II K 447/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner.Sędziowie: A. Pyszkowski (sprawozdawca), L. Misiewicz.Prokurator Generalnej Prokuratury: W. Kasperski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Leokadii K. oskarżonej z art. 38 m.k.k., Józefa P. oskarżonego z art. 290 § 1 k.k. oraz Marii P. i Antoniego P. oskarżonych z art. 293 w związku z art. 290 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonych przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 27 października 1961 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.przyjmując, że oskarżony Józef P. przyjął pieniądze, a oskarżeni Antoni i Maria P. wręczyli mu pieniądze w związku z jego urzędowaniem - zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że warunkowo zawiesił na okres lat 3 (trzech) wykonanie wymierzonych wszystkim oskarżonym kar pozbawienia wolności (...).Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego skazani zostali: 1. Leokadia K. na rok i sześć miesięcy więzienia na mocy art. 38 m.k.k. za to, że w czerwcu 1959 r. w Z., powołując się na swoje znajomości w Biurze Paszportowym Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w K., podjęła się pośrednictwa w uzyskaniu zezwolenia na wyjazd stały z Polski do Niemieckiej Republiki Federalnej dla Marii P., Antoniego P. i Stanisława J., przyjmując za to kwotę pieniężną w wysokości trzech tysięcy złotych;2. Józef P. na mocy art. 290 § 1 k.k. na rok więzienia za to, że w sierpniu 1959 r. w Z., będąc urzędnikiem miejscowego Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, przyjął od Marii P. kwotę pieniężną w wysokości dwóch tysięcy złotych za załatwienie jej zezwolenia na wyjazd na stałe do Niemieckiej Republiki Federalnej;3. Maria P. i Antoni P. po roku więzienia na mocy art. 293 - w związku z art. 290 § 1 k.k. - za to, że w sierpniu 1959 r. w Z., działając wspólnie i w porozumieniu, nakłonili urzędnika Wydziału Spraw Wewnętrznych miejscowego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Józefa P., do przyjęcia w związku z urzędowaniem korzyści materialnej dla siebie, wręczając mu kwotę pieniężną w wysokości dwóch tysięcy złotych za załatwienie zezwolenia na wyjazd na stałe z Polski do Niemieckiej Republiki Federalnej.Sąd Wojewódzki uznał za niecelowe wymierzenie oskarżonym Leokadii K. i Józefowi P. grzywien i kar dodatkowych.Od tego wyroku założyli rewizje wszyscy oskarżeni.I. Rewizja oskarżonej Leokadii P. - wnosząc o uchylenie co do niej wyroku i uniewinnienie jej, a ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, albo o zmianę wyroku przez obniżenie kary i warunkowe zawieszenie jej wykonania - zarzuca:1. błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, przez to, że wbrew wynikom przewodu sądowego ustalenia co do winy oskarżonej Sąd oparł na niewiarogodnych pomówieniach współoskarżonych P., którzy zmieniali swe wyjaśnienia i nie umieli tych zmian niczym wyjaśnić, że natomiast niesłusznie odmówił wiary wyjaśnieniom oskarżonej Leokadii P., "osoby dotychczas nieposzlakowanego prowadzenia się, jej wyjaśnieniom całkowicie logicznym i uprawdopodobnionym w śledztwie", a w następstwie tego -2. obrazę art. 38 m.k.k. wobec skazania jej z tego przepisu, mimo że wyniki rozprawy uzasadniają pogląd, iż w działaniu oskarżonej brak jest znamion tego czynu;3. rażącą niewspółmierność kary w następstwie nieuwzględnienia, że istnieją w sprawie okoliczności, które przemawiają zarówno za łagodniejszą karą, jak i za warunkowym zawieszeniem jej wykonania.II. Rewizja oskarżonego Józefa P. - wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania - zarzuca:1. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, wyrażającą się w nietrafnym uznaniu, że oskarżony przyjął od Marii i Antoniego P. sumę 2.000 zł w związku z urzędowaniem, gdy tymczasem wyniki przewodu sądowego uzasadniają stwierdzenie, że oskarżony nie spełniał żadnych czynności urzędowych i nie przyjął pieniędzy w związku z takimi czynnościami, lecz pieniądze te otrzymał w dwa tygodnie po spełnieniu obowiązków protokolanta, wobec czego jego postępek może być jedynie traktowany jako wykroczenie służbowe ścigane dyscyplinarnie;2. obrazę art. 290 § 1 k.k. przez przypisanie oskarżonemu przestępstwa w tym przepisie przewidzianego mimo braku w jego działaniu cech przestępstwa.III. Wspólna rewizja oskarżonych Antoniego P. i Marii P. - wnosząc o uchylenie wyroku i uniewinnienie oskarżonych bądź o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ewentualnie o zmianę tego wyroku przez obniżenie kar i warunkowe zawieszenie ich wykonania - zarzuca:1. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, łącznie z naruszeniem (nie wymienionych w rewizji) przepisów prawa procesowego, co wyraziło się w tym, że:a. Sąd Wojewódzki niezgodnie z wynikami przewodu sądowego i bez uzasadnienia swego stanowiska uznał, że oskarżeni Maria i Antoni P. wręczyli oskarżonemu Józefowi P. pieniądze w związku z jego urzędowaniem, przy czym nie wykazał, na czym owo urzędowanie Józefa P. polegało,b. Sąd Wojewódzki wbrew dowodom ustalił, że Antoni i Maria P. wręczyli Józefowi P. pieniądze wspólnie i we wzajemnym porozumieniu, gdy w rzeczywistości pieniądze wręczył sam Antoni P., przy czym stanowiska swego Sąd nie uzasadnił,c. Sąd Wojewódzki wskazał w wyroku, iż oskarżony Antoni P. był poprzednio karany, gdy tymczasem jest to nieprawda, a "karta karna jego jest całkiem czysta",d. Sąd, powołując się na poprzednią karalność oskarżonej Marii P., nie wskazał, czy i jak mógł ten fakt wpłynąć na ocenę jej sylwetki,e. Sąd popadł w sprzeczność, skoro stwierdził, że Antoni i Maria P. wręczyli Józefowi P. pieniądze za "załatwienie" im zezwolenia na wyjazd do NRF, a jednocześnie dodał, że wręczenie pieniędzy nastąpiło za udzielenie im przez Józefa P. informacji o pozytywnym zaopiniowaniu ich podania;2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;3. rażącą niewspółmierność kary w stosunku do przypisanego oskarżonym czynu.Na rozprawie rewizyjnej prokurator wnosił o utrzymanie wyroku w mocy, z tym uzupełnieniem, by zastosowano przepis art. 61 k.k. w stosunku do oskarżonego Józefa P. i do oskarżonego Antoniego P., uzasadniając niemożność zastosowania tego dobrodziejstwa w stosunku do Marii P. wobec jej poprzedniej karalności.Natomiast obrońca oskarżonej Leokadii K. nie popierał rewizji na rozprawie w części domagającej się uniewinnienia oskarżonej, wnosił natomiast o rozważenie możliwości zmiany kwalifikacji czynu na art. 264 § 1 k.k. oraz o zastosowanie art. 61 k.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Co do rewizji oskarżonej Leokadii K.:Przede wszystkim niesłuszny jest zarzut obrazy art. 38 m.k.k.Rewizja wyraża pogląd, że w działaniu oskarżonej brak jest znamion przestępstwa z art. 38 m.k.k. dlatego, iż podejmując się załatwienia sprawy paszportowej dla Marii i Antoniego P., nie powoływała się na swoje wpływy w MO i nie żądała za swoje usługi żadnego wynagrodzenia ani jego obietnicy.Z treści art. 38 m.k.k. wynika, że dla bytu określonego w nim przestępstwa nie jest konieczne, by osoba podejmująca się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w urzędzie i powołująca się na swój wpływ na urzędnika żądała korzyści oraz by osoba ta wykazała inicjatywę w tym względzie wystarczy bowiem przyjęcie korzyści przez sprawcę na skutek inicjatywy poszukującego protekcji i jego propozycji udzielenia korzyści lub też na skutek inicjatywy innej osoby. Samo więc przyjęcie (bez żądania) korzyści w warunkach określonych w art. 38 m.k.k. stwarza odpowiedzialność przyjmującego korzyść.Fakt przyjęcia przez oskarżoną Leokadię K. pieniędzy od oskarżonego Antoniego P. jest bezsporny. Niesporne jest również, że oskarżona Leokadia K. podjęła się pośrednictwa w załatwieniu sprawy uzyskania zezwolenia na wyjazd Marii i Antoniego P. do NRF.Sąd Wojewódzki, trafnie opierając się na wyjaśnieniach współoskarżonych Antoniego i Marii P., ustalił, że oskarżona Leokadia K. przyjęła pieniądze w zamian za obiecaną protekcję oraz że podejmując się tej płatnej protekcji, powoływała się na swój wpływ we właściwym urzędzie za pośrednictwem swego narzeczonego "Zbyszka". Ocena tych dowodów przez Sąd Wojewódzki nie wykazuje błędów, znajduje zaś częściowo poparcie w wyjaśnieniach samej oskarżonej Leokadii K., która przyznała, że była w kontakcie z kierownikiem wydziału S, oraz bywała z Antonim P. w biurze paszportowym i tam pozorowała załatwienie sprawy właśnie poprzez owego "Zbyszka".W tych warunkach przyjęta przez Sąd Wojewódzki kwalifikacja prawna czynu oskarżonej Leokadii K. jest prawidłowa.Kara roku i sześciu miesięcy więzienia, a więc wymierzona blisko dolnej granicy zagrożenia, nie jest surowa, i to w stopniu rażącym. Jednakże za słuszny należy uznać wniosek rewizji o zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania tej kary.Oskarżona Leokadia K. przypisane jej przestępstwo popełniła prawie przed pięciu laty, kiedy to będąc rozwiedziona, miała na swym wyłącznym utrzymaniu dwoje nieletnich dzieci, znajdowała się zaś w trudnych warunkach materialnych, przy czym do czasu popełnienia przestępstwa prowadziła się nienagannie. Jak wynika ze złożonych na rozprawie dokumentów, w październiku 1963 r. zawarła związek małżeński z Janem M., przy czym pracuje w Miejskim Hotelu w Z., z czego wynika, że zmieniła całkowicie swoje warunki życiowe i bytowe.Wszystko to uzasadnia przypuszczenie, że oskarżona mimo niewykonania kary nie popełni w przyszłości nowego przestępstwa.II. Co do rewizji oskarżonych Józefa P. oraz Antoniego i Marii P.Wyniki przewodu sądowego nie dają podstawy do przyjęcia, (jak to uczynił Sąd Wojewódzki zgodnie z aktem oskarżenia), że oskarżony Józef P. przyjął pieniądze od Marii i Antoniego P. "za załatwienie (...) zezwolenia na wyjazd na stałe do NRF". Załatwienie tego nie należało ani bezpośrednio, ani pośrednio do zakresu jego obowiązków. Niemniej jednak pieniądze te przyjął od małżonków P. w związku z urzędowaniem (spowodowało to wprowadzenie przez Sąd Najwyższy odpowiedniej zmiany do przypisanych czynów). Kwestionowanie tego ustalenia przez rewizje oskarżonych jest niesłuszne.Oskarżony Józef P. był urzędnikiem Wydziału Spraw Wewnętrznych Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z., przygotowującego i opiniującego podania o udzielenie zezwolenia na wyjazd z kraju, przy czym oskarżony ten występował ponadto w sprawie Marii i Antoniego P. w charakterze referenta sprawy oraz protokolanta przy przesłuchiwaniu małżonków P. Bezsporne jest, że oskarżony Józef P. w związku z tym swoim charakterem i z tą swoją funkcją informował małżonków P. o stanie sprawy oraz o sposobie zaopiniowania ich podania. Poza tym Józef P., występując w tym właśnie charakterze, przyjął pieniądze od małżonków P., a nadto usiłował podzielić się tymi pieniędzmi ze swym przełożonym kierownikiem wydziału S.Z danych tych wynika w sposób oczywisty, że oskarżony Józef P. przyjął pieniądze w związku ze swym urzędowaniem. W tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera dostatecznie przekonywające argumenty i rozumowanie nie wykazujące błędu.Niesłuszny jest również argument rewizji oskarżonego Józefa P., że brak jest cech przestępstwa w jego działaniu również z tego powodu, iż pieniądze "przyjął w dwa tygodnie po odesłaniu opinii przez Prezydium MRN w Z. do Komendy Wojewódzkiej w K., a więc dawno po ukończeniu urzędowego załatwienia sprawy małżonków P", albowiem § 1 art. 290 k.k. stosuje się zarówno wówczas, kiedy urzędnik przyjął korzyść lub jej obietnicę przed spełnieniem czynności urzędowej, jak i wówczas, gdy postąpił tak po spełnieniu czynności urzędowej.Chybiony jest również zarzut rewizji małżonków P., że Sąd Wojewódzki błędnie ustalił, iż wręczyli oni pieniądze Józefowi P., działając we wzajemnym porozumieniu, a więc oboje, wspólnie. Wprawdzie z materiału sprawy nie wynika, by oskarżeni ci w jakiś szczególny sposób uzgodnili między sobą potrzebę dania łapówki i nakłonienia Józefa P. do jej przyjęcia, jednakże z ich wyjaśnień wyraźnie wynika, że danie tej łapówki objęte było ich wspólnym zamiarem oraz że co do tego porozumieli się w obecności Józefa P. bez wymiany słów ("na migi"). Świadczy o tym następujące wyjaśnienie Antoniego P. "(...) pokazałem żonie za plecami dwa palce. Miało to oznaczać, by coś dała (...)".Jeśli chodzi o karalność oskarżonych Antoniego i Marii P., to istotnie Antoni P. nie był karany, jednakże Sąd Wojewódzki powołał tę okoliczność jedynie we wstępnej części sentencji wyroku, wśród danych personalnych oskarżonych, natomiast w uzasadnieniu wyroku okoliczności tej nie podniósł i nie wyciągnął z niej żadnych wniosków co do tych oskarżonych ani przy rozważaniu kwestii winy, ani przy wymiarze kary.Wyrok zatem Sądu Wojewódzkiego w zakresie winy oskarżonego Józefa P. oraz Antoniego i Marii P., jak również co do kwalifikacji prawnej ich czynów jest trafny. Nie budzi ten wyrok zastrzeżeń także w zakresie kar pozbawienia wolności wymierzonych w wysokościach zbliżonych do najniższego ustawowego zagrożenia. Jednakże należało uznać, że wszyscy ci oskarżeni zasługują na warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonych im kar, przy czym w stosunku do Marii P. nie stoi temu na przeszkodzie jej poprzednia karalność, karalność ta bowiem dotyczy przestępstw innego rodzaju, i to wypadków mniejszej wagi, skoro wymierzono jej kary 2 miesięcy aresztu oraz 3.000 zł grzywny.Oskarżony Józef P. ma już 62 lata i nie był nigdy przedtem karany. Zarówno Prezydium MRN w Z., jak i Związek Bojowników o Wolność i Demokrację - Zarząd Oddziału w Z. wystawiają oskarżonemu bardzo dobre opinie. Z opinii tych wynika, że Józef P. jest dobrym pracownikiem i obywatelem o dość rozległej pracy społecznej w Polsce Ludowej, jak również że był on aktywnym działaczem polskim w Niemczech w okresie międzywojennym.Oskarżony Antoni P. jest już w podeszłym wieku (lat 72). Jest rencistą, przy czym stan jego zdrowia jest bardzo zły; zdrowie to w warunkach więziennych może ulec pogorszeniu.Również oskarżona Maria P. jest już w wieku daleko zaawansowanym, przy czym jej rola w dokonaniu przestępstwa była drugorzędna, działała bowiem pod wpływem swego męża.Gdy do tych wszystkich okoliczności dodać, że przestępstwo popełnione zostało niemal przed pięciu laty, to można zasadnie przypuszczać, że mimo niewykonania kary oskarżeni nie popełnią nowego przestępstwa.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.