II PR 178/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: K. Marowski, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edwarda K. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Remontowo-Budowlanemu w B. o odszkodowanie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 28 grudnia 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o kosztach procesu i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z października 1959 r. powód domagał się od strony pozwanej odszkodowania za skutki wypadku, jakiemu uległ w zatrudnieniu. Roszczenie swoje sprecyzował jednak dopiero w piśmie procesowym z dnia 8 lipca 1961 r. Wniósł on mianowicie o zasądzenie renty uzupełniającej w kwocie po l.404 zł, począwszy od dnia 1 lipca 1959 r., oraz renty skapitalizowanej za ubiegłe 38 miesięcy, za koszty dodatkowego leczenia i żywienia oraz za ból i krzywdę moralną w łącznej sumie 56.252 zł.Strona pozwana uznała roszczenie powoda co do zasady, kwestionowała je natomiast co do wysokości.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda od strony pozwanej rentę uzupełniającą po 200 zł miesięcznie, począwszy od dnia 26 października 1959 r., oraz kwotę 32.000 zł, a nadto 800 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Na zasądzoną kwotę 32.000 zł składają się następujące pozycje: 1) 450 zł za lepsze odżywianie, 2) 16.291 zł tytułem utraconego zarobku przez okres 36 miesięcy i 3) 15.131 zł za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną.Z uzasadnienia wyroku wynika, że ustalony został następujący stan faktyczny:Powód był zatrudniony u strony pozwanej w charakterze niewykwalifikowanego pomocnika murarskiego. W dniu 5 października 1954 r. uległ on wypadkowi z wyłącznej winy innego pracownika tegoż zakładu pracy. Do wypadku doszło na skutek zaniedbań w zakresie ochrony życia i zdrowia pracowników. Tak więc odpowiedzialność strony pozwanej znajduje uzasadnienie w normie art. 24 ust. 2 dekretu o p.z.e. Powód niczym nie przyczynił się do wyrządzonej mu szkody i dlatego należy mu się odszkodowanie w pełnym rozmiarze.Powód w momencie wypadku miał lat 20 i był w pełni sprawny do pracy fizycznej. Na skutek wypadku doznał on wyparzenia prawego oka i widocznego zeszpecenia twarzy. W szpitalu przebywał od dnia 7 października do dnia 27 listopada 1954 r., a następnie pozostawał pod stałą opieką lekarza okulisty, lecząc się już tylko ambulatoryjnie. Natężenie bólu, w szczególności w ciągu pierwszych tygodni, było znaczne.Tak więc powodowi należy się odszkodowanie z mocy art. 165 § 1 k.z., a sumą stosowną jest - w tych okolicznościach - kwota 15.131 zł.Uzasadnione jest także roszczenie powoda o rentę uzupełniającą (art. 161 § 2 k.z.), która wynosi 200 zł w skali miesięcznej. Powód przed wypadkiem zarabiał około 900 zł, ale zarobki od 1954 r. wzrosły i gdyby nie uległ on wypadkowi, to należy przyjąć - z dużą dozą prawdopodobieństwa - że zarabiałby już w 1959 r. około 1.300 zł miesięcznie. Twierdzenie poszkodowanego, że osiągałby jeszcze wyższe zarobki, nie znajduje pokrycia w treści materiału dowodowego, gdyż po pierwsze nie wiadomo, czy pracowałby nadal w budownictwie, a po drugie nic nie wskazuje na to, że uzupełniałby swoje kwalifikacje. Skoro zaś otrzymuje on - jako inwalida III grupy - rentę w wysokości 596 zł, to kwotę tę należy odliczyć od przewidywanych zarobków powoda w wysokości 1.300 zł. Ponadto, jako częściowo zdolny do pracy, może on zarobić przynajmniej 500 zł i dlatego renta uzupełniająca zamyka się kwotą 200 zł.Również zasądzając na rzecz powoda zaległą rentę, Sąd Wojewódzki podkreślił, że jest on inwalidą w 45% i tylko ten procent utraconych zarobków może mu być zasądzony.Orzeczenie o kosztach zostało oparte na przepisie art. 101 k.p.c. przy uwzględnieniu, że roszczenie powoda było w zasadzie słuszne.Wyrok w części uwzględniającej powództwo jest już prawomocny. Zaskarżył go jedynie powód w części oddalającej powództwo, opierając rewizję na podstawach przewidzianych w art. 371 § 1 pkt 1, 3 i 4 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W świetle zarzutów rewizyjnych wysuwa się w sprawie na plan pierwszy zagadnienie prawidłowości ustalenia szkody, jaką powód poniósł na skutek wypadku w zatrudnieniu. Punktem wyjścia musi tu być stwierdzenie, ile poszkodowany zarabiałby, gdyby wypadkowi nie uległ. Sąd Wojewódzki ustaliwszy, że powód w 1954 r. zarabiał 900 zł w skali miesięcznej, przyjął za notoryczne, iż zarobki jego uległyby zwyżce do 1.300 zł. Skarżący zarzuca w rewizji, że ustalenie to jest wadliwe, gdyż - jego zdaniem - osiągałby zarobki wyższe, sięgające 1.500 zł, i również powołuje się na fakty powszechnie znane.O ile stwierdzenie przez Sąd I instancji, że zarobki robotników wzrosły od 1954 r., jest bezbłędne, o tyle dalsze ustalenie, że wzrosły do 1.300 zł, nosi już w sobie cechę dowolności. Nie znajduje ono żadnego oparcia w materiale dowodowym, a jednocześnie nie jest faktem oczywiście powszechnie znanym, co do tego, ile robotnik zatrudniony w przedsiębiorstwie budowlanym zarabia obecnie i ile zarabiał w latach ubiegłych na poszczególnych stanowiskach pracy. Skoro zaś fakt ten był między stronami sporny, a miał dla sprawy istotne znaczenie, to Sąd meriti powinien był uczynić go przedmiotem dowodu (art. 235 k.p.c.), nie mógł zaś powołać się na art. 237 § 1 k.p.c.Rozpoznając przeto sprawę ponownie, rzeczą Sądu Wojewódzkiego będzie uzupełnienie postępowania dowodowego i ustalenie, jak kształtowały się w tym okresie, od którego zasądzono powodowi rentę uzupełniającą do chwili obecnej, zarobki pracowników budowlanych w poszczególnych latach.Imputowanie powodowi, że nie pracowałby w budownictwie, jest nieuzasadnione, skoro ostatnio w tej dziedzinie pracował, a z materiału zebranego w toku postępowania przed Sądem I instancji nie wynika, aby pracował źle lub nosił się z zamiarem zmiany zawodu. Przy ustalaniu, ile powód zarabiałby w pewnych okresach, gdyby wypadkowi nie uległ, nie może być pominięta również i ta okoliczność, że z upływem lat nabyłby on doświadczenie i podniósł swoje kwalifikacje, a więc że tym samym nie pozostawałby stale na stanowisku pomocnika murarskiego.Skarżący w rewizji trafnie też zwalcza błędny pogląd Sądu Wojewódzkiego, że ustalenie przez lekarzy jego zdolności do pracy w 55% powoduje automatyczne obniżenie odszkodowania za czas ubiegły o 45%. Ustalenie przez biegłych lekarzy stopnia niezdolności poszkodowanego do pracy nie oznacza automatycznie, że może on podjąć pracę, z tym tylko zastrzeżeniem, iż w takim samym stosunku zmniejszą się jego zarobki. Tego rodzaju rozumowanie jest uproszczeniem sytuacji. W myśl art. 157 § 1 k.z. odszkodowanie obejmuje stratę, jaką poszkodowany poniósł, i korzyść, której mógł się spodziewać, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Sąd Wojewódzki powinien więc ustalić, czy w konkretnym wypadku powód może znaleźć dla siebie zajęcie, a jeśli tak, to jakie i jak płatne. Będzie to zależało w każdym konkretnym wypadku od stanu zdrowia poszkodowanego, jego warunków osobistych i rodzinnych, możliwości znalezienia odpowiedniego zajęcia w miejscu zamieszkania lub możliwości dojazdów, wreszcie od tego, czy poszkodowany ma możność rehabilitacji i w jakim zakresie. Dopiero przy uwzględnieniu tych jedynie przykładowo podanych okoliczności będzie można ustalić, jakie dochody może poszkodowany osiągnąć realnie, a w konsekwencji - w jakiej wysokości poniósł on szkodę.Rozpoznając sprawę po raz drugi, Sąd Wojewódzki sprawdzi też trafność zarzutów powoda co do prawidłowości wyliczeń zamieszczonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, ponownie przeanalizuje kwestię kosztów sądowych i orzeknie o opłatach sądowych, od których powód był zwolniony.Wobec tego że zachodzi konieczność uzupełnienia materiału dowodowego i jego oceny przez sąd I instancji, zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach nie mógł być utrzymany w mocy (art. 384 k.p.c.).