II CZ 32/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Markowski. Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem prokuratora K. Wojnarowicz, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Teresy D., Mieczysława D., i Jana D. przeciwko Józefowi T., Kółku Rolniczemu w J. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Insp. Pow. w R. o odszkodowanie, na skutek zażalenia powodów na zarządzenie Przewodniczącego Sądu Powiatowego w Nisku z dnia 6 listopada 1970 r.,uchylił zaskarżone zarządzenie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Nisku w celu nadania biegu rewizji powodów.Uzasadnienie faktyczneW dniu 10 lipca 1969 r. Aniela D., powracając z pracy do domu, uległa wypadkowi drogowemu, w wyniku którego poniosła śmierć.Powodowie twierdzili, że do śmiertelnego wypadku ich matki bądź żony Anieli D. doszło z winy pozwanego T., i domagali się zasądzenia solidarnie od pozwanych odszkodowania za znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej oraz renty.Sąd Powiatowy w Nisku w częściowym uwzględnieniu powództwa zasądził od pozwanego Kółka Rolniczego na rzecz powodów kwotę 10.000 zł, oddalił zaś powództwo w pozostałej części.Powodowie zaskarżyli powyższy wyrok rewizją w części oddalającej powództwo.Przewodniczący Sądu Powiatowego w Nisku zarządzeniem z dnia 6 listopada 1970 r., mylnie nazwanym postanowieniem, ustalił opłatę wpisu od rewizji na kwotę 3.755 zł oraz obowiązek uiszczenia tego wpisu przez powodów, a to na tej podstawie, że powód Jan D. posiada gospodarstwo rolne o obszarze 2,44 ha oraz zarabia poza tym gospodarstwem przeszło 2.000 zł miesięcznie.Sąd Wojewódzki, rozpoznając zażalenie powodów na powyższe zarządzenie, przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy pojęcie wypadku w zatrudnieniu, o którym mowa w art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c., jest identyczne z dyspozycją art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6)?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania (art. 391 § 1 k.p.c.), zważył, co następuje.Przepis art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. w pierwszej swej części zwalnia od uiszczenia kosztów sądowych stronę dochodzącą należności ze stosunku pracy, w drugiej zaś - stronę dochodzącą naprawienia szkód wynikłych w wypadku w zatrudnieniu albo z choroby zawodowej, przy czym w tej części nie wymaga, by stroną poszkodowaną był pracownik. Z interpretacji gramatycznej drugiego członu tego przepisu zatem wynika, że w ujęciu tego przepisu "wypadek w zatrudnieniu" jest pojęciem szerszym niż pojęcie "wypadku w zatrudnieniu" w ujęciu art. 36 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (jednol. tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97), który obowiązywał w chwili wejścia w życie kodeksu postępowania cywilnego i przepisów kodeks ten wprowadzających (art. VII pkt 5), oraz pojęciem szerszym niż pojęcie "wypadku w zatrudnieniu" w ujęciu art. 14 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6), która jeszcze nie obowiązywała w chwili wejścia w życie art. 111 k.p.c. Oba te akty prawne dotyczą wypadków w zatrudnieniu bądź przy pracy osób pozostających w stosunku pracy, gdy tymczasem przepis art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. dotyczy wszystkich osób, które uległy wypadkowi w zatrudnieniu, a więc również osób, które nie pozostają w pracowniczym stosunku.Z tej też przyczyny Sąd Najwyższy w szeregu swych orzeczeń, jak np. w sprawie II CZ 142/66 (OSNCP 1967/4/80), I PZ 1/68, (OSNCP 1968/8-9/156), I CZ 155/66 (OSNCP 1967/7-8/142), wyjaśnił, że zarówno "wypadek w zatrudnieniu" w rozumieniu art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c., jak i "wypadek przy pracy" w rozumieniu poprzednio obowiązującego w tej mierze art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednol. tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 10, poz. 57) nie uzależnia zwolnienia od kosztów sądowych od charakteru stosunku prawnego, w ramach którego doszło do wypadku w zatrudnieniu, w szczególności nie uzależnia tego od charakteru stosunku pracy, w czasie wykonywania której doszło do wypadku.W rozumieniu art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. "zatrudnieniem" będzie każde zatrudnienie w potocznym tego słowa znaczeniu. Za taką interpretacją - poza gramatyczną wykładnią - przemawia porównanie tego przepisu z art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Według tego drugiego przepisu ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych przysługiwało osobie dochodzącej wynagrodzenia szkód w wypadku "przy pracy", natomiast w art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. użyto przepisu z wypadku "w zatrudnieniu", a więc pojęcia szerszego od pojęcia "przy pracy", pojęcia w tym szerszym znaczeniu przyjętego w przepisach wówczas obowiązującego dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, który w art. 36 ust. 2 wymienia (zresztą tylko przykładowo) wypadki, które należy uważać za wypadki w zatrudnieniu. W rozumieniu zatem art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. "zatrudnieniem" jest każde zatrudnienie mające ten charakter w potocznym tego słowa znaczeniu. Przepis ten dotyczy więc również wypadków w zatrudnieniu wymienionych w art. 14 ust. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6), jak również wypadków wymienionych w rozporządzeniu Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. w sprawie określenia wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy i z wypadkami w zatrudnieniu oraz w sprawie świadczeń z tytułu niektórych wypadków dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 23, poz. 170).Intencją ustawodawcy przy ustanowieniu art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. było ułatwienie dochodzenia roszczeń odszkodowawczych osobom poszkodowanym w wypadkach w zatrudnieniu bez względu na osobę sprawcy czy też osobę odpowiedzialnego za wyrównanie szkody, jak również bez względu na przyczynę, która spowodowała powstanie szkody. Ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje również poszkodowanemu w wypadku komunikacyjnym, jeżeli do wypadku takiego doszło w drodze do lub z pracy, a więc w zatrudnieniu, oraz gdy odpowiedzialną za szkodę jest osoba trzecia (np. posiadacz środka komunikacyjnego w rozumieniu art. 435, 436 k.c.).Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 397 w związku z art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. uchylił zaskarżone zarządzenie i przyjmując, że powodom przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych, zlecił nadanie rewizji przez nich wniesionej dalszego biegu.