II PR 305/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska (sprawozdawca). Sędziowie: T. Kasiński, M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Teresy B. przeciwko Miejskiemu Handlowi Detalicznemu Artykułami Przemysłowo-Spożywczymi w Ż. o zmianę opinii i odszkodowanie na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 29 lutego 1972 r.,zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zobowiązał pozwane Przedsiębiorstwo do wydania powódce opinii o dotychczasowej treści z pominięciem ustępu drugiego, zaczynającego się od słów: "W/w początkowo (...)" do "wyniki sklepu", oraz z pominięciem ustępów od 4 do 9, zamiast których w opinii należało stwierdzić, że rozwiązanie z powódką umowy o pracę w trybie wypowiedzenia na dzień 30.XI.1970 r. nastąpiło na skutek reorganizacji sklepu, oraz z pozostawieniem w tej opinii stwierdzenia, że "strona etyczno-moralna nie budzi zastrzeżeń";uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o odszkodowanie oraz orzekającej o kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zobowiązania pozwanego Przedsiębiorstwa do zniszczenia wydanej o niej opinii z dnia 5 grudnia 1970 r., sporządzenia nowej oraz zasądzenia na jej rzecz odszkodowania.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie:Powódka, pracując w pozwanym Przedsiębiorstwie od 1962 r. do 30 listopada 1970 r., od 1966 r. prowadziła sklep obuwniczy o jednoosobowej obsadzie.W sporządzonej o powódce opinii z dnia 5 grudnia 1970 r. stwierdzono między innymi: "(...) początkowo była pracownikiem bardzo dobrym. Wykazywała wiele inicjatywy, dbała o należyte zabezpieczenie sklepu. Uzupełniła średnie wykształcenie ogólnokształcące w szkole wieczorowej, a także ukończyła kurs odbioru jakościowego obuwia. W okresie późniejszym, na skutek częstego zamykania sklepu w wyniku zachorowań (sklep jednoosobowy), nastąpiło pogorszenie wskaźników ekonomicznych sklepu, co spowodowało konieczność przekazania go w ajencję zryczałtowaną. Z uwagi na to, że powódka nie wyraziła zgody przejścia na ajencję, została zwolniona z pracy w okresie ustawowym, z dniem 30.XI.1970 r. Z powierzonego mienia wyliczała się z drobnymi różnicami ujemnymi nie budzącymi zastrzeżeń. Natomiast ostatni remanent zdawczo-odbiorczy, przeprowadzony komisyjnie, wykazał niedobór według wstępnego wyliczenia 4.800 zł, w tym towary niepełnowartościowe 1.954 zł. Wyliczenie księgowe w toku załatwiania. Strona etyczno-moralna nie budzi zastrzeżeń".Sąd Wojewódzki uznał, że opinia ta jest prawdziwa i nie mogła utrudnić powódce uzyskania pracy odpowiadającej jej kwalifikacjom.Prowadzony przez powódkę sklep obuwniczy od 1969 r. zaczął wykazywać słabe wyniki ekonomiczne, które w 1970 r. uległy dalszemu pogorszeniu. Kierowników sklepów ocenia się wedle wyników ekonomicznych. Ponieważ po odejściu powódki obroty w sklepie znacznie wzrosły, pozwane Przedsiębiorstwo uznało, że to powódka nie była dostatecznie operatywna w związku z częstym korzystaniem ze zwolnień lekarskich, w czasie których sklep był zamknięty. W 1970 r. powódka chorowała 86 dni, przez 10 dni korzystała z urlopu wypoczynkowego i 6 dni wykorzystała na poszukiwanie pracy.Stosownie do obowiązujących pozwane Przedsiębiorstwo zarządzeń, sklepy nierentowne powinny być przekazywane w ajencję. Wobec odmowy powódki przejęcia sklepu na podstawie umowy ajencyjnej, zaproponowano jej pracę w innym sklepie, na co także nie wyraziła zgody. Nie wykazała też inicjatywy w uzyskaniu pracy na pół etatu, mimo że w pozwanym Przedsiębiorstwie od lipca 1971 r. prowadzona jest akcja zatrudniania kobiet w tym wymiarze czasu pracy.Z akt rentowych powódki wynika, że od dnia 20 grudnia 1970 r. została zakwalifikowana do III grupy inwalidzkiej, otrzymując rentę po 868 zł miesięcznie. Renta ta została "odjęta" z dniem 20 listopada 1971 r. Z pisma powódki z listopada 1971 r. wynika także, iż od grudnia 1970 r. nie podjęła żadnej pracy, gdyż nie czuła się na siłach, by pracować nawet cztery godziny dziennie. Choroba jej "ciągnie się" od 1964 r. Zachorowała na serce, dokuczały jej duszności, ból w okolicy serca, stała się nerwowa, niezdolna do pracy.Sąd Wojewódzki uznał za niewiarygodne zeznanie powódki, że była skłonna podjąć pracę bufetowej lub konduktorki, a także odmówił znaczenia pismom zakładów pracy z marca 1971 r., wedle których nie zatrudniono jej na tych stanowiskach z uwagi na "nieszczególną opinię".Nie można też - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uznać za nieprawdziwą lub zbędną informacji, zawartej w opinii co do wstępnego wyliczenia niedoboru, ponieważ powódka zajmowała stanowisko pracownika majątkowo odpowiedzialnego i o takie stanowisko mogła się ubiegać. Informacja ta stanowiła tylko "sygnalizację" nie przesądzającą winy powódki, która to wina - wobec nieprawomocnego wyroku oddalającego powództwo o ten niedobór - nie została jeszcze przesądzona. Nie jest też krzywdzące dla powódki stwierdzenie opinii o pogorszeniu wskaźników ekonomicznych sklepu, gdyż wyjaśniono w niej, iż było to spowodowane zachorowaniem powódki.Powódka w rewizji wnosi o zmianę albo uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasady dotyczące opiniowania pracowników, którzy zajmowali albo mają zajmować stanowiska kierownicze lub związane z majątkową odpowiedzialnością, reguluje zarządzenie nr 19 Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 marca 1962 r. (M.P. Nr 20, poz. 86). Opinia o takim pracowniku powinna zawierać charakterystykę jego kwalifikacji zawodowych i wywiązywania się przez niego z powierzonych mu obowiązków oraz sposób i przyczyny rozwiązania stosunku pracy.Okoliczności przeto niezależne od pracownika a wpływające negatywnie na przebieg i wyniki jego pracy nie powinny być przytaczane w opinii i nie mogą stanowić przesłanek dla dokonanych w niej ocen.Wadliwy więc jest pogląd Sądu I instancji, że nie jest dla powódki krzywdzące zamieszczenie w opinii wzmianki, wedle której na skutek częstego zamykania sklepu w wyniku zachorowań powódki (sklep jednoosobowy) nastąpiło pogorszenie wyników ekonomicznych sklepu, uzasadniające przekazanie go w "ajencję zryczałtowaną".Usprawiedliwiona nieobecność pracownika w pracy, spowodowana m.in. chorobą, mieści się w ramach ryzyka socjalnego zakładu pracy, toteż niedopuszczalne jest obciążanie pracownika następstwami wynikającymi z takiej nieobecności i stwierdzanie jej w opinii pracowniczej. Informacja zaś o niezdolności pracownika, spowodowanej stanem jego zdrowia, do sprawowania wykonywanej przez niego funkcji może być zawarta w opinii tylko wówczas, gdy wynika z kompetentnych orzeczeń powołanych do tego lekarzy.Pozwany zakład pracy nie wysuwał takich twierdzeń, opierając swoją obronę na zarzucie, iż gotów był zatrudniać nadal powódkę w podległych mu placówkach handlowych, z czego ona nie skorzystała.Powódka natomiast zmierzała do wykazania, ż obniżenie się wyników ekonomicznych sklepu wynikło w następstwie dostarczania jej przez pozwane Przedsiębiorstwo nieatrakcyjnych towarów, a także z niekorzystnej lokalizacji sklepu. Sklepy (placówki) o jednoosobowej obsadzie z istoty swej nastręczają przedsiębiorstwom handlowym lub usługowym trudności w zapewnieniu nieprzerwanego funkcjonowania oraz odpowiedniego zaopatrzenia takich placówek. Ryzyko jednak z tym związane nie obciąża pracownika zatrudnionego w takiej placówce; nie można też od niego wymagać, aby zawarł zamiast umowy o pracę umowę ajencyjną, nawet z zachowaniem dotychczasowego wynagrodzenia.Z tych względów pozwane Przedsiębiorstwo powinno usunąć z opinii o powódce sformułowania dotyczące obniżenia się wyników ekonomicznych sklepu i przyczyn tego obniżenia.Przekształcenie zaś sklepu prowadzonego przez powódkę w placówkę ajencyjną stanowiło reorganizację podyktowaną względami ekonomicznymi. Opinia o pracowniku zajmującym stanowisko związane z majątkową odpowiedzialnością powinna należycie wskazać przyczynę rozwiązania z nim stosunku pracy. Toteż należało uzupełnić opinię o powódce stwierdzeniem, że rozwiązano z nią umowę o pracę wskutek reorganizacji sklepu.Zbędne są także zawarte w opinii o powódce informacje o drobnych różnicach występujących w wyliczeniach, gdy stwierdzono jednocześnie, iż nie budziły one zastrzeżeń.Nie można też przychylić się do poglądu Sądu Wojewódzkiego, że informacje o niedoborze ujawnionym w czasie remanentu zdawczo-odbiorczego nie mogły szkodzić powódce, gdyż stanowiły jedynie "sygnalizację" nie przesądzającą winy powódki. Z treści bowiem opinii wynika, że wyliczenie jest wstępne oraz że jest w toku załatwiania, a w kwocie 4.800 zł niedoboru mieszczą się towary niepełnowartościowe ocenione na 1.954 zł. Tak więc w momencie sporządzania opinii nie dokonano jeszcze rozliczenia powódki, wyniki zaś wstępnych czynności w tym zakresie nie powinny być uwidocznione w opinii, gdyż mogły ulec (i uległy) sprostowaniu, z uwagi zaś na charakter sprawowanej przez powódkę funkcji informacje o nich mogły być dla niej szczególnie dotkliwe.Omówione zmiany opinii uzasadniają też usunięcie z niej sformułowań zawierających szczególnie pozytywne oceny, a mianowicie wzmianki, że była pracownikiem bardzo dobrym, wykazywała wiele inicjatywy i dbała o należyte zabezpieczenie sklepu. Nie tylko bowiem pozostawały one w sprzeczności z usuniętymi z opinii twierdzeniami i ocenami zakładu pracy, lecz także nie znajdowały potwierdzenia w dokumentacji zawartej w aktach osobowych powódki.Z wskazanych przyczyn Sąd Wojewódzki, oddalając powództwo o odszkodowanie, wadliwie uznał, że opinia jest prawdziwa i nie mogła utrudnić powódce uzyskania pracy odpowiadającej jej kwalifikacjom.Wobec zmiany treści opinii należy zbadać, czy nie zachodził związek przyczynowy między wadliwymi sformułowaniami opinii a niemożnością uzyskania przez powódkę pracy, z uwzględnieniem zarówno ofert składanych jej w tym zakresie przez pozwany zakład pracy, jak i kwestii jej gotowości do pracy. Dotyczy to w szczególności okresów, w których powódka była zakwalifikowana do III grupy inwalidzkiej, oraz jej sytuacji po "odjęciu", jak to stwierdził Sąd Wojewódzki, renty inwalidzkiej.Z tych to przyczyn zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o odszkodowanie podlega uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy (art. 388 § 1 w zw. z art. 389 k.p.c.) i orzeczenia stosownie do jej wyniku o kosztach dotychczasowego postępowania (art. 108 § 2 k.p.c.).