II CSKP 290/24

II CSKP 290/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 19 maja 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Władysław Pawlak SSN Agnieszka Piotrowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 maja 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej G. B. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 15 czerwca 2022 r., I ACa 361/22, w sprawie z powództwa Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie przeciwko G. B. o zapłatę, oddala skargę kasacyjną i zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5400,00 (pięć tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu odpisu wyroku do dnia zapłaty - z tytułu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Agnieszka Piotrowska (A.T.) II CSKP 290/24 2 UZASADNIENIE Powód Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w Warszawie domagał się zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego G. B. kwoty 1 169 657,39 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 1 027 293,12 zł od 2 lipca 2020 r. i od kwoty 142 364,27 zł od dnia wniesienia pozwu wraz z kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazał, że dochodzona należność stanowi wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości - po wygaśnięciu umowy dzierżawy – za okres od 1 stycznia 2015 r. do 15 listopada 2019 r. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa podnosząc, że korzystał z nieruchomości do chwili jej wydania powodowi na podstawie stosunku dzierżawy. Kwestionował również wysokość dochodzonej należności i podniósł zarzut przedawnienia. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze wyrokiem z 22 grudnia 2021 r. uwzględnił powództwo w całości a apelację od tego orzeczenia Sąd Apelacyjny we Wrocławiu oddalił wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną. W sprawie ustalono, że pozwanego i poprzednika prawnego powoda łączyła - zawarta 1 stycznia 1994 r. na okres 20 lat - umowa dzierżawy gruntów o powierzchni łącznej 159,61 ha - stanowiących działki oznaczone numerami geodezyjnymi […] oraz […] - położonych na ternie gminy L., powiat l., województwo […]. W umowie przewidziano możliwość przedłużenia jej obowiązywania na kolejne okresy na wniosek którejkolwiek ze stron zgłoszony najpóźniej na trzy miesiące przed upływem terminu dwudziestoletniego, po uzgodnieniu jej istotnych postanowień. Określono również zasady ustalania wysokości opłat za korzystanie z przedmiotu dzierżawy po jej wygaśnięciu lub rozwiązaniu oraz termin (miesięczny) do wydania przedmiotu dzierżawy od chwili doręczenia dzierżawcy wezwania do dokonania tej czynności. Zastrzeżono przy tym, że używanie przez dotychczasowego dzierżawcę przedmiotu dzierżawy po zakończeniu stosunku umownego nie uważa się za przedłużenie dzierżawy na czas oznaczony mimo uiszczania ustalonego wynagrodzenia (§ […] umowy). II CSKP 290/24 3 Pismem z 14 listopada 2014 r. wydzierżawiający poinformował pozwanego, że umowa dzierżawy wygasa 31 grudnia 2014 r. i wezwał go do wydania w tym dniu przedmiotu dzierżawy. W piśmie tym przypomniano pozwanemu, że dalsze używanie przedmiotu dzierżawy nie będzie uważane za jej przedłużenie i spowoduje obciążenie pozwanego obowiązkiem zapłaty stosownego wynagrodzenia. Nieruchomości stanowiące przedmiot dzierżawy zostały przejęte przez wydzierżawiającego jednostronnymi protokołami odbioru z października i listopada 2019 r. W świetle tak ustalonego stanu faktycznego Sądy obu instancji uznały dochodzone roszczenie za usprawiedliwione, wskazując, że znajduje ono oparcie w - zawierającym normę bezwzględnie obowiązującą - art. 39b ustawy z dnia 15 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (dalej: „u.g.n.r.”), wprowadzonym do tej regulacji z dniem 3 grudnia 2011 r. i zmienionym z dniem 26 czerwca 2019 r., Powód mógł zatem domagać się skutecznie od pozwanego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości stanowiących wcześniej przedmiot dzierżawy za okres od 1 stycznia 2015 r. do 26 czerwca 2019 r. w wysokości stanowiącej 5-krotność wywoławczej wysokości czynszu, który byłby należny od tej nieruchomości, gdyby była ona przedmiotem umowy dzierżawy po przeprowadzeniu przetargu, a po tej dacie w wysokości stanowiącej 30-krotność tak ustalonego czynszu. Usprawiedliwione było również żądanie zsadzenia skapitalizowanych oraz odsetek za opóźnienie w spełnieniu dochodzonych świadczeń. W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach określonych w art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., pozwany wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie tego orzeczenia oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie: art. 39b ust. 1 u.g.n.r. przez błędną wykładnię; art. 60, art. 65 § 2, art. 693 § 1 i art. 674 k.c. w związku z art. 694 k.c. przez ich niezastosowanie; art. 60 w związku z art. 65 II CSKP 290/24 4 § 2 k.c. […] , art. 693 § 1 i art. 674 w związku z art. 694 k.c. przez ich niezastosowanie oraz art. 3 k.c. przez błędną wykładnię. Drugą podstawę skarżący wypełnił zarzutem naruszenia art. 382, art. 386 § 4 i art. 378 k.p.c. Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz od pozwanego kosztów postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania należało uznać, że nie zasługiwał on na uwzględnienie. Skarżący upatrywał trafności tego zarzutu w zaniechaniu przez Sąd Apelacyjny rozpoznania sprawy w granicach apelacji, wskazując przy tym na brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutu nierozpoznania istoty sprawy wskutek pominięcia ustaleń w zakresie zgodnego zamiaru stron umowy dzierżawy, wyrażającego wolę przedłużenia jej na czas nieoznaczony. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już wyjaśnione, że nie jest bezwzględnym warunkiem prawidłowego rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji odniesienie się do każdego z zarzutów podniesionych w apelacji. Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika bowiem konieczność osobnego omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za wystarczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia (zob. m.in. wyroki: z 24 marca 2010 r., V CSK 296/09, nie publ.; z 4 września 2014 r., II CSK 478/13, OSNC-ZD 2015, nr 4, poz. 64; z 9 maja 2023 r., III USKP 63/22, nie publ. oraz postanowienia: z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 5523/22 z 30 czerwca 2025 r., I CSK 353/24 - nie publ.). Z motywów zaskarżonego wyroku wynika jednoznacznie, że Sąd Apelacyjny zaaprobował ocenę Sądu Okręgowego stwierdzającą wygaśnięcie umowy dzierżawy […], opartą na analizie treści jej postanowień, […]; podzielenie tej oceny stanowi w istocie odpowiedź na podniesiony przez pozwanego w apelacji zarzut dokonania II CSKP 290/24 5 oceny prawnej dochodzonego roszczenia z pominięciem ustaleń stron w zakresie zgodnego zamiaru stron przedłużenia umowy dzierżawy. Do przyjęcia domniemania przedłużenia dzierżawy nie wystarczy - świetle art. 674 w związku z art. 694 k.c. - samo używanie rzeczy przez dzierżawcę po upływie terminu oznaczonego w umowie, lecz konieczne jest, aby używanie to odbywało się za wyraźną lub chociażby domniemaną zgodą wynajmującego, wyrażoną jednak w sposób dostatecznie czytelny (art. 60 k.c.), a więc przez jakiekolwiek zachowanie się, które w okolicznościach towarzyszących w sposób dostatecznie zrozumiały wyraża wolę wywołania skutków prawnych objętych treścią czynności prawnej (zob. wyroki SN: z 14 października 1998 r., II CKN 925/97 i z 14 marca 2003 r., V CKN 1754/00 – nie publ.). Z ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego wynika, że zgody takiej - choćby milczącej - nie było, skoro poprzednik prawny powoda kategorycznie i jednoznacznie wezwał pozwanego do wydania przedmiotu dzierżawy, powołując się na upływ terminu związania umową. Skarżący nawet nie twierdził, że w związku z upływem tego terminu uzgodniono warunki kontynuowania dzierżawy; nie przedstawił też argumentacji uzasadniającej lansowaną w skardze kasacyjnej tezę, że było to […] zbędne. Zarzut naruszenia przepisów postępowania powołanych w ramach drugiej podstawy kasacyjnej nie mógł zatem wywrzeć zamierzonego skutku. Za chybione należało uznać również zarzuty wypełniające pierwszą podstawę kasacyjną. Zarzuty naruszenia art. 39b ust. 1 u.g.n.r., art. 693 § 1, art. 674 w związku z 694 k.c. oraz art. 60 i art. 65 § 2 k.c. nie mogły wywrzeć zamierzonego skutku. Zostały one oparte na wadliwym – jak już wskazano – założeniu, że umowa dzierżawy nie wygasła z dniem 31 grudnia 2014 r., gdyż z woli stron (dorozumianej) uległa przedłużeniu na czas nieokreślony. Sad Apelacyjny nie dokonał również błędnej wykładni art. 39b u.g.n.r. przyjmując, że ma on charakter bezwzględnie obowiązujący. Kwestia ta – co zauważył Sąd Apelacyjny - była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego i została rozstrzygnięta sposób odmienny od oczekiwanego przez skarżącego (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 października 2016 r., P 123/15, OTK-A II CSKP 290/24 6 2016/80). Zapatrywanie to dominuje w orzecznictwie Sądu Najwyższego: zob. m.in. wyroki: z 15 lutego 2018 r., IV CSK 255/17; z 10 stycznia 2017 r., V CSK 176/16 – nie publ. i z 23 czerwca 2016 r., V CSK 613/15, OSNC-ZD 2017, nr 2, poz. 36 oraz postanowienia: z 20 listopada 2000 r., V CSK 10/20; z 23 września 2024 r., I CSK 2011/23 i z 30 czerwca 2025 r., I CSK 353/24 – nie publ.). Prawidłowo zatem Sąd Apelacyjny uznał, że po dniu 3 grudnia 2011 r. do roszczeń o wynagrodzenie za korzystanie z nieruchomości rolnej Skarbu Państwa bez tytułu prawnego ma zastosowanie art. 39b u.g.n.r. bez względu na odmienne uregulowania zawarte w uprzednio obowiązującej umowie oraz że irrelewantna przy tym pozostaje dobra lub zła wiara władającego nieruchomością i stosując tę regułę nie naruszył art. 3 k.c., Za chybiony wreszcie należało uznać zarzut naruszenia art. 3 k.c., którego trafności skarżący upatrywał w zastosowaniu do oceny roszczenia powoda art. 39b u.g.n.r. Stosunek prawny dzierżawy powstały przed wejściem w życie art. 39b u.g.n.r. wygasł już w czasie obowiązywania tego przepisu. Roszczenie powoda nie jest zatem powiązane z tym stosunkiem prawnym; obejmuje ono żądanie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Korzystanie to jest wprawdzie związane z niewykonaniem umowy w zakresie obowiązku dzierżawcy zwrotu nieruchomości, ale pozostaje oddzielnym zdarzeniem prawnym powstałym już w czasie obowiązywania prawa nowego i regulowanym co do zasad odpłatności w art. 39b u.g.n.r. (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2018 r., IV CSK 255/17). Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. orzekł, jak w sentencji. Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Agnieszka Piotrowska (A.T.) [r.g.]