II KO 52/55

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Jerzego G., osk. z art. 1 § 1 dekretu z dn. 4.III.1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki dla miasta Łodzi kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy"Czy Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy może wymierzyć karę surowszą w tym wypadku, gdy prokurator odwołał się od wymiaru kary, a oskarżony wnosił o uchylenie wyroku i uniewinnienie (chodzi o wykładnię art. 393 k.p.k.)?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI.W przypadku założenia rewizji przez oskarżonego i równocześnie przez oskarżyciela, zarzucającej jedynie wymierzenie oskarżonemu kary niewspółmiernej - sąd rewizyjny ma w ramach wskazanych w art. 377, 378, 385, 386 i 387 k.p.k. obowiązek rozpatrzenia sprawy nie tylko w granicach założonych rewizji, ale również niezależnie od zarzutów w nich podniesionych.Uchylając wyrok z urzędu na mocy art. 378 k.p.k., sąd rewizyjny z uwagi na charakter braków w wyrokowaniu pierwszej instancji ze względu na wyraźne brzmienie tego przepisu musi ograniczyć się do uchylenia wyroku, a zatem w tym przypadku nie może rozważyć i rozstrzygnąć zarzutów rewizji oskarżyciela co do wymierzenia oskarżonemu kary niewspółmiernej w stosunku do szkodliwości społecznej przestępstwa.Podobnie kształtuje się sytuacja w razie uchylenia wyroku w uwzględnieniu zarzutów rewizji oskarżonego. Uchylenie w tych przypadkach nastąpi, gdy rewizja zasadnie zarzuca uchybienia procesowe lub błąd w ocenie okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, mogące mieć wpływ na jego treść, a zatem uchylenie wyroku w tych przypadkach (art. 383 pkt 3 k.p.k.) nastąpi z uwagi na wątpliwości co do winy oskarżonego, co do trafności przyjętej dla jego czynu kwalifikacji prawnej, lub nawet przy niedostatecznych ustaleniach okoliczności koniecznych dla oceny prawidłowości wymierzonej kary. Z uwagi na charakter tych przyczyn, które doprowadziły do uchylenia wyroku, Sąd rewizyjny również, jak i w poprzednio omówionym przypadku, nie może rozstrzygnąć zasadności zarzutu rewizji oskarżyciela co do niewspółmierności kary wymierzonej oskarżonemu.II.Oczywista niesprawiedliwość wyroku, o której mówi art. 385 k.p.k., nie stanowi samoistnej podstawy rewizyjnej i może być następstwem każdego z uchybień wymienionych w art. 371 k.p.k. Dlatego też uchylenie wyroku z urzędu w oparciu o art. 385 k.p.k. może nastąpić z tych samych przyczyn, co i przy uwzględnieniu rewizji oskarżonego, a zatem rozważania zawarte w punkcie I odnoszą się w całości do przypadków uchylenia wyroku w oparciu o art. 385 k.p.k.III.Zaskarżenie wyroku skazującego przez oskarżonego co do winy i kary oraz przez oskarżyciela chociażby tylko co do kary wytwarza sytuację, w której sąd rewizyjny nie jest ograniczony w prawie orzekania na korzyść lub na niekorzyść oskarżonego (art. 388 § 2 k.p.k.) w granicach założonych rewizji.Sąd ten w szczególności ma prawo orzec co do istoty sprawy i wymierzyć karę surowszą od kary orzeczonej przez sąd pierwszej instancji, jednakże w przypadkach wskazanych w punkcie I i II nie ma możności rozstrzygnięcia zasadności zarzutu rewizji oskarżyciela co do niewspółmierności kary.W tych warunkach uchylenie wyroku z urzędu w oparciu o przepis art. 378 lub 385 k.p.k. albo w uwzględnieniu zarzutów rewizji oskarżonego powoduje, że sprawa wraca do poprzedniego stadium procesowego, bez jakiegokolwiek ograniczenia uprawnień sądu pierwszej instancji do rozpoznania sprawy i wymierzenia kary w granicach zagrożenia ustawowego za dane przestępstwo, gdyż orzeczenie w części dotyczącej wymiaru kary w uchybionym wyroku zostało podważone przez zaskarżenie orzeczenia o karze przez oskarżyciela i kwestia ta wobec nierozpoznania w tym zakresie zarzutów rewizji pozostaje nadal otwarta.IV.Przepis art. 393 k.p.k. stanowi materialną gwarancję dla oskarżonego, że z jego obroną nie wiąże się żadne ryzyko co do możności zwiększenia mu kary, gdy jedynie tylko on odwołał się od wyroku, w konsekwencji czego przepis ten nie ma zastosowania, gdy oprócz oskarżonego wyrok zaskarżył również oskarżyciel na niekorzyść oskarżonego, a jego rewizja podlega rozpoznaniu, jako odpowiadająca warunkom formalnym.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji.