II CZ 111/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: J. Krzyżanowski, M. Senator.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza S. przeciwko Bronisławie S. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 1 kwietnia 1957 r.,zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zarządził nadanie dalszego biegu rewizji powoda.Uzasadnienie faktycznePowód złożył rewizję od wyroku oddalającego powództwo o rozwód, a wezwany do uiszczenia wpisu od rewizji w kwocie 1.400 zł - zgłosił wniosek (w terminie przewidzianym do opłacenia wpisu) o "przedłużenie terminu wpłaty do dnia 30 marca 1957 r.", twierdząc w uzasadnieniu, że nie jest w stanie uiścić jednorazowo kwoty 1.400 zł, ponieważ płaci alimenty dziecku i żonie.Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem odmówił przedłużenia terminu do uiszczenia wpisu i zarządził zwrot rewizji. Sąd wyszedł z założenia, że przedłużenie terminu jest niedopuszczalne (art. 13 p.ok.s.), a powód opłaty w terminie nie uiścił.W zażaleniu na powyższe postanowienie powód powołał się na to, że uiścił już wpis od rewizji, i wniósł o zmianę postanowienia i przyjęcie rewizji. Skarżący podnosi, że znajdował się w sytuacji materialnej, która uniemożliwiła mu wcześniejsze uiszczenie opłaty.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wniosek powoda z 23 marca 1957 r., w którym wnosił o "przedłużenie terminu" do uiszczenia wpisu, był w istocie wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, i Sąd Wojewódzki obowiązany był wniosek ten rozpoznać pod tym kątem widzenia (art. 137 § 1 zd. ost. k.p.c.). Powód bowiem powoływał się na niemożność uiszczenia jednorazowo sumy 1.400 zł ze względu na swe stosunki majątkowe i rodzinne, czyli powoływał się na okoliczności, które ma na myśli art. 111 § 1 i 115 § 2 k.p.c. Zwolnienie od kosztów sądowych jest dopuszczalne, gdy strona nie jest w stanie - bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny - ponieść kosztów procesu w okresie, w którym opłaty i wydatki mają być pokryte. Nie stanowi przeszkody do zwolnienia od kosztów prawdopodobna, a nawet nie ulegająca wątpliwości zmiana na lepsze dotychczasowej sytuacji strony w najbliższej przyszłości, jeżeli tylko zmiana nie może nastąpić w terminie przewidzianym do uiszczenia kosztów sądowych, chyba że odmowa nie pociągnęłaby za sobą ujemnych dla strony skutków procesowych lub materialnych. Odmienna wykładnia art. 111 § 1 i 115 § 3 k.p.c., mająca charakter interpretacji zwężającej, nie znajduje oparcia w celu samej instytucji oraz byłaby sprzeczna z przepisem art. 118 § 1 k.p.c., który przewiduje cofnięcie zwolnienia od kosztów między innymi wtedy, gdy okoliczności uzasadniające zwolnienie przestały już istnieć. Ponieważ Sąd Wojewódzki nie rozpoznał wniosku powoda jako wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, zwrot rewizji nie jest usprawiedliwiony. Wstępna bowiem przesłanka zwrotu, jaką jest istnienie obowiązku uiszczenia opłat, nie mogła być stwierdzona przed załatwieniem wniosku o zwolnienie od kosztów.Sąd Najwyższy, opierając się na dołączonych do akt zaświadczeniach odpowiadających wymaganiom art. 111 § 1 k.p.c., przyjmuje, że powód nie był w stanie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny uiścić w terminie ustawowym wpisu w wysokości 1.400 zł. Skoro powód uiścił wpis po tym terminie, zwolnienie od kosztów stało się zbędne. Z tego względu nie zachodzi potrzeba uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, natomiast istnieją przesłanki do zmiany postanowienia (art. 386 k.p.c.) w sposób oznaczony w sentencji, tj. do zarządzenia nadania rewizji powoda dalszego biegu.