II CSKP 1120/24

II CSKP 1120/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 19 maja 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Władysław Pawlak (sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 maja 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Ł. P. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5 lipca 2023 r., VII AGa 1260/21, w sprawie z powództwa Ł. P. przeciwko P. spółce akcyjnej w W. o zapłatę, uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie począwszy od 30 maja 2023 roku i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Agnieszka Piotrowska [PG] II CSKP 1120/24 2 UZASADNIENIE Powód Ł. P. w pozwie z dnia 17 kwietnia 2018 r. skierowanym przeciwko P. S.A. w W. domagał się zasądzenia kwoty 841 267,70 zł z ustawowymi odsetkami od 18 lutego 2014 r. do dnia zapłaty. Wyrokiem z 22 lipca 2021 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 841 267,70 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 350 000 zł od dnia 13 lutego 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. i z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, a od kwoty 491 267,70 zł od 25 stycznia 2021 r. do dnia zapłaty z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W pozostałym zakresie powództwo oddalił i zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 48 463 zł tytułem kosztów procesu oraz nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 3143,33 zł tytułem brakujących wydatków. Sąd pierwszej instancji ustalił m.in., że powód prowadził działalność gospodarczą w zakresie transportu od 1 czerwca 2007 r., posługując się trzema samochodami ciężarowi. W 2008 r. kupił specjalistyczny samochód marki […] wyposażony w chwytak do palet o parametrach udźwigu 1,5 tony na odległość 8 metrów. Do 2010 r. powód miał szereg zamówień i zawartych umów z rożnymi przedsiębiorstwami na transport towarów tym specjalistycznym samochodem, którym w skali miesiąca był w stanie wygenerować dochód w wysokości ok. 20 000 zł. Na przestrzeni lat 2008-2010 powód sprzedał pozostałe dwa samochody […] i […] z przyczepami. W dniu 20 grudnia 2010 r. kierowca prowadzący pojazd […], którego właściciel był związany z pozwanym umową ubezpieczenia OC pojazdów komunikacyjnych, spowodował kolizję drogową z pojazdem powoda marki […]. Powód zgłosił szkodę do ubezpieczyciela, który po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego pismem z 18 stycznia 2011 r. określił odszkodowanie na kwotę 11 097,50 zł netto, wskazując że wartość pojazdu przed zdarzeniem opiewała na kwotę 26 200 zł netto, natomiast po kolizji na 15 102,50 zł. W ocenie pozwanego była to szkoda całkowita, co czyniło naprawę pojazdu ekonomicznie nieuzasadnioną. Pozwany wystawił pojazd powoda II CSKP 1120/24 3 w stanie uszkodzonym na aukcję i uzyskał cenę nabycia 13 729,50 zł netto, ale powód nie zgodził się na sprzedaż. Po zdarzeniu powód próbował kontynuować działalność gospodarczą i realizować zawarte wcześniej umowy, ale okazało się to niezwykle kosztowne. Najęcie tego rodzaju pojazdu nie było łatwe, gdyż na rynku nie było ich dużo, zaś zakup takiego samochodu za granicą również wiązał się ze znacznymi wydatkami i trudnościami. Powód próbował się orientować na rynku odnośnie do możliwości najęcia takiego pojazdu, którym prowadził działalność gospodarczą, jednak dowiedział się, że miesięcznie może to kosztować nawet 25 000 zł. Po wypadku powód miał podpisane umowy z kilkoma firmami na przewóz kostki brukowej i dachówki. W latach 2011-2012 r. powód jeździł jako kierowca do Rosji. Pismem z 16 stycznia 2014 r. powód ponownie zgłosił pozwanemu szkodę, wzywając go do zapłaty kwoty 350 000 zł z tytułu utraconych dochodów od stycznia 2011 r., a wobec braku pozytywnej reakcji pozwanego wystąpił z pozwem o zapłatę kwoty 67 907,50 zł i wyrokiem z 13 października 2015 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy - Śródmieścia w Warszawie zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 41 648,41 zł, a apelacja pozwanego została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 22 lutego 2017 r. Pozwany wypłacił powodowi powyższą kwotę po wyroku Sądu drugiej instancji. Wnioskiem z 26 stycznia 2017 r. powód zawezwał pozwanego do próby ugodowej w zakresie kwoty 350 000 zł z odsetkami od 12 lutego 2014 r. Na podstawie dowodu z opinii biegłego sądowego Sąd a quo ustalił, że wysokość utraconych przez powoda dochodów za okres od 20 grudnia 2010 r. do 6 marca 2017 r., w wariancie dochód określony na podstawie deklaracji VAT 7 i PIT 36 kolumna 3-5, wyniosła 880 635,02 zł, natomiast w wariancie przychód netto związany z uszkodzonym pojazdem […] określonym na podstawie pozwu przez okres 29 miesięcy użytkowania uszkodzonego samochodu - kolumna 8, wyniosła 829 397,99 zł. W ocenie Sądu pierwszej instancji powód w dostatecznym zakresie wykazał istnienie normalnego związku przyczynowego pomiędzy uszkodzeniem - w wyniku wypadku - samochodu używanego przez powoda w ramach prowadzonej II CSKP 1120/24 4 działalności gospodarczej, a faktem poniesienia szkody w postaci utraconych dochodów. Apelacje wywiodły obie strony. Pozwany zakwestionował wyrok Sądu Okręgowego w zakresie uwzględniającym powództwo oraz orzekającym o kosztach procesu i kosztach sądowych, zaś powód w części, w jakim zostało oddalone powództwo o zapłatę odsetek od kwoty 491 267,70 zł. Wyrokiem z 5 lipca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie - w składzie jednego sędziego - zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w ten sposób, że oddalił powództwo ponad zasądzoną kwotę 270 778,41 zł z odsetkami od 13 lutego 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. oraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty (pkt I.1), ustalając, że powód ponosi koszty procesu w 68%, zaś pozwany w 32% (pkt I.2), a ponadto nakazał uiszczenie na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Warszawie przez pozwanego kwoty 1005,97 zł tytułem brakujących wydatków oraz kwoty 11 860,48 zł tytułem brakującej opłaty sądowej od pozwu, a przez powoda kwoty 2137,46 zł tytułem brakujących wydatków oraz kwoty 25 203,52 zł, tytułem brakującej opłaty sądowej od pozwu (pkt I.3 lit a i b); oddalił w całości apelację powoda (pkt II) i ustalił, że powód ponosi koszty postępowania odwoławczego w 68%, a pozwany w 32% (pkt III). Sąd odwoławczy w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii związanej z wydaniem wyroku w składzie jednego sędziego i po przytoczeniu treści art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: „ustawa covidowa”), w brzmieniu nadanym w Dz. U. z 2021 r., poz. 1090, oraz art. 87 § 1, art. 88 § 1 i 3 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, wyjaśnił że nie jest związany uchwałą składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, której nadano moc zasady prawnej, tym bardziej że tego rodzaju uchwała wiąże wyłącznie Sąd Najwyższy, a nie wiąże sądów powszechnych, a ponadto sądy powszechne orzekają na podstawie przepisów obowiązującego prawa. W ocenie Sądu drugiej instancji nie ma w aktualnym stanie prawnym podstaw do dokonywania przez sądy oceny zgodności przepisu rangi ustawowej z Konstytucją na podstawie założeń doktryny rozproszonej konstytucyjności, aczkolwiek istnieją względy II CSKP 1120/24 5 dogmatyczne uzasadniające dokonanie takiej kontroli w świetle koncepcji lex superior, ale wynik tej ostatniej kontroli art. 15zzs¹ ustawy covidowej nie daje podstaw do uznania go za oczywiście niekonstytucyjny, wtórnie niekonstytucyjny, za stanowiący obejście konstytucji, względnie za przykład bezprawności ustawowej. Odnosząc się z kolei do kwestii merytorycznych Sąd ad quem podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sądu Okręgowego, natomiast dokonał korekty oceny prawnej orzeczenia Sądu a quo. Według Sądu Apelacyjnego za wysoce prawdopodobne należało uznać osiągnięcie dochodów w wysokości szacowanej przez biegłą sądową w oparciu o poprzednie okresy, ale przez dwa lata od momentu powstania szkody. Prowadzona przez powoda działalność gospodarcza była działalnością o niskiej skali przychodu, która charakteryzuje się ograniczoną skalą zamówień i osobistym wykonywaniem transportu przy użyciu jednego samochodu. Taki typ działalności gospodarczej charakteryzuje się znaczną fluktuacją dochodów i w dominującej większości wypadków opiera się na pojedynczych zamówieniach, a nie na długotrwałej współpracy, która pozwalałaby prognozować występowanie w długiej perspektywie stałego przychodu. Powód nie wykazał, że wypłacone przez pozwanego odszkodowanie za uszkodzony pojazd spowodowało przywrócenie działalności świadczonej przed wypadkiem, co pośrednio dowodzi braku ekonomicznego sensu powrotu na ten segment rynku, np. z powodu zwiększenia konkurencji. Okoliczność ta również osłabia przekonanie, że powód nadal byłby jednym z nielicznych na rynku podmiotów świadczących usługi w zakresie specjalistycznego transportu, a zatem, że jego dochód byłby tak samo pewny, jak w okresie 2009-2010. W skardze kasacyjnej powód zaskarżając wyrok Sądu odwoławczego w zakresie, w jakim w wyniku reformatoryjnego orzeczenia oddalone zostało powództwo co do kwoty 570 489,29 z odsetkami od 13 lutego 2014 r., a także w zakresie, w jakim została oddalona jego apelacja, wniósł o jego uchylenie i zmianę przez orzeczenie co do istoty sprawy i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 570 489,29 zł z odsetkami od 13 lutego 2014 r. oraz uwzględnienie jego apelacji i zasądzenie od pozwanego na jego rzecz dodatkowej kwoty 155 875,31 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych (w tym odsetek ustawowych za opóźnienie), ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej II CSKP 1120/24 6 części i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zarzucił naruszenie: 1) prawa procesowego, tj.: a) art. 367 § 3 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym przed 28 września 2023 r.) w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez bezpodstawne zastosowanie w sprawie art. 15zzs¹ ustawy covidowej, skutkujące rozpoznaniem apelacji stron w niewłaściwym jednoosobowym składzie zamiast w składzie trzyosobowym, co skutkuje nieważnością postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.); b) art. 385 k.p.c. w zw. z art. 386 § 1 i 4 k.p.c. poprzez oddalenie - bez uprzedniego rozpoznania istoty sprawy - w całości apelacji powoda (domagającego się zasądzenia ustawowych odsetek od 13 lutego 2014 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowych odsetek za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty od kwoty 491 267,70 zł, z uwagi na błędne przyjęcie przez Sąd odwoławczy, że żądanie powoda, co roszczeń powstałych po 2012 r. jest niezasadne, a w konsekwencji przyjęcie, że apelacja pozbawiona została podstawy faktycznej, skoro bowiem żądane za okres od 2014 r. kwoty nie zostały uznane za obciążające pozwanego; c) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a przede wszystkim nieuwzględnienie przedłożonych przez powoda dowodów wskazujących, że przed zdarzeniem wywołującym szkodę powód prowadził działalność gospodarczą z wykorzystaniem uszkodzonego pojazdu, która przynosiła mu miesięczny dochód w wysokości 11 127,88 zł, a ponadto usługi transportowe wykonywane przez powoda należały do kategorii usług specjalistycznych, gdyż wymagały specjalistycznego pojazdu, a także koniunktura na rynku usług transportowych nie uległa obniżeniu w latach 2013-2016; 2) prawa materialnego, tj.: a) art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 822 k.c. na skutek przyjęcia, że naprawienie szkody wyrządzonej powodowi obejmuje korzyści (utracone dochody) jedynie za okres dwóch lat od dnia wypadku; art. 6 k.c. w zw. z art. 361 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że powód nie wykazał z dużym prawdopodobieństwem, że szkoda w postaci utraconych korzyści wystąpiła również w okresie dłuższym niż tylko dwa lata oraz istniał związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. między zachowaniem sprawcy, a szkodą również w okresie dłuższym niż 2 lata; c) art. 824¹ § 1 k.c. w zw. z art. 361 § 2 k.c. przez uznanie, że zasądzenie na rzecz powoda pełnego odszkodowania (utracone korzyści za ponad 6 lat) przewyższałoby wysokość poniesionej przez powoda szkody; d) art. 5 k.c. w zw. z art. 354 § 1 k.c. II CSKP 1120/24 7 i art. 822 k.c. przez usankcjonowanie sytuacji, w której dłużnik (pozwany ubezpieczyciel) zostaje zwolniony z obowiązku pełnego spełnienia świadczenia; e) art. 65 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. i art. 822 k.c. na skutek bezpodstawnego oddalenia apelacji powoda i pominięcia treści zgłoszenia szkody i wezwań do zapłaty z 16 stycznia 2014 r. oraz z 13 kwietnia 2018 r.; f) art. 805 k.c. w zw. z art. 822 k.c. i art. 817 § 1 k.c. przez uznanie, że pozwany nie jest zobowiązany do wypłaty na rzecz powoda pełnego odszkodowania - w zakresie odsetek ustawowych (w tym odsetek za opóźnienie ) - z tytułu umowy ubezpieczenia OC sprawcy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarżący powołuje się na nieważność postępowania przed Sądem apelacyjnym z uwagi na rozpoznanie sprawy w składzie jednoosobowym (art. 379 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 367 § 3 k.p.c., który stanowił, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym następuje w składzie trzech sędziów zawodowych, przy czym postanowienia dotyczące postępowania dowodowego na posiedzeniu niejawnym wydaje sąd w składzie jednego sędziego; przepis ten został uchylony z dniem 28 września 2023 r. - art. 1 pkt 15 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1860, zaś art. 1 pkt 16 tej ustawy ustawodawca wprowadził z dniem 28 września 2023 r. nowe regulacje dotyczące składów orzekających w drugiej instancji w postępowaniu apelacyjnym - zob. art. 3671 k.p.c.). Zgodnie z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, jednak w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Kolegialność składu orzekającego, będąca ugruntowaną zasadą w postępowaniach odwoławczych, zapewnia wyższy standard kontroli odwoławczej, pozwala bowiem na kształtowanie się decyzji w drodze dyskursu i ścierania stanowisk, umacnia bezstronność, niezależność i niezawisłość orzekania oraz zwiększa legitymację rozstrzygnięcia sądu w odbiorze społecznym, a tym samym jest pożądana z punktu widzenia właściwej ochrony praw stron i uczestników postępowania (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 1 lipca 2021 r., III CZP 36/20, OSNC 2021, nr 11, poz. 74 i powołane tam judykaty). W związku z pandemią COVID II CSKP 1120/24 8 - 19 ustawą z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w wersji obowiązującej od 3 lipca 2021 r. (por. art. 4 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1090, po uwzględnieniu art. 17 pkt 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. ), postanowiono, że w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania tego z nich, który obowiązywał jako ostatni, w sprawach rozpoznawanych według przepisów k.p.c. w pierwszej i drugiej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego sędziego, z wyjątkiem spraw rozpoznawanych w składzie jednego sędziego i dwóch ławników; prezes sądu mógł zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeśli uznał to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub precedensowy jej charakter (zob. art. 15 zzs¹ ust. 1 pkt 4, który został uchylony z dniem 28 września 2023 r. przez art. 28 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw). Na gruncie tych przepisów w judykaturze Sądu Najwyższego wypowiedziano również pogląd, że odstępstwo od zasady kolegialności składu sądu odwoławczego nie jest równoznaczne z oczywistym naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (zob. uzasadnienie postanowienia z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22). Ostatecznie jednak w związku z licznymi rozbieżnościami w orzecznictwie, Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z 26 kwietnia 2023 r. - zasada prawna - III PZP 6/22, wyjaśnił, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs¹ ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.), przy czym zastrzegł, że przyjęta w tej uchwale wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. Z uwagi na datę wydania zaskarżonego wyroku (5 lipca 2023 r.) zaistniały podstaw do uwzględnienia zarzutu nieważności, opartego na braku dochowania II CSKP 1120/24 9 wymogu kolegialności składu orzekającego w drugiej instancji. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną, niezależnie od art. 87-88 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 622), w pełni podziela stanowisko prawne Sądu Najwyższego wyrażone w uzasadnieniu ww. uchwały. Odnosząc się do stanowiska Sądu odwoławczego, iż do stwierdzenia sprzeczności przepisu rangi ustawowej z Konstytucją RP jest uprawniony - zgodnie z Konstytucją RP - wyłącznie Trybunał Konstytucyjny trzeba stwierdzić po pierwsze, że ze względu na powszechnie znane upolitycznienie polskiego Sądu konstytucyjnego, a także zasiadanie w nim tzw. sędziów – dublerów (czyli wybranych przez Sejm na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, mimo że już wcześniej stanowiska te zostały obsadzone na skutek prawidłowego wyboru przez Sejm innych sędziów) organ ten nie spełnia przymiotów sądu niezależnego i niezawisłego oraz ustanowionego na podstawie ustawy. W wyroku z 7 maja 2021 r., nr 4907/18, Xero Flor sp. z o.o. z siedzibą w Polsce p. Polsce, który stał się ostateczny 7 sierpnia 2021 r., Europejski Trybunał Praw Człowieka, oceniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w składzie którego uczestniczył taki sędzia Trybunału Konstytucyjnego, orzekł, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji, w zakresie prawa do sądu ustanowionego ustawą, z powodu naruszenia procedury wyboru trzech sędziów, którego dokonano w dniu 2 grudnia 2015 r., a naruszenia te były na tyle poważne, że podważały legitymację procedury wyboru i stanowią istotę prawa do „sądu ustanowionego przez ustawę”. W uzasadnieniu Europejski Trybunał Praw Człowieka wyjaśnił, że działania władzy ustawodawczej (Sejmu RP) i wykonawczej (Prezydenta RP) stanowiły bezprawny zewnętrzny wpływ na Trybunał Konstytucyjny ze względu na niewykonanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 3 i 9 grudnia 2015 r. dotyczące ważności wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Mianowicie w dniu 2 grudnia 2015 r. miał miejsce wybór i zaprzysiężenie trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego tuż przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 3 grudnia 2015 r. wyroku w sprawie K 34/15. Nieuprawniona ingerencja Sejmu i Prezydenta w proces wyboru sędziów konstytucyjnych stanowiła naruszenie prawa krajowego, które Europejski Trybunał Praw Człowieka zakwalifikował jako dotyczące fundamentalnej zasady procedury II CSKP 1120/24 10 wyboru, a mianowicie, że sędziego Trybunału Konstytucyjnego wybiera Sejm tej kadencji, w trakcie której przypada dzień powstania wakatu na tym stanowisku sędziowskim. Sejm RP VIII kadencji, dokonując wyboru trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w dniu 2 grudnia 2015 r., dopuścił się naruszenia tej podstawowej zasady, ponieważ stanowiska, na które zostali oni rzekomo wybrani, zostały już obsadzone przez trzech sędziów wybranych przez poprzedni Sejm, od których Prezydent odmówił przyjęcia ślubowania. Europejski Trybunał Praw Człowieka podkreślił również, że badanie zachowania wymogów „sądu ustanowionego ustawą” wiąże się z systematyczną analizą, czy zarzucona nieprawidłowość w danej sprawie jest na tyle poważna, aby miała podważyć wyżej wymienione podstawowe zasady i zagrażać niezależności danego sądu. W odniesieniu do wyrażenia „ustanowiony na podstawie ustawy” Europejski Trybunał Praw Człowieka odniósł ją do wymogu w postaci ochrony sadownictwa przed wpływami zewnętrznymi, w szczególności ze strony władzy wykonawczej, ale także ustawodawczej, lub wpływami w ramach samego wymiaru sprawiedliwości. Istnieje współzależność między wymogiem istnienia „sądu ustanowionego ustawą” a warunkami niezależności i bezstronności i chociaż prawo do „sądu ustanowionego ustawą” jest autonomicznym prawem wynikającym z art. 6 ust. 1 Konwencji, to istnieje ścisły związek między tym szczególnym prawem a gwarancjami „niezależności” i „bezstronności”. Z kolei w wyroku z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł m.in., że poprzez brak spełnienia przez Trybunał Konstytucyjny wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w wyniku nieprawidłowości w procedurach powołania trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r. oraz w procedurze powołania jego Prezesa w grudniu 2016 r. Rzeczpospolita Polska uchybiła swoim zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej. Po drugie, w judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że sąd jest obowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy (tzw. rozproszona kontrola) w ramach ustalenia, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego w indywidualnej sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 września 2023 r., I USK 186/23 i z dnia 10 stycznia 2024 r., II USK 81/23 oraz powołane w uzasadnieniach judykaty). II CSKP 1120/24 11 Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że w czasie wydawania zaskarżonego wyroku art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej (także w wersji nadanej art. 17 powołanej noweli do kodeksu postępowania cywilnego z dnia 9 marca 2023 r.) w zakresie, w jakim przewidywał rozpoznanie sprawy w postępowaniu apelacyjnym w składzie jednego sędziego, ze względu na obowiązywanie stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19, pozostawał w sprzeczności z konstytucyjną zasadą prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), gwarantowanej także przez art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284) oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej podpisanej 7 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) - w kontekście regulacji zawartej w obowiązującym wówczas art. 367 § 3 k.p.c. - zwłaszcza że rozprawy i posiedzenia jawne mogły odbywać się w trybie zdalnym (art. 15zzs1 ust. 1 pkt 1 ustawy covidowej), czy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie ich na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w nim uczestniczące, w tym członkowie składu orzekającego, nie musieli przebywać w budynku sądu. Kwestia udziału sędziów w składach wieloosobowych w sądach powszechnych nie mogła stanowić argumentu dla istnienia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa, skoro przykładowo w Sądzie Najwyższym ustawodawca wprowadzając obostrzenia covidowe nie zrezygnował ze składów wieloosobowych. Wreszcie normatywne utrzymywanie w czasie wydawania zaskarżonego wyroku zasady rozpoznawania apelacji w składzie jednego sędziego ze względu na obowiązywanie stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 było nieproporcjonalnie nadmierne w stosunku do ogólnego funkcjonowania społeczeństwa w przestrzeni publicznej, w ramach innych przepisów covidowych (ludzie podróżowali środkami komunikacyjnymi, uczestniczyli w obrzędach religijnych itp.). Z tych względów, Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 386 § 2 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. art. 398²¹ k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. II CSKP 1120/24 12 Jakkolwiek w przypadku stwierdzenia nieważności postępowania przed sądem odwoławczym Sąd Najwyższy zasadniczo nie dokonuje oceny pozostałych zarzutów kasacyjnych, ale w ramach sprawowanego przez Sądu Najwyższy nadzoru judykacyjnego nie sposób nie zauważyć, że wyrażone w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku stanowisko, że za wysoce prawdopodobne należało uznać osiągnięcie dochodów w wysokości szacowanej przez biegłą sądową w oparciu o poprzednie okresy, ale tylko przez dwa lata od momentu powstania szkody, jest dowolne oraz nazbyt ogólnikowe, a przy tym nie zostało poparte stosownymi ustaleniami faktycznymi. W istocie stanowisko Sądu ad quem można sprowadzić do tezy, że gdyby nie wypadek, to powód - ze względu na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej oraz koniunkturę - mógłby jedynie przez okres dwóch lat uzyskiwać dochody na dotychczasowym poziomie. Wiedza o koniunkturze w zakresie usług transportowych jest wiedzą specjalistyczną, zaś Sąd nie powołał się na w miarę zobiektywizowane i wiarygodne źródła swojego stwierdzenia w tym zakresie. Z drugiej jednak strony, Sąd odwoławczy pominął szereg istotnych okoliczności związanych z adekwatnym związkiem przyczynowym pomiędzy zdarzeniem wywołującym szkodę, a konstruowaną przez powoda szkodą. Naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2 k.c.). Strata (damnum emergens) polega na zmniejszeniu majątku poszkodowanego (w tym spowodowanego zwiększeniem zobowiązań), wskutek zdarzenia, z którym związana jest odpowiedzialności sprawcy szkody, zaś szkoda w postaci utraconych korzyści (lucrum cessans), ma miejsce w sytuacji, gdy majątek poszkodowanego nie wzrósł tak, jakby to się stało, gdyby nie nastąpiło zdarzenie sprawcze. Dla ustalenia istnienia i wielkości szkody majątkowej trzeba porównać rzeczywisty stan majątku poszkodowanego po zdarzeniu sprawczym ze stanem hipotetycznym, a mianowicie takim, jaki by istniał, gdyby nie nastąpiło zdarzenie sprawcze. Jeśli zatem, stan rzeczywisty majątku poszkodowanego jest niższy od stanu hipotetycznego, przy czym różnica ta jest większa, iżby to wynikało z porównania stanu rzeczywistego ze stanem sprzed powstania zdarzenia sprawczego, wówczas poszkodowany poniósł szkodę obejmującą łącznie stratę i utracone korzyści. II CSKP 1120/24 13 Ustalenie szkody w postaci utraconych korzyści ma charakter hipotetyczny i polega na przyjęciu na podstawie okoliczności, które wystąpiły po okresie spodziewanego zysku, że zysk w okresie poprzednim zostałby osiągnięty. Istotne znaczenie ma zatem zbadanie zachowania się poszkodowanego tak przed, jak i po nastąpieniu zdarzenia szkodzącego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1998 r. III CKN 75/98, nie publ.). Szkoda taka musi być przez poszkodowanego wykazana z tak dużym prawdopodobieństwem, że uzasadnia ono w świetle doświadczenia życiowego przyjęcie, że utrata korzyści rzeczywiście nastąpiła (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1979 r., II CR 304/79, OSNC 1980, nr 9, poz. 164, z dnia 28 stycznia 1999 r., III CKN 133/98, nie publ, z dnia 21 czerwca 2001 r., IV CKN 382/00, nie publ.). Spodziewany zysk musi pozostawać w normalnym związku przyczynowym, czyli ma być bezpośrednim skutkiem zdarzenia powodującego szkodę. Z art. 361 § 2 k.c. wynika, że zakres zobowiązania sprawcy do naprawienia szkody jest wyznaczony przez adekwatny związek przyczynowy, czyli odpowiada on w granicach normalnych następstw działania lub zaniechania, z których szkoda wynikła (art. 361 § 1 k.c.). Normalnymi następstwami zdarzenia, z którego wynikła szkoda, są następstwa, jakie tego rodzaju zdarzenie jest w ogóle w stanie wywołać i w zwyczajnym biegu rzeczy, a nie tylko na skutek szczególnego zbiegu okoliczności, z reguły je wywołuje. Natomiast anormalne jest następstwo, gdy doszło do niego z powodu zdarzenia niezwykłego, nienormalnego, niemieszczącego się w granicach doświadczenia życiowego, na skutek nadzwyczajnego zbiegu okoliczności, którego przeciętnie nie bierze się w rachubę. W granicach normalnego, zwykłego przebiegu zdarzeń odpowiedzialność za szkodę może powodować nie tylko przyczyna bezpośrednio ją wywołująca, lecz także dalsza, pośrednia, chyba że jej następstwa pozostają w tak luźnym związku przyczynowym, iż ich uwzględnienie wykraczałoby poza normalną prawidłowość zjawisk, ocenianą według doświadczenia życiowego i aktualnego stanu wiedzy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2006 r., III CSK 135/05, nie publ.). Związek przyczynowy jest kategorią obiektywną i należy go pojmować jako obiektywne powiązanie ze sobą zjawiska nazwanego przyczyną ze zjawiskiem określonym jako skutek. Istnienie związku przyczynowego jako zjawiska II CSKP 1120/24 14 obiektywnego jest determinowane okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy. Koncepcja adekwatnego związku przyczynowego przyjmuje, że następstwa normalne badanej przyczyny nie muszą stanowić jej skutków czasowo „bezpośrednich”, bowiem obowiązek odszkodowawczy powstaje zarówno w przypadku prostych powiązań kauzalnych, jak i bardziej złożonych, w których relacje kauzalne są wieloczłonowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2005 r., III CK 298/05, nie pub.). Kwestia związku przyczynowego jako przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej może stosownie do okoliczności występować w prostym układzie zjawisk, w którym przyczyna i skutek pozostają blisko względem siebie, w niektórych jednak wypadkach stosunek między przyczyną i skutkiem jest również bezpośredni, ale oddzielony pewnym łańcuchem zjawisk, z których każde następne jest wynikiem koniecznym poprzedniego z takim skutkiem, że pierwsze i ostatnie ogniwo związku (ciągu) przyczynowego pozostają blisko i nieodłącznie od siebie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1974 r., II CR 730/73, nie publ.). Określając wysokość odszkodowania Sądy meriti nie uwzględniły, że - co wynika z zeznań powoda (k. 2136) - po wypadku prowadził on działalność gospodarczą i nie wyjaśniły, czy uzyskiwał on dochody i w jakiej relacji pozostawały one do jego dochodów sprzed wypadku. W takiej sytuacji odszkodowaniem mogłaby być objęta różnica, o ile rzecz jasna dochody po wypadku były niższe od tych sprzed wypadku. Poza tym szacując zyski, które przed wypadkiem przynosiła działalność usługowa realizowana przez powoda samochodem ciężarowym marki M., należało uwzględnić zwiększający się poziom amortyzacji tego pojazdu, co musiało generować koszty koniecznych napraw i konserwacji. Ponadto jeśli powód prowadził działalność gospodarczą po wypadku i uzyskiwał przychody, to do wyjaśnienia pozostaje również okoliczność, czy powód miał możliwość, a jeśli tak, to w jakim przedziale czasowym, odłożenia środków pieniężnych na pokrycie kosztów przywrócenia uszkodzonego wskutek wypadku samochodu do jego stanu sprzed wypadku, po uwzględnieniu kwoty wypłaconej mu przez pozwanego ubezpieczyciela w ramach przedsądowego postępowania likwidacyjnego. W tej materii należy wskazać na art. 826 § 1 k.c. Niezależnie od ww uwag trzeba zauważyć, że w opinii II CSKP 1120/24 15 biegłej sądowej jest też mowa o stratach w działalności gospodarczej powoda w latach 2009-2010 (k. 2096). Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Agnieszka Piotrowska [PG] [a.ł]