II K 1019/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner. Sędziowie: A. Pyszkowski, J. Dziowgo (sprawozdawca).Prokurator: M. Warmanowa.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Kazimierza N. oskarżonego z art. 230 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach Wydział VIII Karny w Częstochowie z dnia 4 października 1957 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 385 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWymienionym na wstępie wyrokiem Kazimierz N. uznany został za winnego tego, że jako funkcjonariusz MO, w czasie pełnienia służby patrolowej, nieumyślnie spowodował śmierć człowieka w ten sposób, iż dał serię strzałów z pistoletu maszynowego do zbliżającej się w ciemności w jego kierunku sylwetki osobnika, w błędnym mniemaniu, że osobnik ten zagraża jego życiu czy zdrowiu, w wyniku czego osobnik ten, jak się okazało uczestnik tego samego patrolu Teodor P., poniósł śmierć na miejscu, i za ten czyn na podstawie art. 230 § 1 k.k. skazany został na 2 lata i 6 miesięcy więzienia.Od wyroku tego założył rewizję oskarżony.Podstawę rewizji stanowią zarzuty: obrazy przepisów art. 320 i 399 k.p.k., błędnej oceny okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i rażącej niewspółmierności kary. W uzasadnieniu rewizja wywodzi, że Sąd nie ustalił dokładnie podstawy faktycznej wyroku i nie rozważył szeregu okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, a w szczególności czy oskarżony użył broni niezgodnie z instrukcją, czy też strzały nastąpiły wskutek potknięcia się oskarżonego bądź defektu automatu oraz czy oskarżony ugodził Teodora P. pierwszym strzałem, czy też śmierć Teodora P. spowodowały następne strzały, mimowolne, spowodowane potknięciem się oskarżonego.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie wyroku i uniewinnienie oskarżonego bądź o złagodzenie wymierzonej mu kary.Na rozprawie w Sądzie Najwyższym Prokurator Generalnej Prokuratury wnosił o uchylenie wyroku z powodu naruszenia przez Sąd Wojewódzki naczelnej zasady procesu karnego: zasady bezpośredniości i o przekazanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Przewód sądowy w tej sprawie przeprowadzony został istotnie z naruszeniem zasady bezpośredniości.Naruszenie to polegało na tym, że wezwanych na rozprawę świadków w liczbie siedmiu Sąd nie przesłuchał na okoliczności sprawy, lecz zadowolił się odebraniem od każdego z nich oświadczenia, iż "powołuje się" na swe zeznanie złożone na poprzedniej rozprawie bądź że "podtrzymuje" zeznanie swe z poprzedniej rozprawy, po czym, powołując się na zgodę stron, po każdym z takich oświadczeń postanawiał "ujawnić zeznanie świadka bez odczytania".Kodeks postępowania karnego nie przewiduje takiego sposobu słuchania świadków. Stosownie do przepisu art. 103 k.p.k., świadek nie może ani "podtrzymywać" swych poprzednio złożonych zeznań, ani "powoływać się" na swe zeznania, lecz obowiązany jest opowiedzieć wszystko, co mu wiadomo w sprawie, i tylko w wypadku, gdyby zeznał inaczej niż w postępowaniu poprzednim albo odmówił zeznań lub też oświadczył, że pewnych szczegółów nie pamięta - wolno odczytać protokół jego przesłuchania sporządzony w śledztwie lub na poprzedniej rozprawie.Stwierdzić poza tym należy, że użyta w protokole rozprawy formuła ujawniania zeznań świadka bez odczytania jest błędem logicznym. Gdy sąd decyduje się na ujawnienie jakiegoś protokołu, uczynić to może, rzecz oczywista, tylko w formie odczytania go, jeśli zaś odczytywanie danego protokołu uważa za zbędne, a strony na to się godzą, to wtedy zalicza go w poczet dowodów (art. 299 § 6 k.p.k.). Z powyższego wynika, że zaliczenie w poczet dowodów jest konwencją opartą na założeniu, że składowi sądzącemu znana jest treść danego protokołu, natomiast ujawnianie protokołu jest czynnością polegającą na faktycznym odczytaniu go na rozprawie. Uproszczenia, jakie Sąd zastosował w tej sprawie przy słuchaniu świadków, wynikają z błędnego zrozumienia przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 299 k.p.k. Sąd Najwyższy wielokrotnie już wyjaśniał (patrz np. OSN, poz. 47/56), że przepis art. 299 k.p.k. zezwala na odczytanie na rozprawie za zgodą stron wszelkich protokołów przesłuchania, jednakże przepis ten nie może być rozumiany w ten sposób, że zgoda stron posiada moc przekreślania podstawowych zasad postępowania karnego. Przepis art. 299 k.p.k. nie przekreśla podstawowych zasad postępowania, lecz dopuszcza jedynie wyjątki od tych zasad przede wszystkim w takich wypadkach, gdy chodzi o odtworzenie tylko fragmentów postępowania przeprowadzonego na poprzedniej rozprawie.Skoro w danej sprawie świadkowie powołani zostali celem ustalenia okoliczności, w jakich nastąpiło postrzelenie Teodora P., i skoro ze względu na kwestyjny charakter szeregu okoliczności zachodziła potrzeba wyjątkowo skrupulatnego i wnikliwego przesłuchania świadków, zastosowane przez Sąd uproszczenia w postępowaniu dowodowym w sposób szczególnie jaskrawy obrażały zasadę bezpośredniości, a zwłaszcza przepis art. 103 k.p.k.Ze względu na to, że tego rodzaju obraza mogła mieć wpływ na treść wyroku, wyrok w tej sprawie należało uchylić niezależnie od zarzutów podniesionych w rewizji.W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.