II CZ 142/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), W. Berutowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Benedykta M. przeciwko Skarbowi Państwa - Jednostce Wojskowej w N. o zapłatę, na skutek zażalenia powoda na zarządzenie Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 28 października 1966 r.,uchylił zaskarżone zarządzenie.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się od pozwanego Skarbu Państwa - Jednostki Wojskowej w N. odszkodowania z tytułu wypadku, jakiemu uległ w dniu 11.III.1966 r. w czasie odbywania służby wojskowej przy obsłudze powierzonego mu samochodu.Zarządzeniem z dnia 28.X.1966 r. powód został wezwany do uiszczenia kwoty 1.053 zł tytułem opłaty sądowej od pozwu.Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powoda na powyższe zarządzenie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 10, poz. 57) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, która dochodzi wynagrodzenia szkód wynikłych z wypadku przy pracy. Ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć przez wypadek przy pracy, jednakże z intencji przepisu zmierzającego do ułatwienia osobie poszkodowanej dochodzenia roszczenia odszkodowawczego wynika, że chodzi tu o wypadek przy pracy sensu largo. Na taką intencję wskazuje ponadto użycie w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy ogólniejszego wyrażenia "wypadek przy pracy" zamiast techniczno-prawnego zwrotu "wypadek w zatrudnieniu", występującego w aktach prawnych przewidujących zaopatrzenie rentowe w związku z takim wypadkiem, w szczególności w dekrecie z dnia 25.VI.1965 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) oraz w innych aktach ustawodawczych o podobnym charakterze, jak np. w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym górników (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 99) i w dekrecie o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych (Dz. U. z 1958 r. Nr 55, poz. 273).Z powyższego wynika, że pojęcie "wypadek przy pracy" jest w ujęciu przepisów o kosztach sądowych szersze niż wypadek w zatrudnieniu i obejmuje nie tylko wypadki pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę i objętych powołanymi dekretami o zaopatrzeniu rentowym, lecz wszelkie wypadki, jakie mają miejsce w toku procesu pracy, choćby dotknięte nimi osoby nie były pracownikami w rozumieniu przepisów prawa. Tak więc wypadkiem przy pracy będzie wypadek przy wykonywaniu pracy w rzemiośle (art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29.VII.1965 r. o ubezpieczeniu społecznym rzemieślników (Dz. U. Nr 13, poz. 90), wypadek adwokata przy wykonywaniu pracy w zespole adwokackim (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4.III.1964 r. - Dz. U. Nr 10, poz. 62). Wypadkiem przy pracy będzie również wypadek funkcjonariusza milicji obywatelskiej podczas służby (art. 16 i nast. ustawy z dnia 21.I.1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszów Milicji Obywatelskiej - Dz. U. Nr 12, poz. 70), funkcjonariusza służby więziennej (art. 15 i nast. dekretu z dnia 9.XI.1955 r. - Dz. U. Nr 43, poz. 273).Jeśli chodzi o wypadki w czasie odbywania służby wojskowej, to nie budzi wątpliwości, że przez wypadek przy pracy należy rozumieć wypadek żołnierza zawodowego (ustawa z dnia 13.XII.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i nadterminowych - jednolity tekst: Dz. U. z 1963 r. Nr 55, poz. 299), dla niego bowiem służba wojskowa jest "pracą", choć stosunek prawny powstaje na podstawie aktu publicznego prawnego, a nie umowy o pracę.W tych wszystkich przeto wypadkach osoba dochodząca wynagrodzenia szkód wynikłych z wypadku przy pracy (w zatrudnieniu, w służbie) jest zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.Wątpliwości powstać mogą, jeśli chodzi o osoby odbywające zasadniczą służbę wojskową na podstawie przepisów ustawy z dnia 30.I.1959 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (jednolity tekst: Dz. U. z 1963 r. Nr 20, poz. 108) i otrzymują w razie wypadku w czasie odbywania służby zaopatrzenie inwalidzkie na podstawie przepisów dekretu z dnia 14.VII.1964 r. (jednolity tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98). O taki właśnie wypadek chodzi w sprawie niniejszej.Zdaniem Sądu Najwyższego należy jednak uznać, że także do tych wypadków odnosi się uprzywilejowanie przewidziane w art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych. Za takim rozwiązaniem przemawia okoliczność, że osoba powołana do odbywania służby wojskowej utrzymuje swój status pracownika, a stosunek pracy lub stosunek służbowy nie może być wypowiedziany ani rozwiązany w okresie odbywania służby wojskowej (art. 123 cytowanej ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym). Takie rozwiązanie znajduje również poparcie w przepisach rozporządzenia z dnia 1.VII.1954 r. w sprawie wypadków w zatrudnieniu (Dz. U. Nr 35, poz. 149). Przyjmuje się w tych przepisach bardzo szeroką wykładnię tego pojęcia i zalicza do wypadków w zatrudnieniu wypadki w związku z wykonywaniem różnych funkcji i zadań nie będących "pracą" w ścisłym tego słowa znaczeniu, a zleconych przez organy władzy lub administracji państwowej albo przez organizacje polityczne, zawodowe lub społeczne (np. przy udzielaniu pomocy przedstawicielowi władzy państwowej podczas spełniania przez niego czynności urzędowych, przy braniu udziału w ściganiu osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa, podczas ratowania innych obywateli z grożącego ich życiu niebezpieczeństwa, podczas akcji siewnej, zimowej lub mającej na celu ochronę plonów itp.). Przemawiają wreszcie za takim rozwiązaniem względy celowościowe, które nakazują postawienie w tym samym położeniu zarówno osoby dotkniętej wypadkiem w czasie odbywania powszechnej służby wojskowej, jak i żołnierza zawodowego, funkcjonariusza państwowego lub pracownika.Z tych wszystkich względów należy przyjąć, że wypadkiem przy pracy w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 3 przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 1961 r. Nr 10, poz. 57) jest nie tylko wypadek w zatrudnieniu w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu rentowym, lecz każdy wypadek w toku pracy oraz przy wykonywaniu zleconych funkcji lub zadań w służbie państwowej i wojskowej. Jeżeli chodzi o służbę wojskową, to zwolnienie od kosztów sądowych przewidziane w art. 3 ust. 1 pkt 3 przysługuje zarówno zawodowemu żołnierzowi, jak i osobie odbywającej powszechną służbę wojskową, a dochodzącej naprawienia szkody wynikłej z wypadku związanego z tą służbą.Skoro więc powód dochodzi odszkodowania z tytułu wypadku, jakiemu uległ w czasie odbywania służby wojskowej przy wykonywaniu poleconej mu pracy obsługiwania samochodu, to jest on zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych.Dlatego zaskarżone zarządzenie należało uchylić w celu nadania pozwowi dalszego biegu.