II PR 216/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski. Sędziowie: T. Szymanek (sprawozdawca), E. Wilczek.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława D. przeciwko: 1) Spółdzielni Inwalidów "Pokój" w N., 2) Bronisławowi G., 3) Jakubowi F. i 4) Antoniemu K. o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 28 czerwca 1974 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania (...).Uzasadnienie faktycznePozwana Spółdzielnia uzyskała patent tymczasowy na wynalazek pt. "Rotacyjny przyciskacz materiału w maszynach do szycia", którego twórcami są: Jakub F., Bronisław G., Antoni K. i Tadeusz P., legitymujący się świadectwem autorskim. W pozwie skierowanym przeciwko jednostce uprawnionej z patentu - Spółdzielni Inwalidów "Pokój" w N. i trzem prawnym twórcom wynalazku wymienionym wyżej powód domaga się ustalenia, że on jest twórcą wynalazku, oraz zasądzenia na jego rzecz kwoty 30.458 zł tytułem odszkodowania stanowiącego równowartość wynagrodzenia, które wypłacono tym twórcom z tytułu zastosowania wynalazku.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 28 czerwca 1974 r. odrzucił pozew o ustalenie autorstwa wynalazku, a powództwo o wynagrodzenie oddalił.Właściwy do ustalenia autorstwa wynalazku - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - jest z mocy art. 109 ust. 1 pkt 3 ustawy o wynalazczości Urząd Patentowy PRL. Z tych przyczyn żądanie powoda w tej części Sąd Wojewódzki odrzucił, a powództwo o wynagrodzenie, jako przedwczesne, oddalił.Powód zaskarżył ten wyrok rewizją, zarzucając naruszenie art. 199 § 1 k.p.c. oraz niewyjaśnienie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, i wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Odrzucenie pozwu nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 199 § 1 k.p.c. Ustawa z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) wyłączyła z zakresu spraw rozstrzyganych przez Urząd Patentowy w trybie postępowania spornego te sprawy, które polegają na ustaleniu osoby twórcy albo współtwórcy, zarówno wynalazku pracowniczego, jak i niepracowniczego. Wszelkie zaś spory o autorstwo lub współautorstwo wynalazku rozstrzyga sąd powszechny. Zgodnie z art. 109 ust. 1 pkt 7 ustawy o wynalazczości Urząd Patentowy ustala, czy dany wynalazek jest wynalazkiem pracowniczym, ale takiego żądania powód nie zgłosił. Sąd Wojewódzki natomiast błędnie uznał, że Urząd Patentowy jest właściwy do rozpoznania sprawy o ustalenie autorstwa w trybie art. 109 ust. 1 pkt 3 ustawy o wynalazczości.Z mocy wymienionego wyżej przepisu Urząd Patentowy w trybie postępowania spornego wydaje decyzję o przeniesieniu patentu lub prawa ochronnego na wzór użytkowy, uzyskanego przez osobę nieuprawnioną (art. 51 ustawy o wynalazczości). Jednakże powód nie twierdzi, by pozwanej Spółdzielni nie przysługiwało prawo do patentu, a pozostali pozwani mają jedynie prawo do autorstwa spornego wynalazku, świadectwa autorskiego i wynagrodzenia.Z tych przyczyn zażalenie na odrzucenie pozwu, nazwane błędnie rewizją, jest uzasadnione. Sąd Najwyższy nie odrzucił tego zażalenia na skutek niezachowania terminu przewidzianego w art. 394 § 2 k.p.c. ze względu na treść uchwały połączonych Izb: Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 1972 r. III CZP 27/71 (OSNCP 1973, z. 1, poz. 1).Pozwani - współtwórcy wynalazku - zasłaniają się dotychczas ważnym świadectwem autorskim. Jeżeli zaś Sąd Wojewódzki rozpoznający sprawę w trybie art. 52 ustawy o wynalazczości dojdzie do wniosku, że istnieją podstawy do wszczęcia postępowania spornego przed Urzędem Patentowym, w trybie art. 109 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, o unieważnienie świadectwa autorskiego, to może zawiesić postępowanie i wyznaczyć powodowi stosowny termin do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie tego świadectwa (art. 177 § 2 k.p.c.).Sąd Najwyższy z urzędu stwierdza, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko wszystkim osobom, które powinny być w sprawie pozwane.Z chwilą dokonania wynalazku przez kilka osób powstaje na ich rzecz wspólne prawo do autorstwa. Przepisy ustawy o wynalazczości nie określają cech tego prawa osobistego, które nie jest przenoszalne i ma charakter wspólności łącznej. Wspólność ta wynika z połączenia wkładów inwencji twórczej poszczególnych wynalazców, których udziały w tym prawie nie są ściśle oznaczone, więź zaś istniejąca między nimi w zakresie autorstwa jako prawa osobistego jest nierozerwalna. Z tych przyczyn współautorstwo wynalazku ma charakter wspólności łącznej, a nie w częściach ułamkowych, i dlatego między współtwórcami istnieje współuczestnictwo konieczne (art. 72 § 2 k.p.c.).Współuczestnictwo takie nie istnieje między twórcami a jednostką gospodarki uspołecznionej, która uzyskała prawo do patentu. W sprawie o autorstwo lub współautorstwo wynalazku może ona wystąpić w charakterze interwenienta ubocznego. Natomiast w procesie, w którym powód nie tylko żąda ustalenia autorstwa, lecz domaga się również zasądzenia wynagrodzenia za stosowanie wynalazku, jednostka gospodarki uspołecznionej uprawniona z patentu jest stroną. Z tych względów Sąd Wojewódzki powinien z mocy art. 464 k.p.c. wezwać do wzięcia udziału w sprawie Tadeusza P., zgłoszonego w Urzędzie Patentowym jako współautora wynalazku, albo jego spadkobierców, jeżeli się okaże, że oświadczenie współtwórców złożone na rozprawie rewizyjnej co do jego śmierci odpowiada prawdzie.Uchylając zaskarżone postanowienie, Sąd Najwyższy uchylił także wyrok w części oddalającej powództwo o wynagrodzenie za wynalazek (art. 388 § 1 k.p.c.).Przesłanką bowiem uwzględnienia powództwa o to wynagrodzenie jest ustalenie autorstwa wynalazku, w tej zaś materii Sąd Wojewódzki sprawy nie rozpoznał, przeto oddalenie powództwa o to wynagrodzenie jest przedwczesne.W piśmie procesowym z dnia 3.X.1974 r. powód oświadczył, że cofa powództwo przeciwko pozwanej Spółdzielni, lecz nie stwierdził, że zrzeka się roszczenia. Sąd Najwyższy więc nie mógł wypowiedzieć się w kwestii skuteczności tego oświadczenia procesowego powoda, ponieważ na rozprawie rewizyjnej nie był obecny przedstawiciel pozwanej Spółdzielni, a na cofnięcie pozwu potrzebna była jej zgoda (art. 203 k.p.c.). Jeżeli w toku ponownego rozpoznawania sprawy powód nadal będzie popierać wniosek o cofnięcie powództwa w stosunku do pozwanej Spółdzielni i ta wyrazi na to zgodę, to Sąd Wojewódzki z mocy art. 203 § 4 k.p.c. powinien ocenić, czy cofnięcie pozwu nie narusza słusznego interesu powoda (art. 461 § 2 k.p.c.).