II CR 81/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Wandy S. o stwierdzenie praw do spadku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL na postanowienie Sądu Powiatowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 12 października 1961 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Starogardzie Gdańskim do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW dniu 14.IV.1960 r. spadkodawca sporządził testament własnoręczny, mocą którego ustanowił spadkobiercą Skarb Państwa, przy czym obciążył Skarb Państwa zapisami na rzecz swych zstępnych: syna i córki - po 150.000 zł.Spadkodawca zmarł 12.VI.1961 r. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 12.X.1961 r. stwierdził, że Skarb Państwa obejmuje na podstawie testamentu cały spadek z dobrodziejstwem inwentarza.W dniu 14.III.1964 r. Prokurator Generalny zaskarżył to postanowienie rewizją nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 39 pr. spadk. Skarb Państwa jako spadkobierca ustawowy nie składa oświadczenia o przyjęciu spadku, spadek zaś uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Jednakże w sprawie niniejszej Skarb Państwa nie dziedziczy na podstawie ustawy. Zastosowany więc przez Sąd Powiatowy szczególny przepis art. 39 pr. spadk. nie wchodzi w rachubę.Odmiennie niż co do dziedziczenia ustawowego Skarbu Państwa - jeśli chodzi o dziedziczenie testamentowe tegoż Skarbu, to ustawa "nie stanowi inaczej". Do dziedziczenia testamentowego Skarbu Państwa stosuje się więc normę ogólną art. 38 pr. spadk. co do spadków przypadłych osobom prawnym. Zgodnie zaś z tym przepisem spadek może być nie tylko przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, ale także odrzucony, i dopiero w razie niezłożenia we właściwym terminie oświadczenia spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Z kolei, według art. 35 w związku z art. 45 § 2 pr. spadk. oświadczenie m.in. o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od chwili, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule powołania go do spadku, przy czym przed upływem tych sześciu miesięcy nie może nastąpić stwierdzenie praw do spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już wcześniej stosowne oświadczenie.W sprawie niniejszej treść testamentu sama przez się nie wskazywała na jego oczywistą nieważność. Toteż gdyby Skarb Państwa nie złożył oświadczenia o odrzuceniu spadku, Sąd Powiatowy nie mógłby na mocy art. 78 post. spadk. odmówić stwierdzenia praw Skarbu Państwa. Jednakże w sprawie ani nie zostało odebrane od Skarbu Państwa stosowne oświadczenie, ani też nie nastąpił upływ terminu sześciomiesięcznego, w którym oświadczenie mogło być jeszcze złożone. W ten sposób, w wyniku istotnego naruszenia powołanych wyżej przepisów, Sąd Powiatowy pozbawił Skarb Państwa możności złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku.Na gruncie ustalonej judykatury pozbawienie strony możności obrony swych praw stanowi także naruszenie interesu Państwa Ludowego. Podobnie też, pozbawienie Skarbu Państwa możności złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku wskazuje również na naruszenie interesu Państwa Ludowego.Dlatego też mimo złożenia rewizji nadzwyczajnej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia Sądu Powiatowego postanowienie to ulega uchyleniu.Gdyby w toku ponownego rozpoznania sprawy Skarb Państwa wytoczył powództwo o ustalenie nieważności testamentu (art. 77 § 2 pr. spadk.), postępowanie o stwierdzenie praw do spadku ulegałoby zawieszeniu.