II PR 230/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Piekarski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman i J. Dankowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Florentyny M. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego "A" w B. o odszkodowanie, na skutek rewizji pozwanej Kopalni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 14 stycznia 1966 r. i zażalenia pozwanej Kopalni na zarządzenie z dnia 8 kwietnia 1966 r. dotyczące wymiaru wpisu od rewizji,1) uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę wyższą niż 20.000 (dwadzieścia tysięcy) zł z 8% od dnia 25 września 1965 r. i przekazał sprawę w wyżej wskazanym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania; w pozostałym zakresie rewizję oddalił (...).Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia na jej rzecz od pozwanej Kopalni 100.000 zł zadośćuczynienia i renty miesięcznej po 500 zł jako odszkodowania w związku ze zgonem jej syna, Pawła, w wypadku w zatrudnieniu w Kopalni.Pozwana Kopalnia uznała podstawę prawną żądania, lecz wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że powódka otrzymała już z PZU 20.000 zł, a nieletni jej syn pracował dopiero 1 1/2 miesiąca i nie miał obowiązku jej utrzymywania.Sąd Wojewódzki ustalił, że psychicznie chory mąż powódki przebywa w szpitalu, otrzymując rentę 851 zł miesięcznie. Powódka choruje na płuca i ma na utrzymaniu - prócz męża - dwie córki w wieku 14 i 18 lat. Syn oddawał jej cały swój zarobek na utrzymanie rodziny. Zarabiał przeciętnie 1541 zł miesięcznie. Uwzględniając ciężką sytuację chorej powódki, Sąd Wojewódzki zasądził na jej rzecz 500 zł renty miesięcznie do czasu uzyskania pełnoletności przez jej drugą córkę, tj. do dnia 7.IX.1975 r., a dalsze żądanie renty oddalił. Sąd uznał bowiem, że obie córki obowiązane są również wspierać powódkę. Nadto zasądził na jej rzecz 50.000 zł zadośćuczynienia za ból, nie odliczając wypłaconej jej z PZU kwoty 20.000 zł.Pozwana Kopalnia, nie kwestionując zasądzenia 15.000 zł z tytułu "zadośćuczynienia", wniosła w rewizji o zmianę wyroku przez oddalenie pozostałego powództwa. Zarzuciła, że sytuacja powódki nie ulega znacznemu pogorszeniu, gdyż denat pracował w Kopalni zaledwie od 1 1/2 miesiąca, a 18-letnia córka powódki powinna przyczyniać się do utrzymania rodziny. Kopalnia zwalcza zasądzenie "zadośćuczynienia" ponad 15.000 zł jako nadmierne i zaskarża obarczanie jej kosztami postępowania, w zażaleniu zaś domaga się kwoty 990 zł jako nadpłaty żądanego przez Sąd Wojewódzki wpisu od rewizji.Sąd Najwyższy uznał, że powódce należy się 20.000 zł jako stosowne "zadośćuczynienie" za krzywdę doznaną z rażącej winy Kopalni, która zatrudniła nieletniego syna powódki bez odpowiedniego dozoru przy zakazanej dlań niebezpiecznej pracy (art. 446 § 3 k.c.). Wskutek tragicznej utraty syna sytuacja życiowa powódki - zgodnie z ustaleniem zawartym w zaskarżonym wyroku - uległa znacznemu pogorszeniu, gdyż mąż powódki jest psychicznie chory i pobiera 851 zł renty miesięcznie, a wyłącznie denat utrzymywał matkę oraz dwie siostry. W wyżej wskazanym zakresie rewizja podlega więc oddaleniu jako nieuzasadniona (art. 387 k.p.c.).Natomiast w pozostałym zakresie objętym rewizją Sąd Wojewódzki wydał zaskarżony wyrok przed wyjaśnieniem sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia. Nie wyjaśnił bowiem, czy powódka jest zdolna do pracy zarobkowej. Jej zeznanie, że "czuje się źle na płuca i ma trudności w pracy", jest ogólnikowe i nie wyłącza jej zdolności do zarobkowania. Sąd Wojewódzki nie dokonał więc ustaleń, które by uzasadniały zasądzenie renty w świetle art. 446 § 2 k.c.Sąd Wojewódzki uzasadnił zasądzenie 50.000 zł z tytułu "zadośćuczynienia" tym, że powódka sama z całej rodziny dochodzi tego "zadośćuczynienia". Jeśli tedy Sąd Wojewódzki uznał, że dochodzi ona tego odszkodowania wskutek znacznego pogorszenia sytuacji życiowej swej rodziny (art. 446 § 3 k.c.), to ze względu na wytoczenie pozwu przez nie obeznaną w prawie powódkę istnieje wątpliwość, czy poszukiwane w sprawie odszkodowanie, o którym wyżej mowa, ma pokryć w zupełności szkodę całej rodziny. Innymi słowy, należało wyjaśnić, czy powódka dochodzi tego odszkodowania wyłącznie dla siebie, czy też w istocie rzeczy domaga się ona zasądzenia tego odszkodowania także na rzecz swych córek oraz czy w takim wypadku była ona uprawniona do ich reprezentowania. Zachodziła więc potrzeba dokładniejszego określenia poszukiwanego w sprawie żądania odszkodowawczego. Sąd Wojewódzki obowiązany był ustalić to w postępowaniu wyjaśniającym (art. 471 pkt 3 k.p.c.), lecz nie uczynił tego.Sąd Wojewódzki nie przyczynił się także należycie do skłaniania stron do zawarcia ugody na posiedzeniu wyjaśniającym (art. 471 pkt 1 k.p.c.), na którym przedstawiciel Rady Zakładowej stwierdził, że sprawa powinna być załatwiona ugodowo. Sąd Wojewódzki poprzestał na stwierdzeniu, że ugoda nie doszła do skutku na posiedzeniu wyjaśniającym, ponieważ pełnomocnik pozwanej Kopalni wyznaczony przez nią przed tym posiedzeniem nie zjawił się na to posiedzenie. Wskutek niestawiennictwa reprezentanta pozwanej Kopalni na tym posiedzeniu i niewskazania przyczyn niestawiennictwa Sąd Wojewódzki powinien był rozważyć, czy istniały podstawy do zastosowania sankcji grzywny przewidzianej w art. 473 § 3 k.p.c. Sąd Wojewódzki wprawdzie obowiązany był - wskutek niezawarcia ugody na posiedzeniu wyjaśniającym - wyznaczyć na tym posiedzeniu termin rozprawy i ogłosić go uczestnikom posiedzenia (art. 473 § 4 k.p.c.), jednakże nie został zwolniony od dążenia do ugodowego załatwienia sprawy (art. 10 k.p.c.) na rozprawie, gdyż w myśl art. 461 § 1 k.p.c. w każdym stanie postępowania powinien był dążyć do ugodowego załatwienia sprawy. Istniały zaś ku temu podstawy, ponieważ w odpowiedzi na pozew, wniesionej przed posiedzeniem wyjaśniającym, pozwana Kopalnia uznała zasadność roszczenia odszkodowawczego, natomiast zgłosiła zastrzeżenia jedynie co do jego wysokości oraz co do żądanej renty i z tego względu domagała się m.in. zasięgnięcia wywiadu w Prezydium właściwej miejscowo rady narodowej co do stosunków majątkowych, zarobkowych i rodzinnych powódki. Sąd Wojewódzki na posiedzeniu wyjaśniającym zażądał złożenia tego wywiadu i w celu przesłuchania stron "odroczył rozprawę", w czym mieściło się wyznaczenie terminu rozprawy (art. 473 § 4 k.p.c.). Nie mogła ona być odroczona, ponieważ jeszcze nie odbyła się. Posiedzenie wyjaśniające przeprowadzone bez udziału ławników (art. 470 § 3 k.p.c.) nie jest bowiem rozprawą, lecz służy tylko wstępnie realizacji zadań wskazanych w art. 471 k.p.c.; nie mogło ono być też uznane za przeprowadzenie rozprawy także z tej przyczyny, że rozpoznanie sprawy na rozprawie wymagało udziału ławników (art. 47 § 1 k.p.c.).Stwierdzić też należy, że na posiedzeniu wyjaśniającym zgłosił się "za powódkę" radca prawny B., którego Związek Zawodowy Górników - Zarząd Okręgu w Bytomiu jako swego radcę prawnego "upoważnił do zastąpienia powódki będącej członkiem tego Związku". Otóż w sprawie o naprawienie przez zakład pracy szkody wywołanej wypadkiem w zatrudnieniu pełnomocnikiem powoda będącego spadkobiercą pracownika, który zmarł wskutek takiego wypadku, jest przedstawiciel związku zawodowego (art. 459 § 2 i 466 § 1 k.p.c.), jeżeli powód udzielił temu przedstawicielowi pełnomocnictwa. Nie może natomiast związek zawodowy udzielić pełnomocnictwa do działania za powoda w takiej sprawie, gdyż przepisy k.p.c. nie upoważniają do tego związku zawodowego. Upoważnienie takie byłoby zresztą niepotrzebne, ponieważ związek zawodowy może sam wytoczyć powództwo na rzecz pracownika albo jego spadkobiercy, a w toczącym się procesie może wstąpić do postępowania w myśl art. 61 i 62 w związku z art. 55 i 56 § 1 k.p.c.Dlatego - wbrew ocenie Sądu Wojewódzkiego - wymieniony wyżej radca prawny nie był pełnomocnikiem powódki na posiedzeniu wyjaśniającym, które nie spełniło zadań wyżej wskazanych, a następnie przyczyniło się do wydania wyroku w części zasądzającej kwotę wyższą niż 20.000 zł i w części zasądzającej rentę przed wyjaśnieniem sprawy do stanowczego rozstrzygnięcia.W tym więc zakresie Sąd Wojewódzki uchybił wyżej wskazanym przepisom prawnym oraz art. 316 k.p.c. Uchybienia te mogły mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego uzasadniają na mocy art. 368 pkt 5 i 388 § 1 k.p.c. uchylenie zaskarżonego wyroku w wyżej wskazanym zakresie oraz w części dotyczącej orzeczenia o kosztach procesu - celem ponownego rozpoznania sprawy. Natomiast w pozostałym zakresie (tj. w części kwestionującej zasądzenie odszkodowania ponad 15.000 zł w stosunku do kwoty 20.000 zł) rewizja podlega oddaleniu, jako nieuzasadniona z przyczyn podanych wyżej (...).