II K 1241/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner.Sędziowie: J. Dorsz (sprawozdawca), J. Matysiak.Prokurator: M. Matywiecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Karola P. oskarżonego z art. 38 m.k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 16 listopada 1961 r., na podstawie art. 375 k.p.k.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...)Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 16 listopada 1961 r. oskarżony Karol P. został skazany:1. z mocy art. 38 m.k.k. na kary:a)3 lat więzienia i 7.000 zł grzywny z utratą praw na okres lat 3 za to, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie i powołując .się na znajomość z pracownikami Wojewódzkiej Komendy MO w O. kłamliwie zapewniał Alojzego P., że załatwi mu formalności związane z wyjazdem do NRF, i w ten sposób wyłudził od niego kwotę 2.000 zł,b)3 lat więzienia i 5.000 zł grzywny z utratą praw na okres lat 3 za to, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie i powołując się na znajomości z pracownikami Wojewódzkiej Komendy MO w O., kłamliwie zapewniał Edeltraude K., że załatwi jej formalności wyjazdu do NRF, i w ten sposób wyłudził od niej 2 tysiące zł,c)2 lat więzienia i 4.000 zł grzywny z utratą praw na okres lat 3 za to, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie, kłamliwie zapewniał Erharda I., że załatwi mu formalności związane z wyjazdem do NRF, i w ten sposób wyłudził od niego kwotę 4.980 zł;2. z mocy art. 264 § 1 k.k. na karę po jednym roku więzienia za to, że:a)dnia 17 sierpnia 1960 r. w O., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie, kłamliwie zapewniał Gerharda J., że załatwi mu formalności związane z wyjazdem do NRF, i w ten sposób wyłudził od niego 4.980 zł,b)działając w celu osiągnięcia .korzyści majątkowej dla siebie, kłamliwie zapewniał Waltera P., że załatwi mu formalności związane z wyjazdem do NRF, i w ten sposób wyłudził od niego 4.800 zł;3. z mocy art. 31, 34 k.k. na karę łączną 4 lat więzienia i 8.000 zł grzywny wraz z utratą praw na okres lat czterech.Od powyższego wyroku oskarżony założył rewizję.Rewizja zawiera wniosek o umorzenie postępowania w sprawie na podstawie przepisu art. 3 lit. c) k.p.k., a to wobec wydania w tej sprawie prawomocnego wyroku przez Sąd Powiatowy w Krapkowicach, ewentualnie o wymierzenie na podstawie art. 264 § 1 k.k. kary odpowiednio łagodniejszej. Rewizja zarzuca:a)obrazę art. 38 m.k.k. przez skazanie oskarżonego na podstawie tego przepisu, jakkolwiek nie zastało wykazane, by oskarżony powoływał się na swój wpływ na urzędnika,b)obrazę art. 3 lit. c) k.p.k. przez nieumorzenie postępowania karnego przeciwko oskarżonemu, jakkolwiek kwalifikacja prawna czynów oskarżonego skontrolowana przez prokuratora była przez Sąd Powiatowy przyjęta jako trafna; skoro zaś wyrok Sądu Powiatowego nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się, to zarzut powagi rzeczy osądzonej w danym wypadku jest uzasadniony, to zaś pociąga z kolei za sobą umorzenie postępowania karnego z mocy art. 3 lit. c) k.p.k.,c)rażącą niewspółmierność kary w stosunku do niebezpieczeństwa społecznego przypisanego oskarżonemu czynu przestępnego.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:1. Akt oskarżenia zarzucał oskarżonemu dokonanie 10 przestępstw, w tym 5 zakwalifikowanych z art. 264 § 1 k.k. a polegających na wyłudzeniu od osób ubiegających się o wyjazd do NRF różnych kwot pieniężnych przez powołanie się na znajomości z pracownikami Wojewódzkiej Komendy MO oraz 5 przestępstw z art. 262 § 2 k.k., polegających na przywłaszczeniu dowodów osobistych powierzonych mu przez te osoby.2. Sąd Powiatowy w Krapkowicach, do którego wpłynął powyższy akt oskarżenia, wyrokiem z dnia 23 listopada 1960 r. uznał oskarżonego za winnego dokonania czynów z art. 264 § 1 k.k., które uznał za jeden czyn ciągły, i skazał oskarżonego na karę 2 lat więzienia, uniewinniając go zarazem od zarzutów dokonania czynów z art. 262 § 2 k.k.Wyrok ten nie został przez Sąd uzasadniony, gdyż strony go nie zaskarżyły, i wyrok uprawomocnił się.3. Na skutek wniosku Prokuratury Wojewódzkiej w Opolu z dnia 10 sierpnia 1961 r. o uznanie powyższego wyroku Sądu Powiatowego w Krapkowicach z dnia 23 listopada 1960 r. z mocy art. 12 § 1 k.p.k. za nieważny w części skazującej oskarżonego za czyny błędnie zakwalifikowane z art. 264 § 1 k.k., bo w istocie wyczerpujące znamiona przestępstwa z art. 38 m.k.k., do których rozpoznania właściwy był sąd wojewódzki - Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 15 sierpnia 1961 r. uznał wyżej wymieniony wyrok za nieważny w części skazującej za czyny z art. 264 § 1 k.k. i sprawę oskarżonego w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do rozpoznania.4. Sąd Wojewódzki w Opolu w wyroku z dnia 16 listopada 1961 r. przyjął, że 3 czyny opisane w pkt I, III i IX aktu oskarżenia wyczerpywały znamiona przestępstwa z art. 38 m.k.k., natomiast 2 czyny wymienione pod pkt VI i VII aktu oskarżenia - tylko znamiona występku z art. 264 § 1 k.k., i skazał oskarżonego na podstawie tych przepisów na kary poszczególne i karę łączną w takim rozmiarze, jak to wyłuszczono na wstępie.5. Skazanie oskarżonego w trzech wypadkach z mocy art. 38 m.k.k. wbrew zarzutowi rewizji było słuszne, zostało bowiem wykazane, że oskarżony nie tylko oszukał pokrzywdzonych, ale powoływał się przy tym na swój wpływ na urzędników, pracowników Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej, podejmując się pośrednictwa w załatwieniu przy ich pomocy formalności związanych z wyjazdem tych pokrzywdzonych do NRF.Dalszy zarzut rewizji co do obrazy art. 3 lit. c) k.p.k. jest również chybiony, Sąd Wojewódzki bowiem władny był rozpoznać sprawę co do oskarżonego Karola P. po uprzednim stwierdzeniu na podstawie art. 12 § 1 k.p.k. (postanowieniem z dnia 15 sierpnia 1961 r.) nieważności wyroku w części skazującej oskarżonego za czyny, które mogły zawierać znamiona przestępstwa z art. 38 m.k.k.Zarówno treść zarzutów pod pkt I i III aktu oskarżenia, jak i opis tych czynów w jego uzasadnieniu wyraźnie wskazywały na to, że chodziło o przestępstwa z art. 38 m.k.k., okoliczność zaś, że zakwalifikowano je w akcie oskarżenia z art. 264 § 1 k.k., a Sąd Powiatowy uznał taką kwalifikację prawną za prawidłową, nie powodowała i nie mogła powodować właściwości sądu niższego, skoro czyny te, jak o tym była wyżej mowa, należały do właściwości sądu wyższego, tj. sądu wojewódzkiego. Skoro zatem w danej sprawie chodziło w kilku wypadkach o czyny z art. 38 m.k.k., to słuszne było stanowisko Sądu Wojewódzkiego stwierdzające naruszenie przez Sąd Powiatowy właściwości rzeczowej.Tak więc orzeczenie w tym zakresie sądu I instancji było z mocy prawa nieważne. Fakt, że Sąd Wojewódzki, rozpoznając jako rzeczowo właściwy sprawę oskarżonego w ramach oskarżenia, dopatrzył się znamion czynu przestępnego z art. 38 m.k.k. tylko w trzech wypadkach, uznając zarazem, iż w 2 pozostałych czynach mieściły się tylko cechy oszustwa z art. 264 § 1 k.k. - nie może podważyć słuszności stanowiska Sądu Wojewódzkiego wyrażonego w postanowieniu z dnia 23 listopada 1960 r., skoro podstawą właściwości rzeczowej sądu jest czyn przestępny zarzucony oskarżonemu, a nie błędna jego kwalifikacja przyjęta w akcie oskarżenia, a następnie przez Sąd Powiatowy.Skoro wyrok bezwzględnie nieważny nie powoduje żadnych skutków prawnych i wobec tego nie stwarza stanu tzw. materialnej prawomocności (res iudicata), to zarzut rewizji sprowadzający się do obrazy przez Sąd Wojewódzki art. 3 lit. c) k.p.k. jest nieuzasadniony. Wobec zaś tego, że w razie stwierdzenia nieważności wyroku na podstawie art. 11 i 12 k.p.k. nie obowiązuje przy ponownym rozpoznaniu sprawy zakaz reformationis in peius, gdyż zakaz ten ustawa wprowadza tylko przy uchyleniu wyroku (art. 388, 393 k.p.k.), a nie przy uznaniu wyroku za nieważny (art. 377 k.p.k.) - Sąd Wojewódzki miał podstawę do orzeczenia kar w rozmiarze wyższym, niż orzekł Sąd Powiatowy.Sąd Najwyższy stwierdza, że kary za poszczególne czyny i kara łączna wymierzone oskarżonemu w zaskarżonym wyroku nie są rażąco surowe, odpowiadają one bowiem zarówno zawinieniu oskarżonego, jak i oczywistej dużej ich szkodliwości społecznej, zwłaszcza gdy się uwzględni rozmiary osiągnięte przez oskarżonego korzyści majątkowej oraz to, że oskarżony to człowiek o nagannej przeszłości, bo był już kilkakrotnie karany sądownie (w tym kilka razy z art. 264 § 1 k.p.k.).Z powyższych powodów orzeczono jak w sentencji.