II CZ 160/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krajewski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Trybulski, E. Janeczko.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Centralnego Funduszu Turystyki i Wypoczynku w W. przeciwko Kazimierzowi K. o 104.850 zł na skutek zażalenia strony powodowej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 10 sierpnia 1973 r.,oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktyczneNa skutek wezwania Sądu Centralny Fundusz Turystyki i Wypoczynku uiścił od wniesionego przez siebie pozwu wpis w kwocie 2.250 zł.Po uprawomocnieniu się wyroku uwzględniającego częściowo powództwo powód zażądał zwrotu wniesionego wpisu, uzasadniając swój wniosek tym, iż jako instytucja państwowa, której zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, nie ma obowiązku uiszczania opłat sądowych.Sąd Wojewódzki oddalił wniosek z uzasadnieniem, że powód nie należy do kręgu osób zwolnionych z mocy ustawy od obowiązku ponoszenia opłat sądowych, a ponadto - gdyby nawet podzielić pogląd co do takiego charakteru powoda - prawo do żądania zwrotu opłaty sądowej uległo przedawnieniu, skoro wpis został uiszczony w dniu 28.I.1969 r., a wniosek o jego zwrot wpłynął do sądu w dniu 9.VIII.1973 r.Powyższe postanowienie zaskarżył powód, domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienia wniosku.Skarżący reprezentuje pogląd, iż dotyczący przedawnienia art. 25 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych nie odnosi się do opłat nienależnie wniesionych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pierwszym zagadnieniem, jakie wyłania się w niniejszej sprawie, jest kwestia charakteru prawnego Centralnego Funduszu Turystyki i Wypoczynku, gdyż mógłby on żądać zwrotu nienależnie uiszczonego wpisu jedynie w wypadku przynależności do kręgu podmiotów wymienionych w art. 8 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110).Stosownie do tego przepisu nie mają obowiązku uiszczania opłat sądowych instytucje państwowe, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej.Okoliczność, że Centralny Fundusz Turystyki i Wypoczynku jest instytucją państwową, nie może budzić wątpliwości, skoro jego działalność opiera się na art. 11 ustawy z dnia 17 lutego 1960 r. o organizacji spraw kultury fizycznej i turystyki (Dz. U. Nr 10, poz. 65), regulującej ustrój tych organów, i jest podporządkowany Głównemu Komitetowi Kultury Fizycznej i Turystyki, który jest centralnym organem administracji państwowej (art. 1 ust. 2).Z kolei nasuwa się zagadnienie, czy Fundusz może być uznany za instytucję, której zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, skoro stosownie do jego statutu głównym zadaniem Funduszu jest finansowanie budowy, rozbudowy i modernizacji wyposażenia oraz kapitalnych remontów urządzeń turystycznych i wypoczynkowych. Funkcje te niewątpliwie stanowią działalność gospodarczą w ogólnym znaczeniu tego słowa. Jednakże nie taką działalność gospodarczą ma na myśli art. 8 ustawy o kosztach sądowych. Przy wykładni tego przepisu trzeba mieć na uwadze pojęcie działalności gospodarczej, którym posługuje się kodeks cywilny, skoro ustawa o kosztach nie daje własnej definicji tego pojęcia. W świetle zaś kodeksu cywilnego przez działalność gospodarczą należy rozumieć działalność produkcyjną, handlową lub usługową obliczoną na zysk.Takiego charakteru nie ma działalność wnioskodawcy, skoro jego celem jest rozwijanie kultury fizycznej i wypoczynku, a dokonywane przez niego inwestycje służą wyłącznie temu celowi i nie są obliczone na zysk.Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, iż Centralny Fundusz Turystyki i Wypoczynku w rozumieniu art. 8 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110) jest instytucją państwową, której zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, i dlatego nie ma on obowiązku uiszczania opłat sądowych.Jeżeli więc na żądanie Sądu wnioskodawca uiścił nienależnie wpis od pozwu, przysługuje mu prawo do żądania zwrotu tej opłaty na podstawie art. 36 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.Wbrew jednak odmiennemu stanowisku żalącego się, prawo to uległo przedawnieniu.Według art. 25 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, prawo strony do żądania zwrotu opłaty sądowej przedawnia się z upływem lat trzech od dnia powstania tego prawa.Skoro zgodnie z uchwałą nr 270/60 Rady Ministrów Fundusz został powołany do życia w dniu 1 sierpnia 1960 r., już w chwili uiszczania wpisu nie był on zobowiązany do ponoszenia opłat. W tych warunkach początek biegu terminu przedawnienia należy liczyć od wniesienia wpisu, tj. od dnia 28.I.1969 r.Wobec złożenia wniosku o zwrot wpisu w dniu 9.VIII.1973 r. przewidziany w art. 25 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych termin przedawnienia już upłynął.Pogląd żalącego się, iż art. 25 ust. 2 odnosi się jedynie do opłat wymienionych w art. 36 tejże ustawy, nie jest trafny. Przeciwko takiej wykładni przemawia przede wszystkim lokata art. 25 ust. 2 w dziale zawierającym przepisy ogólne, co oznacza, iż odnosi się on do zwrotu wszelkich opłat objętych ustawą, niezależnie od ich charakteru. Za trafnością tego stanowiska przemawia też analogia z art. 118 k.c., przewidującego w stosunkach między jednostkami gospodarki uspołecznionej jednoroczny termin przedawnienia, jeśli szczególny przepis nie ustanawia terminu dłuższego. Intencją ustawodawcy jest zatem skracanie, a nie wydłużanie tych terminów w obrocie uspołecznionym.Nie bez znaczenia jest wreszcie charakter i funkcja art. 25 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Gdyby strona żądała zwrotu opłat pod koniec trzyletniego terminu, zwrot opłat następowałby z reguły po zakończeniu postępowania w sprawie. Wydłużenie tego terminu nie byłoby i z tego względu wskazane. Należy zatem przyjąć, że prawo do żądania zwrotu opłaty sądowej na podstawie art. 25 ust. 2 cyt. ustawy ulega trzyletniemu przedawnieniu niezależnie od tytułu uiszczenia opłaty i charakteru prawnego strony procesowej.Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji (art. 387 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.).