II PR 505/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, K. Marowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa 1. Józefa S., 2. Kazimierza B., 3. Marianna S., 4. Piotra Ż. i 5. Konstantego P. przeciwko Zakładom Górniczo-Hutniczym w S. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanych Zakładów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 5 czerwca 1970 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowie dochodzili wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych pierwotnie przed Zakładową Komisja Rozjemczą, a następnie (po uchyleniu orzeczenia tej Komisji) przed Sądem Wojewódzkim w Katowicach, który w trybie art. 18 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania.Sąd Wojewódzki uwzględnił roszczenia powodów w wysokościach określonych w sentencji wyroku i poczynił następujące ustalenia:Czas pracy powodów, jako pracowników wydziału transportu kolejowego pozwanych Zakładów, wynosił 8 godzin na dobę, a w sobotę 6 godzin na dobę i nie przekraczał 46 godzin na tydzień.Zebranie załogi zwołane w grudniu 1965 r. w celu wypowiedzenia się co do wprowadzenia systemu pracy 12-godzinnej z następującą po niej przerwą 24-godzinną nie podjęło uchwały, która by wiązała powodów. Jednakże pozwane Zakłady wprowadziły ten system w wydziale transportu z dniem 1 lutego 1966 r., zaniechano zaś stosowania go w kwietniu 1968 r. na skutek polecenia Zjednoczenia Kopalnictwa Rud Żelaza w C.W tym okresie (1.II.1966 - IV.1968) pozwane Zakłady wypłacały powodom wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, jeżeli przekraczały one wymiar 46 godzin tygodniowo.Sąd Wojewódzki uznał, że praktyka ta była sprzeczna z obowiązującym strony od 1.I.1958 r. układem zbiorowym pracy oraz z postanowieniami zakładowego regulaminu pracy wprowadzonego z dniem 1.I.1964 r. i dlatego, posługując się wyliczeniem biegłego, uwzględnił dochodzone przez powodów roszczenie na podstawie art. 1 i 16 ustawy z dnia 18.XII.1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu.Sąd Wojewódzki nie uwzględnił nieznacznego okresu upływu 3-letniego przedawnienia tych roszczeń, z powołaniem się na art. 117 § 3 k.c.Wyrok zaskarżyły pozwane Zakłady, które domagały się jego zmiany lub uchylenia, zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (art. 368 pkt 3), a w szczególności na to, w jakich okolicznościach wprowadzono zmianę w czasie pracy przy uwzględnieniu ustawowej normy czasu pracy, jak również zarzucając naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 117 § 3 k.c. zamiast art. 284 k.c. o trzyletnim przedawnieniu wierzytelności pracowników z tytułu wynagrodzenia za pracę.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków:Poza sporem jest, że powodowie są objęci ogólnymi i ustawowymi normami czasu pracy przewidzianymi w art. 1 ustawy z dnia 18.XII.1919 r. o czasie pracy w przemyśle i handlu (Dz. U. z 1933 r. Nr 94, poz. 734 wraz z późn. zmianami), a prawa powodów wynikające z art. 16 tej ustawy, jako normy bezwzględnie obowiązujące, nie mogą być zmienione lub ograniczone nie niekorzyść pracownika ani postanowieniami indywidualnej umowy o pracę, ani nawet przepisami układu zbiorowego pracy, a to ze względu na treść art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 14.IV.1937 r. o układach zbiorowych pracy (Dz. U. Nr 31, poz. 242 wraz z późn. zmianami).Z tej przyczyny bezprzedmiotowe jest rozważanie podniesionego w rewizji zarzutu co do niewyjaśnienia okoliczności, w jakich zostały wprowadzone w pozwanych Zakładach zmiany o czasie pracy. Na prawidłowe bowiem rozstrzygnięcie sprawy w świetle art. 1 i 16 ustawy z dnia 18.XII.1919 r. okoliczność ta pozostaje bez wpływu.Uzasadniony natomiast jest zarzut błędnego zastosowania art. 117 § 3 zdanie ostatnie k.c. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 stycznia 1965 r. III PO 39/64 (OSN z 1965 r., nr 6, poz. 91) postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:"Przepisy wprowadzające kodeks cywilny przez pozostawienie w mocy dla stosunków pracy art. 105-117 przepisów ogólnych prawa cywilnego (Dz. U. z 1950 r. Nr 34, poz. 311) oraz art. 284 i 441-477 kodeksu zobowiązań (Dz. U. z 1933 r. Nr 82, poz. 598) - utrzymują nadal dla tych stosunków zarówno przedawnienie, jak i prekluzję roszczeń majątkowych według zasad obowiązujących do dnia 1 stycznia 1965 r."Oznacza to w szczególności, że przepis art. 117 § 3 k.c. nie ma zastosowania do stosunków pracy.Sąd Najwyższy z mocy art. 381 § 1 k.p.c. wziął jednak z urzędu pod rozwagę, że w zaskarżonym wyroku nie wyjaśniono sposobu obliczenia zakresu roszczeń przysługujących powodom. Sąd w tej mierze przychylił się do globalnych, wprowadzonych w skali miesięcznej wyliczeń biegłego M., które nie wyszczególniają podstaw uzasadniających te wyliczenia. Z tej przyczyny Sąd Najwyższy nie może sprawdzić, czy powodom nie policzono dwukrotnie należności: jeden raz - w ramach miesięcznego wynagrodzenia za normalny czas pracy, a drugi raz - jako wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, policzone niezależnie od dodatku. Do takiego wniosku mogłoby prowadzić użycie przez biegłego w wierszu 18, 19 i 20 od góry (na karcie 81) akt sformułowania: "a następnie 2 godziny z dodatkiem 50% i dalsze 2 godziny z dodatkiem 100% (...)". Gdyby tak było jak w wyrażonej wyżej hipotezie, to wówczas powodom należałoby wyliczyć tylko dodatek 50% lub 100% za czas pracy świadczonej ponad normę z art. 1 cyt. ustawy, a nie pełne wynagrodzenie wraz z tym dodatkiem, ponieważ za część godzin pracy świadczonej w godzinach nadliczbowych otrzymali już oni wynagrodzenie obliczone bez dodatku lub z dodatkiem ponad 46-godzinny tydzień pracy.Biegły powinien był dokonać wyliczeń osobno za każdy dzień ich pracy, a prócz tego w zestawieniu tygodniowym - niezależnie od dokonanego już zestawienia miesięcznego.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uchylił z mocy art. 388 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.