II K 1139/55

SentencjaSąd Wojewódzki dopuścił się obrazy art. 299 § 2 i § 3 k.p.k. przez to, że na wniosek prokuratora ujawnił protokoły badania świadków, wymienione w aktach śledztwa, jakkolwiek świadkowie ci nie byli wezwani na rozprawę i jakkolwiek prokurator o to nie wnosił w akcie oskarżenia, bowiem wniosek prokuratora zgłoszony na rozprawie sądowej nie uprawniał sądu do powyższej czynności procesowej, a zgoda na ujawnienie i uznanie za odczytane protokołów złożonych w śledztwie ze strony oskarżonego M., wyrażona pod nieobecność jego obrońcy, jest niemiarodajna i prawnie bezskuteczna wobec brzmienia art. 79 § 2 k.p.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w sprawie Henryka M. i Mieczysława K., oskarżonych z art. 286 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 31 października 1955 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 31 października 1955 r. zostali skazani z mocy art. 286 § 2 k.k. Henryk M. i Mieczysław K. na karę po 2 lata więzienia za to, że: - Henryk M. jako poborca Wydziału Finansowego Prezydium P.R.N. w zamiarze przysporzenia korzyści majątkowej Zbigniewowi K., Antoniemu K., Stanisławowi B. i innym wbrew przepisom o publicznym przetargu, sprzedał wymienionym osobom z wolnej ręki pianino, radio, motocykl, meble i inne ruchomości zajęte u Wacława K. na pokrycie przypadającego od niego podatku w wysokości 451.148 zł (w starej walucie) po cenach niewspółmiernie niskich do ich wartości, czym działał na szkodę tegoż K. i Skarbu Państwa.Mieczysław K., że jako kierownik referatu egzekucyjnego Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w zamiarze przysporzenia korzyści majątkowej Zbigniewowi K., Antoniemu K., Stanisławowi B. i innym, wbrew przepisom o publicznym przetargu, bez zgody kierownika Wydziału Finansowego i bez powiadomienia dłużnika, polecił poborcy skarbowemu Henrykowi M. sprzedanie ruchomości opisanych w pkt I-szym z wolnej ręki, czym działał na szkodę Skarbu Państwa i Wacława K.Od powyższego wyroku oskarżeni założyli rewizję.Wspólna rewizja oskarżonego M. i K. zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonych ewentualnie o przekazanie sprawy Sądowi I-ej instancji do ponownego rozpoznania.Rewizja zarzuca naruszenie przepisu art. 79 § 2 k.p.k. przez rozpoznanie sprawy w dniu 31.X. br. bez udziału obrońcy oskarżonego Henryka M. naruszenie przepisu art. 111, 112, 119 i 121 k.p.k. przez nieuwzględnienie wniosku oskarżonego Henryka M. z dnia 22.IV. br. o wezwanie na rozprawę biegłych odnośnie p. 4 i 7 tegoż wniosku, naruszenie przepisu art. 299 § 3 k.p.k. w zw. z art. 256 § 3 k.p.k. przez uznanie za odczytane zeznań świadków na rozprawie w dniu 31.X. br. w nieobecności obrońcy oskarżonego Henryka M., błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku i nierozważenie całokształtu okoliczności sprawy, naruszenie art. 286 § 2 k.k. przez skazanie mimo braku cech przestępstwa w czynach przypisanych obu oskarżonym, naruszenie przepisu art. 82 p. 2, 92 p. 1 i 2 dekretu z dnia 28.I.1947 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 64) i naruszenie p. 11 § 10 Tymczasowej Instrukcji Organiz. z 15.XI.1948 r. Ministerstwa Skarbu Nr 58 z 1948 r. w zw. z § 7 p. 2 Instrukcji Egzekuc. I., wydanej przez Ministra Finansów - przez błędną interpretację tych przepisów.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny.Spośród zarzutów rewizji zasadne są zarzuty dotyczące obrazy prawa procesowego, a mianowicie art. 79 § 2 k.p.k. przez rozpoznanie sprawy w dniu 31.X.1955 r. i art. 299 § 3 w związku z art. 256 § 3 k.p.k. przez uznanie za odczytane zeznań świadków w obu przypadkach w nieobecności obrońcy oskarżonego Henryka M.Z akt sprawy widać, że na rozprawie sądowej w dniu 29.X.1955 r. po zamknięciu przewodu sądowego i po głosach stron zapadło postanowienie Sądu, że wyrok w sprawie ogłoszony będzie dnia 31.X.1955 r. oraz że na tej rozprawie oskarżony Henryk M. korzystał z obrony obrońcy z urzędu.Jak widać z protokołu rozprawy głównej z dnia 31 października 1955 r. obaj oskarżeni stawili się na rozprawę, nie stawił się tylko obrońca oskarżonego Henryka M. Sąd Wojewódzki wznowił wtedy na podstawie art. 324 § 1 k.p.k. postępowanie sądowe i stosownie do wniosku prokuratora za zgodą obu oskarżonych i obrońcy oskarżonego Mieczysława K. uznał za odczytane karty z akt śledztwa.Między wymienionymi kartami, znajdują się protokoły zeznań świadków a mianowicie Wiktorii K., Zbigniewa K., Stanisławy P., Antoniego K. i Stanisława B. przesłuchanych w toku śledztwa, zeznania te były wzięte pod uwagę przez Sąd Wojewódzki, który na podstawie tych zeznań poczynił odpowiednie ustalenia w przedmiocie winy oskarżonych.W myśl art. 79 § 2 k.p.k. każdy oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed Sądem Wojewódzkim, jako pierwszą instancją. Z powyższego wynika, iż oskarżony nie może skutecznie zrezygnować z pomocy obrońcy, bowiem obrona w takim przypadku jest obowiązkowa. Stosunek obrońcy trwa zatem w toku całego procesu przed Sądem Wojewódzkim i nie może ograniczać się do poszczególnych tylko czynności w toku postępowania przed tym sądem. Skoro pod nieobecność obrońcy oskarżonego M. wznowiono postępowanie sądowe, gdyż zdaniem Sądu zachodziła potrzeba uzupełnienia materiału dowodowego, to prowadzenie rozprawy pod nieobecność obrońcy oskarżonego M., nawet za zgodą tego ostatniego, obrażało oczywiście przepis art. 79 § 2 k.p.k. i jawnie godziło w interes tego oskarżonego, zwłaszcza gdy się uwzględni a) iż po wznowieniu rozprawy ujawniono kilka protokołów zeznań świadków złożonych w śledztwie, na których Sąd Wojewódzki oparł ustalenia w przedmiocie winy oskarżonego M. i b) że po zamknięciu przewodu sądowego nie wysłuchano głosu obrońcy tego oskarżonego (art. 315 k.p.k.). Oskarżony zatem korzystał z pomocy obrońcy tylko częściowo i był jej pozbawiony w decydującej fazie procesu.To uchybienie procesowe, które obraża art. 79 § 2 k.p.k., mogło oczywiście mieć wpływ na treść wyroku, a zatem zachodziła potrzeba już z tego powodu uchylenia zaskarżonego wyroku co do oskarżonego M.Sąd Wojewódzki dopuścił się również obrazy art. 299 § 2 i 3 k.p.k. przez to, że na wniosek prokuratora ujawnił protokoły badania świadków, wymienione w aktach śledztwa, jakkolwiek świadkowie ci nie byli wezwani na rozprawę i jakkolwiek prokurator o to nie wnosił w akcie oskarżenia, bowiem wniosek prokuratora zgłoszony na rozprawie sądowej nie uprawniał sądu do powyższej czynności procesowej, a zgoda na ujawnienie i uznanie za odczytane protokołów złożonych w śledztwie ze strony oskarżonego M., wyrażona pod nieobecność jego obrońcy, jest niemiarodajna i prawnie bezskuteczna wobec brzmienia art. 79 § 2 k.p.k.W tym stanie rzeczy należało zaskarżony wyrok uchylić i to co do obu oskarżonych, bowiem sprawa oskarżonego M. ściśle wiąże się ze sprawą oskarżonego K. i ustalenia faktyczne co do jednego z nich mogą rzutować na winę i odpowiedzialność karną drugiego.Z tych powodów, nie rozważając pozostałych zarzutów rewizji, jako dotyczących meritum sprawy, orzeczono jak w sentencji.