotnia. Wbrew przytoczonemu stanowisku cytowane postanowienie nie upoważnia do wyciągnięcia zwalczanego w rewizji wniosku.W odniesieniu do uczniów § 8 wymienionych ogólnych warunków zawiera dwa odrębne postanowienia. W pierwszym stanowi, iż przy trwałym inwalidztwie wynoszącym miej niż 40% PZU wypłaca świadczenie jednorazowe. Natomiast drugie postanowienie zawiera taką treść, iż przy trwałym inwalidztwie w wysokości ponad 40% poszkodowanemu wypłaca się dożywotnią rentę. Brak w drugim z postanowień jakiejkolwiek wzmianki o jednorazowym świadczeniu oraz brak alternatywnego ujęcia przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że każde z postanowień stanowi odrębną całość i odnosi się do innej sytuacji faktycznej. Za takim rozumieniem tych postanowień przemawia dalsza część przepisu, określająca odpowiedzialność PZU za kilka wypadków. Jeżeli bowiem za poprzedni wypadek przyznano jednorazowe świadczenie, a na skutek następnego wypadku należałoby przyznać rentę, to wprawdzie wypłacone świadczenie nie podlega zwrotowi, ale renta ulega odpowiedniemu obniżeniu.W konsekwencji należy dojść do wniosku, że uczniowi ubezpieczonemu na podstawie ogólnych warunków ubezpieczenia młodzieży w szkołach i innych zakładach w zakresie następstw nieszczęśliwych wypadków, który na skutek nieszczęśliwego wypadku doznał trwałego inwalidztwa w wysokości co najmniej 40%, przysługuje jedynie renta kwartalna przewidziana w § 8 lit. b tych warunków, nie ma on natomiast prawa do jednoczesnego otrzymania świadczenia jednorazowego (uchwała Rady Ubezpieczeniowej z dnia 29 czerwca 1961 r., zatwierdzona decyzją Ministra Finansów z dnia 1 lipca 1961 r. nr BP RMU/154/61).Skoro więc Sąd Wojewódzki, wychodząc z odmiennych założeń, przyznał powodowi oprócz renty jednorazowe świadczenie, należało z mocy art. 390 k.p.c. zaskarżony wyrok częściowo zmienię i powództwo co do jednorazowego świadczenia oddali-.Orzeczenie o kosztach procesu opiera się na przepisie art. 102 w zw. z art. 393 § 2 k.p.c.