II UR 15/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Szymańska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Czesława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z.G. o przyznanie prawa do renty inwalidzkiej na skutek odwołania wnioskodawcy od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 18 października 1984 r.oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca Czesław K., ur. w 1938 r., w okresie od 26 września 1977 r. do 19 listopada 1983 r. dzierżawił z Państwowego Funduszu Ziemi gospodarstwo rolne o pow. 1,62 ha, które zwrócił w dniu 19 listopada 1983 r.W dniu 25 maja 1983 r. wnioskodawca uległ wypadkowi przy pracy w gospodarstwie rolnym, doznając zmiażdżenia obu dłoni, w wyniku czego został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów. W okresie prowadzenia gospodarstwa sprzedał j.g.u. produkty rolne: w roku 1978 o wartości 1735 zł i w 1983 r. o wartości 14 464 zł.Decyzją z dnia 17 kwietnia 1984 r. ZUS - Oddział w Z.G. odmówił wnioskodawcy renty inwalidzkiej z tytułu wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym wobec niespełnienia wymagania z art. 73 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) - z uwagi na brak sprzedaży j.g.u. produktów rolnych w latach 1977-1982. Decyzję tę zatwierdziła Rada Nadzorcza tego Oddziału orzeczeniem z dnia 18 października 1984 r. - z tych samych przyczyn.W odwołaniu do Okręgowego Sądu wnioskodawca wywiódł, że spełnia wymagania do uzyskania renty, ponieważ w latach 1977-1982 nie miał obowiązku sprzedaży j.g.u. produktów rolnych, a to stosownie do § 37 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm.).Rozpoznając odwołanie Okręgowy Sąd powziął poważną wątpliwość, w związku z czym przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne sformułowane w następujący sposób:"Czy w świetle art. 73 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268) w związku z § 37 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 21, poz. 94 ze zm.) rolnik ubiegający się o rentę inwalidzką z tytułu wypadku w gospodarstwie rolnym, który w latach 1977-1982 nie sprzedawał j.g.u. produktów rolnych, spełnia wymagania sprzedaży tych produktów, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 3 ustawy?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po przejęciu sprawy do rozpoznania oddalił odwołanie wnioskodawcy, kierując się następującymi przesłankami:Wymagania, których łączne spełnienie uprawnia rolnika do renty inwalidzkiej, są określone w przepisie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.Poza sporem jest, że wnioskodawca spełnia wymagania określone w ust. 1 pkt 1, 2 i 4 tego przepisu. Jest on bowiem na skutek wypadku przy pracy w gospodarstwie rolnym inwalidą I grupy oraz w dniu 19 listopada 1983 r. zwrócił dzierżawione od dnia 25 września 1977 r. z Państwowego Funduszu Ziemi gospodarstwo rolne.Powstaje zatem do rozważenia tylko kwestia, czy wnioskodawca spełnia warunek z art. 16 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., tj. wymagania sprzedaży j.g.u. produktów rolnych wytwarzanych w prowadzonym przez niego gospodarstwie rolnym.Stosownie do art. 73 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. warunek sprzedaży j.g.u. produktów rolnych, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 3, uważa się za spełniony, jeżeli rolnik:1) prowadząc gospodarstwo rolne w okresie od dnia 1 stycznia 1977 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. wytwarzał i sprzedawał j.g.u. produkty rolne, a w okresie od dnia 1 stycznia 1980 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. wartość tej sprzedaży nie była mniejsza niż 15 000 zł rocznie;2) wytwarzał w prowadzonym gospodarstwie i sprzedawał j.g.u. produkty rolne o wartości nie mniejszej niż odpowiadająca równowartości 5 q żyta rocznie z każdego ha przeliczeniowego w każdym roku kalendarzowym w okresie od dnia 1 stycznia 1983 r. do końca roku poprzedzającego rok przekazania gospodarstwa.Z przepisu tego wynika, że wprowadzone w nim złagodzenie w zakresie wartości sprzedaży produktów rolnych j.g.u. w stosunku do rolników przekazujących gospodarstwa rolne po dniu 31 grudnia 1982 r. sprowadza się do tego, że w latach 1977-1979 wartość sprzedaży tych produktów może być różna, natomiast w latach 1980-1982 nie niższa niż 15 000 zł rocznie. To kryterium zatem jest decydujące dla oceny, czy rolnik w wymaganym okresie spełnił warunek sprzedaży j.g.u. produktów rolnych.Wbrew stanowisku wnioskodawcy, w jego przypadku nie ma zastosowania § 37 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r.Przepis § 37 tego rozporządzenia został wydany w wykonaniu delegacji ustawowej z art. 61 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Przepis art. 61 w pkt 4 upoważnił Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia zasad przyznawania emerytur i rent inwalidzkich ubezpieczonym, którzy przekazali gospodarstwo rolne na własność Państwa i nie osiągnęli wymaganej wartości sprzedaży produktów rolnych.Z brzmienia tego przepisu wynika wyraźnie, że przepisy wykonawcze wydane na podstawie tej delegacji mogą dotyczyć tylko tych ubezpieczonych, którzy przekazali Państwu gospodarstwa rolne na własność.Przepis § 37 wym. rozporządzenia nie ma zastosowania do rolników, którzy dzierżawili gospodarstwo rolne z Państwowego Funduszu Ziemi, jak miało to miejsce w przypadku wnioskodawcy.Przez użyte w § 37 rozporządzenia wyrażenie "przekazały gospodarstwo rolne Państwu" należy rozumieć, że chodzi o nieodpłatne przekazanie na rzecz Państwa własności i posiadania gospodarstwa. Takie rozumienie tego wyrażenia pozostaje w zgodności z wyjaśnieniem zawartym w art. 2 pkt 7 ustawy z 14 grudnia 1982 r., wg którego "przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu" oznacza nieodpłatne przekazanie na rzecz Państwa, na wniosek rolnika, własności i posiadania tego gospodarstwa.Przepis art. 61 pkt 4 dał podstawę do uregulowania przez Radę Ministrów w sposób korzystny sytuacji tylko takich rolników, którzy nie spełnili wymagania sprzedaży j.g.u. produktów rolnych, ale którzy decydują się w zamian za rentę lub emeryturę przekazać Państwu gospodarstwo rolne, stanowiące ich własność. Wydany więc w wyniku tej delegacji § 37 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów nie może odnosić się do innych osób. Stanowisko to nie pozostaje w sprzeczności z art. 60 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. Przepis ten bowiem dotyczy innej materii, mianowicie: daje podstawę do uznania osób, które nie były właścicielami gospodarstwa rolnego, lecz tylko jego posiadaczami, za osoby, które przekazały gospodarstwo rolne następcy lub Państwu - w przypadku zwrócenia gospodarstw właścicielowi. Przepis zaś § 37 rozporządzenia Rady Ministrów dotyczy uznawania osób, które przekazały gospodarstwo Państwu na własność, za spełniające wymagania sprzedaży produktów rolnych j.g.u. - w przypadku nieosiągnięcia wymaganej sprzedaży.Za takim rozumieniem § 37 przemawia także i to, że w systemie obowiązującego ubezpieczenia społecznego indywidualnych rolników przyznanie świadczeń emerytalno-rentowych jest uzależnione m.in. od wykazania się określoną wartością sprzedaży wytworzonych produktów rolnych j.g.u., a to z uwagi na potrzebę wyżywienia całego narodu. Zatem przepisy łagodzące to wymaganie muszą być wykładane ściśle.Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że wnioskodawca nie spełnia warunku sprzedaży j.g.u. produktów rolnych z art. 16 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 73 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. W okresie od dnia 1 stycznia 1979 r. do dnia 31 grudnia 1982 r. bowiem nie sprzedawał on j.g.u. produktów rolnych.Dlatego jego odwołanie jako nieuzasadnione podlega oddaleniu na mocy art. 61 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 231 ze zm.).