II CZ 7/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: M. Grudziński (sprawozdawca), J. Policzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Emilii N. przeciwko Fabryce Mebli w G. o 95.000 zł, na skutek zażalenia powódki w kwestii niewłaściwości sądu na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 15 października 1963 r.,zaskarżone postanowienie uchylił.Uzasadnienie faktyczneEmilia N., zam. w Krakowie, domaga się przed Sądem Wojewódzkim w Krakowie od Fabryki Mebli w G. zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną oraz renty miesięcznej twierdząc, że w kwietniu 1959 r. nabyła w sklepie MHD w K. drabinę do użytku domowego, która mimo zakwalifikowania jako produkt I gatunku złamała się podczas jej używania. Pociągnęło to za sobą spadnięcie powódki z drabiny (w jej mieszkaniu w K.), złamanie pięciu żeber, uszkodzenie opłucnej oraz ogólne potłuczenie. Powódka twierdzi, że odpowiedzialność pozwanej fabryki wynika z czynu niedozwolonego, ponieważ pracownicy tej fabryki dopuścili się brakoróbstwa.Strona pozwana zgłosiła zarzut niewłaściwości miejscowej sądu, ponieważ właściwość przemienna z art. 31 k.p.c., na którą powołuje się powódka, uzasadnia rozpoznanie sprawy przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku, w którego okręgu popełniony został czyn niedozwolony (brakoróbstwo).Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 15 października 1963 r. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania sprawy i przekazał ją Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki przytoczył, że "miejscem czynu niedozwolonego w niniejszej sprawie jest nie miejsce, w którym powódka doznała obrażeń, gdyż są to skutki czynu niedozwolonego, lecz miejsce, w którym drabinę wyprodukowano i - według powoda - niewłaściwie wprowadzono do obrotu, to jest Gdańsk".Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie powódki, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:1.Żalący się wychodzi z założenia, że "właściwość z art. 31 k.p.c. ma zastosowanie przede wszystkim do powództw o roszczenia cywilne wynikające z przestępstwa", ponieważ w miejscu popełnienia przestępstwa toczy się postępowanie karne i tam też "najłatwiej jest prowadzić proces o roszczenie cywilne z przestępstwa wynikające". "Konkretne w niniejszej sprawie postępowanie karne, gdyby miało miejsce, toczyłoby się w Krakowie, tutaj bowiem powódka doznała uszkodzenia ciała (art. 20 k.p.k.)".Przy stosowaniu art. 31 k.p.c. należy - zdaniem skarżącego - kierować się kryteriami procesu karnego, tylko bowiem takie rozwiązanie daje tę samą właściwość miejscową dla sądu cywilnego i karnego.Rozumowanie to jest błędne. Opiera się ono bowiem na fałszywym założeniu, że u podłoża właściwości przemiennej z art. 31 k.p.c. leży intencja ustawodawcy, żeby powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego mogło się toczyć przed tym samym sądem miejscowo właściwym, który byłby również miejscowo właściwy dla procesu karnego przeciwko sprawcy czynu niedozwolonego, jeżeli czyn ten był przestępstwem.Przede wszystkim trzeba stwierdzić, że kryteria unormowania prawnego właściwości miejscowej w procesie karnym są odmienne niż w procesie cywilnym i - wbrew poglądowi zażalenia - nie mogą one być w tym ostatnim procesie przydatne.Nawiasowo przy tym trzeba zauważyć, że gdyby w sprawie niniejszej miały być konsekwentnie stosowane założenia przedstawione w zażaleniu, to efekt ich stosowania byłby przeciwny od zamierzonego. Skoro bowiem, jak twierdzi żalący się, pracownicy pozwanej fabryki dopuścili się przestępstwa "brakoróbstwa" (dekret z dnia 4 marca 1953 r. o wzmożeniu walki z produkcją złej jakości - Dz. U. Nr 16, poz. 63), to "analogiczne" zastosowanie powołanego w zażaleniu art. 20 k.p.k. uzasadniałoby właściwość Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku (por. art. 20 § 1 i § 3 k.p.k.).2.Sąd Wojewódzki - jak już o tym była mowa - zajął stanowisko, że czyn niedozwolony został popełniony w Gdańsku, ponieważ tam drabinę wyprodukowano i tam też wprowadzono ją do obrotu. Przy stosowaniu więc art. 31 k.p.c. postawiony został jak gdyby znak równości między przestępstwem a czynem niedozwolonym z rozdziału IV, działu II, tytułu II kodeksu zobowiązań. Nie jest to uzasadnione. Przepis art. 31 k.p.c. ma zastosowanie do powództwa o roszczenie z czynu niedozwolonego. Roszczenie to - niezależnie od innych przesłanek odpowiedzialności - powstaje, gdy czyn niedozwolony wyrządza szkodę. Jeśli więc dopiero z chwilą wyrządzenia szkody powstaje roszczenie, to w rozumieniu art. 31 k.p.c. miejscem, w którym czyn niedozwolony został spełniony, jest miejsce, gdzie szkoda nastąpiła.Miejsca: to, w którym dopuszczono się czynu, oraz to, w którym nastąpiły jego skutki w postaci wyrządzonej szkody mogą, ale bynajmniej nie muszą - w sensie fizycznym - pokrywać się ze sobą, jak o tym świadczy sytuacja w sprawie niniejszej.Przytoczona wyżej wykładnia art. 31 k.p.c. jest niewątpliwie wygodna dla strony powodowej, a właśnie założeniem powołanego przepisu jest stworzenie takiej dogodności (por. orzeczenie SN 1 CO 8/55 - OSN 1 z 1956 r., poz. 1).