II CZ 33/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Bukowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: R. Czarnecki, K. Kołakowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ireny D. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w S. o ustalenie na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 29 października 1982 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji rewizyjnej.Uzasadnienie faktyczneIrena D., córka małżonków Mariana i Luby T., wystąpiła przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w S. z powództwem o ustalenie, że pozwana Spółdzielnia jest zobowiązana do przydzielenia powódce mieszkania spółdzielczego, na które jej matka Luba T. oczekiwała od 1972 r., kiedy to wstąpiła do Spółdzielni. Natomiast Spółdzielnia przyjęła powódkę jako następcę w poczet członków, ale tylko ze stażem od 1977 r., to znaczy od dnia, w którym powódka uzyskała pełnoletność.Pozwana Spółdzielnia wnosiła o oddalenie powództwa, zarzucając, że obie, tj. powódka i jej matka, figurują na przydziałach spółdzielczych lokali mieszkalnych dla Mariana T. z 1973 r. (M-4) i z 1980 r. (M-6), jako zamieszkujący z nim członkowie rodziny.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 29.X.1982 r. ustalił, że powódka Irena D. nabyła w pozwanej Spółdzielni staż członkowski, decydujący o kolejności otrzymania przydziału lokalu mieszkalnego, od marca 1972 r., czyli od chwili przyjęcia jej matki Luby T. w poczet członków Spółdzielni. Sąd ten ustalił, że taki okres oczekiwania przysługiwał Lubie T. Za jego zaś przeniesieniem na powódkę przemawiają jej ciężkie warunki mieszkaniowe u rodziców męża, do których się przeprowadziła po otrzymaniu przez jej rodziców mieszkania spółdzielczego M-6. Powódka zrezygnowała z możliwości otrzymania po studiach mieszkania w zakładzie pracy, gdyż była przekonana, że w pozwanej Spółdzielni ma zarezerwowaną taką kolejność przydziału, jaka przysługiwała matce, która zrezygnowała z członkostwa. Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki doszedł do wniosku, że roszczenie powódki nie może być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i podlega uwzględnieniu.Wskazując w swej rewizji na podstawy przewidziane w punktach pierwszym i czwartym art. 368 k.p.c., pozwana Spółdzielnia wnosiła o zmianę tego wyroku i oddalenie powództwa albo o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podnoszona w rewizji okoliczność, że powódka uzyskała pełnoletność dopiero w 1977 r., nie ma znaczenia w sprawie. Z przepisu § 5 ust. 3 statutu pozwanej wynika, że jej członkiem może zostać również osoba małoletnia, jeżeli uzyskanie członkostwa następuje na warunkach określonych w § 30 lub 32 statutu. Powódka opiera swoje roszczenie na przepisie § 30 stanowiącym, że w przypadku ustania członkostwa w okresie oczekiwania przysługuje następcy, należącemu do kręgu osób w tym przepisie określonych, pierwszeństwo przyjęcia do Spółdzielni i uzyskania przydziału lokalu mieszkalnego na warunkach, jakie przysługiwały byłemu członkowi. Matka powódki została przyjęta w poczet członków pozwanej Spółdzielni w styczniu 1972 r. i w związku z tym powódka domaga się przyznania jej mieszkania w takiej kolejności, jak gdyby sama wyczekiwała na przydział od stycznia 1972 r.Słusznie zarzuca skarżąca Spółdzielnia, że ustalenia faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia o zasadności tego żądania są sprzeczne z treścią zebranego w sprawie materiału, a w każdym razie w tym zakresie sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia (art. 316 § 1 k.p.c.). Sąd Wojewódzki wyszedł z niesłusznego założenia, że zgodność powództwa z zasadami współżycia społecznego daje w sytuacji życiowej powódki dostateczną podstawę do jego uwzględnienia. W konsekwencji nie badał, czy matka powódki Luba T. mogła skutecznie ubiegać się o spółdzielczy lokal mieszkalny - i czy w związku z tym w ogóle przysługiwało jej prawo oczekiwania (liczenia) na przydział, którego celem jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych.Nie może znaleźć aprobaty ubieganie się o przydział spółdzielczego lokalu mieszkalnego nie w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych, lecz w zamiarze późniejszego zrezygnowania z członkostwa, aby tą drogą zapewnić osobie bliskiej skrócony okres oczekiwania, czyli zapewnić lepszą od normalnej kolejność przydziału. Powódka mogłaby skorzystać z okresu oczekiwania jej matki tylko w sytuacji, gdyby przystąpienie matki do spółdzielni oraz wniosek o przydział mieszkania były zgodne z zasadami prawa spółdzielczego i postanowieniami statutu, obowiązującymi w okresie spornym. Tak więc w świetle treści dotychczas zebranego w sprawie materiału nie sposób odeprzeć zarzutu, że mająca całkowicie zaspokojone potrzeby mieszkaniowe matka powódki pozostawała przez kilka lat w szeregach członków pozwanej Spółdzielni w istocie rzeczy po to, aby małoletniej w tym czasie powódce przekazać swój rzekomy okres oczekiwania na przydział mieszkania i tym samym zarezerwować dla niej lepsze miejsce w kolejce, zajmowanej przez wiele lat przez innych członków Spółdzielni. Innymi słowy chodzi o przeciwdziałanie omijaniu - jak to trafnie podniesiono w rewizji - normalnej kolejności oczekiwania na przydział mieszkania spółdzielczego.Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że w razie ustania członkostwa spółdzielni mieszkaniowej w okresie oczekiwania na przydział lokalu (obecnie art. 221 § 2 prawa spółdzielczego - Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210), okres oczekiwania byłego członka może przejść na uprawnionego następcę, ubiegającego się o ten przydział, tylko wtedy, gdy były członek odpowiadał statutowym warunkom otrzymania mieszkania spółdzielczego. Samo przyjęcie w poczet członków spółdzielni i złożenie wniosku o przydział mieszkania nie zawsze powoduje rozpoczęcie okresu oczekiwania, od którego zależy kolejność uzyskania przydziału.Zasady współżycia społecznego w PRL wymagają, aby nie przyznawać mieszkań osobom, które nie oczekiwały przez odpowiedni okres na przydział. Z takim bowiem przedwczesnym przydziałem, dokonanym poza zwykłą kolejnością, zawsze łączy się odmowa jego dokonania na rzecz którejś z osób oczekujących na mieszkanie od wielu lat.Zachodzi przeto potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego i poczynienia dalszych ustaleń faktycznych na wskazane wyżej okoliczności. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c. jak w sentencji.