III CR 81/64

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku W.Sz. o stwierdzenie praw do spadku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Powiatowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 12 października 1961 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawą temuż sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW dniu 14.IV.1960 r. spadkodawca sporządził testament własnoręczny, mocą którego ustanowił spadkobiercą Skarb Państwa, przy czym obciążył Skarb Państwa zapisami na rzecz swych zstępnych: syna i córki po 150.000 zł.Spadkodawca zmarł 12.VI.1961 r. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 12.X.1961 r. stwierdził, że Skarb Państwa obejmuje na podstawie testamentu cały spadek z dobrodziejstwem inwentarza.W dniu 14.III.1964 r. Prokurator Generalny zaskarżył to postanowienie rewizją nadzwyczajną.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 39 Prawa spadkowego Skarb Państwa, jako spadkobierca ustawowy, nie składa oświadczenia o przyjęciu spadku, a spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza. Jednakże w danej sprawie Skarb Państwa nie dziedziczy na podstawie ustawy. Zastosowany więc przez Sąd Powiatowy szczególny przepis art. 39 prawa spadkowego nie wchodzi w rachubę. Odmiennie niż w odniesieniu do dziedziczenia ustawowego Skarbu Państwa, w odniesieniu do jego dziedziczenia testamentowego - ustawa "nie stanowi inaczej".Do dziedziczenia testamentowego Skarbu Państwa stosuje się więc normę ogólną art. 38 Prawa spadkowego, co do spadków przypadłych osobom prawnym. Zgodnie zaś z tym przepisem spadek może być nie tylko przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza, ale także odrzucony, a dopiero w razie niezłożenia we właściwym terminie oświadczenia, spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.Z kolei według art. 35 w związku z art. 45 § 2 Prawa spadkowego oświadczenie, m.in. i o odrzuceniu spadku, może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od chwili, kiedy spadkobierca dowiedział się o tytule powołania go do spadku, przy czym przed upływem tych sześciu miesięcy nie może nastąpić stwierdzenie praw do spadku, chyba że wszyscy znani spadkobiercy złożyli już wcześniej stosowne oświadczenie.W sprawie, treść testamentu sama przez się nie wskazywała na jego oczywistą nieważność. Toteż gdyby Skarb Państwa nie złożył oświadczenia o odrzuceniu spadku, Sąd Powiatowy nie mógłby na mocy art. 78 postępowania spadkowego odmówić stwierdzenia praw Skarbu Państwa. Jednakże w sprawie ani od Skarbu Państwa nie zostało odebrane stosowne oświadczenie, ani nie nastąpił upływ terminu sześciomiesięcznego, w którym oświadczenie mogło być jeszcze złożone. W ten sposób w wyniku istotnego naruszenia wyżej powołanych przepisów, Sąd Powiatowy pozbawił Skarb Państwa możności złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku.Na gruncie ustalonej judykatury pozbawienie strony możności obrony swych praw stanowi także naruszenie interesu Państwa Ludowego. Podobnie pozbawienie Skarbu Państwa możności złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku wskazuje również na naruszenie interesu Państwa Ludowego.Toteż pomimo złożenia rewizji nadzwyczajnej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia Sądu Powiatowego, postanowienie to ulega uchyleniu.Gdyby w toku ponownego rozpoznania sprawy Skarb Państwa wytoczył powództwo o ustalenie nieważności testamentu (art. 77 § 2 Prawa spadkowego), postępowanie o stwierdzenie praw do spadku uległoby zawieszeniu.