II K 50/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Alfonsa K., osk. z art. 225 § 1 i 237 § 1 k.k., po rozpoznaniu, założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Stalinogrodzie z dnia 12 grudnia 1955 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Stalinogrodzie z dnia 12 grudnia 1955 r. oskarżony Alfons K. został uznany za winnego:I.że przewidując możliwość zabicia Emila K. i godząc się na to, bił go drewnianym drążkiem po całym ciele, powodując u niego otwarte złamanie obydwu nóg, wielokrotne złamanie lewej kości łokciowej, stłuczenie brzucha i pleców z naruszeniem kręgosłupa, oraz ogólne stłuczenie głowy w następstwie czego Emil K. przewieziony do szpitala w Mikołowie zmarł, za co na podstawie art. 225 § 1 k.k. został skazany na dwanaście lat więzienia,II.że w tymże czasie i miejscu zadał nożem ranę ciętą nad prawym okiem Sylwestrowi F., co spowodowało uszkodzenie twarzy na okres poniżej dni 20, za co na podstawie art. 237 § 1 k.k. został skazany na jeden rok więzienia.Jako kara łączna za oba czyny została oskarżonemu K. wymierzona kara dwunastu lat więzienia.Wyrok ten zaskarżył oskarżony, zarzucając w skardze rewizyjnej:1)obrazę przepisów prawa procesowego, mogącą mieć wpływ na treść wyroku, a wyrażającą się:1)w bezpodstawnej odmowie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego lekarza Jerzego W. dla stwierdzenia przyczyny zgonu Emila K.2)w odmowie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych psychiatrów dla ustalenia stanu zdrowia psychicznego oskarżonego Alfonsa K.3)w odmowie zasięgnięcia opinii co do świadka Sylwestra F.4)w nierozważeniu sprzeczności zachodzących między zeznaniami świadków: Ernesta K. złożonymi na rozprawie i w toku śledztwa, oraz między zeznaniami tegoż świadka z treścią meldunku kaprala M.O. C., między zeznaniami świadka Sylwestra F. złożonymi w śledztwie i na rozprawie, oraz między jego zeznaniami, a zeznaniami świadków J. i F.5)pominięcie przy ocenie zeznań świadków K., że są oni bliskimi krewnymi świadka Sylwestra F., a zatem zeznania ich zostały podyktowane chęcią jego obrony przed odpowiedzialnością karną,2)błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku przez:1)przypisanie oskarżonemu popełnienia przestępstwa z art. 225 § 1 k.k., gdy z uwagi na miejsca zadania ciosów mogła by mu być najwyżej przypisana wina nieumyślna, a zatem czyn jego mógłby jedynie być zakwalifikowany z art. 230 k.k.,2)pominięcie wiarogodnych wyjaśnień oskarżonego na skutek czego Sąd nie zakwalifikował czynu oskarżonego z art. 240 k.k. i odrzucił, że działał on w obronie koniecznej przekraczając jej granice,3)wymierzenie oskarżonemu kary nadmiernie surowej na skutek nieuwzględnienia jego pozytywnej opinii i warunków rodzinnych (ma na utrzymaniu dwoje małych dzieci).W konkluzji skarga rewizyjna wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, bądź o merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez uznanie oskarżonego za winnego przy przyjęciu dla jego czynu właściwej kwalifikacji prawnej, lub o wydatne złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:I.Spośród zarzutów rewizji oskarżonego za słuszny uznać należy zarzut obrazy art. 124 i 292 k.p.k. przez niewezwanie biegłego lekarza Jerzego W. (nie, jak błędnie podaje rewizja - W.) i nie przesłuchanie go bezpośrednio przez Sąd, pomimo niejasności jego opinii wydanej na podstawie wyników otwarcia zwłok pokrzywdzonego oraz zgłoszonego wniosku obrońcy oskarżonego o przeprowadzenie tego dowodu.Wedle protokołu oględzin i otwarcia zwłok Emila K. doznał on szeregu uszkodzeń ciała, m. in. złamania prawej kości udowej, lewej piszczeli w 1/4 wysokości oraz złamania prawej w dolnej części, złamania lewej kości łokciowej, złamania 2, 3 i 4 żebra w lewej okolicy pachowej. Opinia lekarza biegłego dra Jerzego W., oparta na wynikach otwarcia zwłok, nie zawiera stwierdzenia przyczyny śmierci pokrzywdzonego i ogranicza się do dwóch zdań: W badaniu sekcyjnym nie znaleziono pewnej przyczyny zgonu. Wstrząs wywołany zadaniem wyżej opisanych obrażeń mógł być "śmiertelny". Niejasność tej opinii co do istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności istnienia związku przyczynowego między działaniem oskarżonego a skutkiem - w postaci śmierci pokrzywdzonego - wymagała w tym przypadku wezwania na rozprawę biegłego lekarza Jerzego W. bądź innego biegłego (art. 124 k.p.k.) i to niezależnie od zgłoszenia odpowiedniego wniosku przez strony.Uchybienie powyższe mogło mieć wpływ na treść wyroku w zakresie kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego, polegającego na zadaniu pokrzywdzonemu uszkodzeń ciała stwierdzonych oględzinami i otwarciem zwłok, a w szczególności na ocenę rodzaju zamiaru przestępnego oskarżonego. Uchybienie to spowodowało uchylenie wyroku w części odnoszącej się do przypisanego oskarżonemu przestępstwa z art. 225 § 1 k.k.II.Stosownie do art. 117 § 1 k.p.k. Sąd w razie wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego przeprowadza jego badanie przynajmniej przez dwóch lekarzy, w miarę możności psychiatrów, dla zarządzenia takiego badania konieczne jest jednak, by wątpliwości co do poczytalności oskarżonego były uzasadnione. Wskazując przykładowo, uzasadnione wątpliwości co do poczytalności oskarżonego zachodzą, gdy oskarżony przebył chorobę psychiczną, lub uraz mózgu albo inną chorobę, które z reguły prowadzą do pewnych zmian w psychice, albo cierpi na taką chorobę, albo wreszcie gdy rozwój umysłowy, lub postępowanie i zachowanie się oskarżonego odbiegają w sensie ujemnym od rozwoju umysłowego, postępowania i zachowania się ludzi normalnych pod względem psychicznym.W razie istnienia uzasadnionej wątpliwości co do poczytalności oskarżonego sąd z uwagi na zasadę wyrażoną w art. 111 k.p.k. w związku z art. 117 § 1 k.p.k. ma obowiązek dopuszczenia dowodu z biegłych psychiatrów, choćby nawet strony nie wnosiły o przeprowadzenie tego dowodu, z drugiej jednak strony wobec tego, że dowód ten należy dopuścić tylko w przypadku istnienia uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności oskarżonego, sąd ma obowiązek zbadania zasadności wniosku o przeprowadzenie tego dowodu. W tym celu sąd rozpatrując taki wniosek na rozprawie przede wszystkim wyjaśnia na podstawie jakich okoliczności strona twierdzi, że poczytalność oskarżonego budzi wątpliwości i w miarę potrzeby sprawdza, czy okoliczności wskazane przez stronę odpowiadają prawdzie. Sprawdzenie to należy przeprowadzić przez odebranie wyjaśnień od oskarżonego, i w miarę potrzeby - przez przeprowadzenie dowodów co do przebywania oskarżonego na leczeniu w szpitalach dla psychicznie i nerwowo chorych i przesłuchanie świadków.Na podstawie tak zebranych materiałów, sąd ocenia zasadność wniosku o dopuszczenie dowodu ze zbadania stanu psychicznego oskarżonego i odmawia dopuszczenia tego dowodu w tym przypadku, gdy okoliczności wskazane przez stronę na uzasadnienie wniosku nie uzasadniałyby wątpliwości co do poczytalności oskarżonego nawet gdyby były prawdziwe, lub gdy okoliczności powołane przez stronę okażą się nieprawdziwe.Obrońca oskarżonego w toku postępowania w I instancji zgłosił wniosek o dopuszczenie dowodu z badania oskarżonego przez biegłych psychiatrów. Wniosek ten obrońca umotywował tym, że oskarżony poinformował go, iż "cierpiał na jakąś chorobę mózgową". Sąd Wojewódzki wniosku tego nie uwzględnił, "gdyż na podstawie bezpośrednich obserwacji Sąd doszedł do przekonania, że oskarżony nie wykazuje żadnych objawów, które mogłyby świadczyć o zakłóceniu jego czynności psychicznych, a na pytania Sądu i stron odpowiadał logicznie i spokojnie".Wniosek o poddanie oskarżonego badaniu psychiatrycznemu w brzmieniu wskazanym wyżej nie precyzował ani kiedy oskarżony miał być chory, czy się leczył, nie wskazywał rodzaju choroby, ani jej symptomów, zatem Sąd zgodnie ze wskazaną wyżej zasadą powinien był te okoliczności wyjaśnić, aby uzyskać materiał do prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku.Uzasadnienie postanowienia o odmowie dopuszczenia dowodu opiera się jedynie na bezpośrednich wrażeniach Sądu, ocenie zachowania się oskarżonego i udzielanych przez niego wyjaśnieniach. W tych warunkach postanowienie zawierające tego rodzaju uzasadnienie nie oparte na materiale faktycznym nie mogło być skontrolowane przy rozpoznawaniu skargi rewizyjnej.Z uwagi na powyższe Sąd Najwyższy uchylił również zaskarżony wyrok i w części odnoszącej się do przestępstwa z art. 237 § 1 k.k., nie rozpatrując pozostałych zarzutów rewizyjnych.