II K 206/58

Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 393 k.p.k. stanowi wprawdzie, że sąd, któremu sprawę przekazano, nie może przy ponownym rozpoznaniu sprawy zwiększyć kary orzeczonej w uchylonym wyroku wtedy, gdy wyrok uchylono na żądanie oskarżonego. Tego jednak przepisu nie można rozumieć w ten sposób jakoby sąd, któremu sprawę przekazano, mógł przy ponownym rozpoznaniu sprawy zwiększyć oskarżonemu karę orzeczoną w uchylonym wyroku bez żadnych ograniczeń w każdym przypadku uchylenia tego wyroku skutkiem założenia rewizji na jego niekorzyść. Sądowi bowiem I instancji, któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania, przysługuje to prawo tylko w granicach wskazanych w uzasadnieniu wyroku sądu rewizyjnego - i to nawet wówczas, gdy sąd I instancji na podstawie wyników ponownie przeprowadzonej rozprawy dojdzie do przekonania, że oskarżony popełnił faktycznie przestępstwo zagrożone w ustawie karą surowszą od przestępstwa wymienionego w wyroku sądu rewizyjnego.Wynika to z przepisu art. 392 k.p.k. oraz z przepisów k.p.k. traktujących o zarzutach rewizyjnych (art. 373) i o tym w jakich przypadkach sądy rewizyjne są uprawnione do uchylenia lub zmiany zaskarżonego wyroku z urzędu (art. 378 § 1, 383 pkt 1 i 4, 384 pkt 1, 385 i 386), a w jakich mogą to czynić tylko w ramach zarzutów rewizyjnych (art. 383 pkt 2 i 3, oraz 384 pkt 2), jak również z przepisu art. 387 k.p.k., który stanowi o warunkach dopuszczalności sprostowania z urzędu błędnej kwalifikacji czynu, a które to przepisy literalna wykładnia art. 393 k.p.k. niejednokrotnie przekreśliłaby.Zasada, że sąd któremu sprawę przekazano, może przy ponownym rozpoznaniu sprawy zwiększyć oskarżonemu karę orzeczoną w wyroku, który uchylono skutkiem założenia rewizji na jego niekorzyść, jedynie w granicach wskazanych w uzasadnieniu wyroku sądu rewizyjnego obowiązuje sąd, któremu sprawę przekazano, nie tylko wówczas, gdy jego wyrok został uchylony w części dotyczącej wymiaru kary, lecz także wtedy gdy uchylono go w całości i nie powołując przepisu art. 388 § 3 k.p.k.Wynika to z tego co wyżej przytoczono w uzasadnieniu wykładni art. 393 k.p.k., a nadto z dotychczasowej praktyki Sądu Najwyższego, który nie mogąc do czasu wejścia w życie noweli do k.p.k. z dnia 28 marca 1958 r. sam zaostrzyć kary orzeczonej w zaskarżonym wyroku - i stojąc na stanowisku, iż kara łączy się tak ściśle z winą, że nie można jej często wymierzyć w słusznych rozmiarach bez dokładnego przeprowadzenia całego przewodu sądowego oraz mając na uwadze, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy mogą ujawnić się takie nowe dowody, które niezależnie od powodów uchylenia wyroku muszą spowodować uniewinnienie oskarżonego lub umorzenie co do niego postępowania (np. opinia biegłych stwierdzająca, że oskarżony był niepoczytalny w chwili popełnienia przypisanego mu czynu) - uchyla zazwyczaj w całości takie wyroki, które zostały zaskarżone tylko w części dotyczącej wymiaru kary. Ta jednak praktyka Sądu Najwyższego nie może spowodować skazania oskarżonego z surowszego przepisu prawa w przypadku, gdy wyrok sądu I instancji został wprawdzie zaskarżony na jego niekorzyść, lecz tylko z powodu rażącej łagodności kary wymierzonej z niezakwestionowanego przez rewizję przepisu prawa. Takie bowiem skazanie sprzeciwiałoby się wyżej wymienionym podstawowym przepisom k.p.k., obowiązującym postępowaniu rewizyjnym, od których nie można oderwać - z braku zezwalającego na to przepisu - tego postępowania, które toczy się w sądzie I instancji, skutkiem przekazania mu sprawy przez sąd rewizyjny do ponownego rozpoznania, gdyż mogłoby to doprowadzić do wydawania takich błędnych wyroków jak ten, który został obecnie zaskarżony przez oskarżonego. Błędność tego wyroku wynika z tego co dotąd przytoczono, a nadto z faktu, że w stosunku do oskarżonego również Sąd Najwyższy, który rozpoznawał jego rewizję i rewizję prokuratora od wymienionego wyżej wyroku Sądu Wojewódzkiego, nie mógł nawet poprawić kwalifikacji prawnej czynu przypisanego mu tym wyrokiem z artykułu 240 k.k. na art. 230 § 2 k.k. Przepis bowiem art. 387 k.p.k. uprawnia sądy rewizyjne do poprawienia błędnej kwalifikacji czynu zastosowanej w zaskarżonym wyroku tylko wówczas, gdy sąd I instancji zastosował niewłaściwy przepis prawa karnego materialnego do ustalonego przez siebie czynu przestępnego i gdy wymierzył zań oskarżonemu taką karę, jaką mógł wymierzyć na podstawie właściwego przepisu prawa. Wymieniony wyżej wyrok Sądu Wojewódzkiego nie mógł być poprawiony przez Sąd Najwyższy w części dotyczącej kwalifikacji czynu oskarżonego z tego powodu, że w jego czynie ustalonym w tym wyroku mieściły się znamiona przestępstwa z art. 240 k.k., a nie zbrodni z art. 230 § 2 k.k. Do zakwestionowania zaś tych ustaleń wyroku, które dotyczyły popełnionego przez oskarżonego czynu przestępczego, Sąd Najwyższy nie był uprawniony wobec tego, że rewizja prokuratora zarzucała tylko rażącą łagodność kary wymierzonej temu oskarżonemu za przestępstwo z art. 240 k.k., a nie podnosiła w celu podważenia zasadności tych ustaleń zarzutów określonych w art. 383 pkt 2) i 3) k.p.k., które należą do tzw. względnych zarzutów rewizyjnych, oraz wobec tego, że o oczywistej niesprawiedliwości tego wyroku (art. 385 k.p.k.) nie było można mówić, gdy chodzi o oskarżonego K. z tego powodu, że został on skazany za przestępstwo z art. 240 k.k. na karę 4 lat więzienia, a więc na karę zbliżoną do połowy ustawowego zagrożenia za przestępstwo z art. 230 § 2 k.k.Mając to na uwadze należy przyjąć, że i sąd I instancji nie był uprawniony nawet do uznania oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 230 § 2 k.k. Jeżeli zaś sąd ten na podstawie wyników ponownie przeprowadzonej rozprawy doszedł do przekonania, że oskarżony popełnił faktycznie przestępstwo z art. 230 § 2 k.k. i zasłużył za nie na przewidzianą w tym przepisie karę powyżej 5 lat więzienia, to powinien on ograniczyć się do stwierdzenia tego w uzasadnieniu swego wyroku. Takie bowiem stwierdzenie mogłoby ewentualnie spowodować założenie rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego przez jeden z czynników uprawnionych do jej wniesienia. Sądowi Wojewódzkiemu nie było natomiast wolno z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów prawa procesowego, uznać oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 230 § 2 k.k. i wymierzyć mu za nie karę powyżej 5 lat więzienia.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego i uznał go za winnego przestępstwa z art. 240 k.k.