I CZ 88/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia E. Mielcarek (sprawozdawca). Sędziowie: S. Gross, H. Kramczyńska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Aleksego H. przeciwko Skarbowi Państwa (Jednostka Wojskowa Nr (...)) o odszkodowanie, na skutek zażalenia powoda na zarządzenie przewodniczącego Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 1 lipca 1968 r.,zaskarżone zarządzenie uchylił.Uzasadnienie faktyczneW dniu 6.III.1966 r. powód, odbywający wówczas jako szeregowiec zasadniczą służbę wojskową, uległ wypadkowi podczas ćwiczeń artyleryjskich. W związku z tym w dniu 17.I.1968 r. wytoczył on pozwanemu powództwo o zadośćuczynienie. Zarządzeniem z dnia 1.VII.1968 r. przewodniczący w Sądzie Wojewódzkim w Szczecinie wezwał powoda do uiszczenia kwoty 3.260 zł wpisu stosunkowego. Zarządzenie to zaskarżył powód.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W postanowieniu z dnia 14.XII.1966 r. II CZ 142/66 (OSNCP z 1967 r. z. 4, poz. 80) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zwolnienie od kosztów sądowych przysługuje zarówno zawodowemu żołnierzowi, jak i osobie odbywającej powszechną służbę wojskową a dochodzącej naprawienia szkody wynikłej z wypadku związanego z tą służbą.Postanowienie to wydano w czasie obowiązywania ustawy z dnia 30.XII.1950 r. (przepisy o k.s. - Dz. U. z 1961 r. Nr 10, poz. 57), która w art. 3 zawierała wyliczenie podmiotów zwolnionych od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Między innymi w pkt 3 ust. 1 tego przepisu wymieniono stronę dochodzącą wynagrodzenia szkód wynikłych "z wypadku przy pracy". Użycie przez ustawodawcę tego wyrażenia zamiast terminu technicznoprawnego "wypadku w zatrudnieniu" było - według uzasadnienia powyższego postanowienia - jednym z argumentów przemawiających za tym, by objąć zwolnieniem od kosztów również żołnierzy dochodzących odszkodowań z wypadków związanych ze służbą. Powyższe wyliczenie zawarte w art. 3 nie obowiązujących już obecnie przepisów o k.s. znalazło się w art. 111 k.p.c., ale ze zmianami w kolejności wyliczenia i w treści niektórych sformułowań, przy czym zmianie uległo też wyrażenie "z wypadku przy pracy" na "z wypadku w zatrudnieniu". Wydawać więc by się mogło, że tym samym odpadł jeden z argumentów uzasadnienia powołanego postanowienia.Tymczasem powyższa zmiana w sformułowaniu nie może być wyrazem intencji odmiennej od wyrażonej w przytoczonym postanowieniu. Zacieśnienie czy ograniczenie zwolnienia od kosztów nie było zamiarem ustawodawcy, skoro jednocześnie w tym samym przepisie (art. 111 § 1 pkt 3) objął on zwolnieniem nie tylko pracowników dochodzących należności ze stosunku pracy (jak stanowił art. 3 ust. 1 pkt 3 p.o.k.s.), lecz rozszerzył to zwolnienie na "stronę dochodzącą należności pracownika", obejmując w ten sposób również np. spadkobierców zmarłego pracownika, co koresponduje z normą art. 459 § 2 k.p.c.Poza tym obecnie, tj. po wejściu w życie ustawy z dnia 23.I.1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8), "wypadek przy pracy" stał się - odmiennie niż oceniał to skład rozstrzygający w dniu 14.XII.1966 r. (przy wydaniu omawianego postanowienia) - terminem technicznym nie szerszym, lecz zakresowo węższym od "wypadku w zatrudnieniu" w rozumieniu przepisów k.p.c.Względy te przemawiają za rozszerzającą wykładnią przepisu art. 111 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zastosował ją już w odniesieniu do oficera zawodowego dochodzącego odszkodowania z wypadku w czasie zajęć służbowych (vide postanowienie z dnia 2.II.1967 r. I CZ 155/66 - OSNCP z 1967 r. z. 7-8, poz. 142). Zastosować ją więc należy tym bardziej do o wiele gorzej uposażonego szeregowca, jakim był powód.Dlatego też Sąd Najwyższy, powołując się nadto na pozostałe argumenty przytoczone w pierwszym z powołanych postanowień (z dnia 14.XII.1968 r.), które nie straciły na aktualności, jest zdania, że art. 111 § 1 pkt 3 k.p.c. odnosi się także do żołnierza zasadniczej służby wojskowej, który w czasie zajęć służbowych uległ wypadkowi.Z tych zasad zaskarżone zarządzenie podlegało uchyleniu.