III PR 52/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Knap. Sędziowie SN: E. Jachczyk (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, St. Kopytowskiego, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisława J. przeciwko Rolniczemu Kombinatowi Spółdzielczemu im. Przyjaźni Polsko-Radzieckiej w B. o rentę uzupełniającą, na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 15 maja 1979 r.zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo w całości oraz wniosek strony pozwanej o zwrot kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie faktycznePozwem z dnia 27.X.1978 r. powód jako członek spółdzielni produkcyjnej domagał się zasądzenia od pozwanego Rolniczego Kombinatu Spółdzielczego odszkodowania za lata 1976-1978, ostatecznie ograniczone do lat 1977-1978 z tytułu obniżonej zdolności do pracy zarobkowej spowodowanej zaistniałym w dniu 31.VII.1963 r. wypadkiem przy pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, której następcą prawnym jest pozwany Kombinat. Wskutek tego wypadku powód został uznany przez KIZ za inwalidę III grupy i otrzymał rentę inwalidzką z tytułu wypadku w zatrudnieniu od dnia 14.XI.1963 r. Po tym wypadku powód zatrudniony był w spółdzielni przy pracach niżej płatnych, w związku z czym na mocy wyroków sądowych i ugód pozwana Spółdzielnia wyrównywała powodowi straty w zarobkach wynikłe z jego obniżonej przez wypadek zdolności zarobkowej, ostatnio do dnia 31.XII.1975 r., od dnia zaś 17.X.1976 r. powód zaprzestał pracować przechodząc na rentę ZUS.Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 15.V.1979 r. zasądził na rzecz powoda od pozwanego Kombinatu 134.131 zł z 8% od 1.I.1978 r. od kwoty 49.785 zł, od 1.I.1979 r. od kwoty 84.346 zł, w pozostałej części powództwo oddalił i zniósł wzajemnie między stronami koszty zastępstwa adwokackiego, a ponadto nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa z przysądzonej powodowi kwoty 7.345 zł i od pozwanego Kombinatu 8.685 zł tytułem nie uiszczonego wpisu. Sąd ten ustalił i zważył m. in., że powód był członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w K. (w listopadzie 1976 r. Spółdzielnia ta weszła w skład pozwanego Kombinatu) i pozostawał z tą Spółdzielnią w stosunku pracy. W dniu 31.VII.1963 r. powód jako członek brygady obsługiwał snopowiązałkę i w czasie naprawy tej maszyny uległ wypadkowi, wskutek którego doznał uszkodzenia ścięgien zginaczy długich (IV i V) palców lewej ręki oraz nerwu łokciowego powyżej stawu nadgarstkowego z ograniczeniem ruchów tej ręki. Obrażenia te spowodowały u powoda inwalidztwo III grupy. Po okresie rekonwalescencji powód nadal pracował i dnia 12.X.1965 r. przy napełnianiu worków zbożem, podczas dźwigania - co wobec niesprawności lewej ręki było z punktu widzenia lekarskiego przeciwwskazane - powstało u powoda obsunięcie się kręgów (pomiędzy kręgami 14 i 15). Schorzenie to w dużym stopniu prawdopodobieństwa pozostaje w związku z wykonywaniem nieodpowiedniej dla powoda pracy. Od tego czasu powód nie podejmował prac wymagających dużego wysiłku fizycznego i sprawności obu rąk, a od lutego 1967 r. zatrudniono powoda w warsztacie jako pomocnika kowala, gdzie pracował do marca 1976 r. W kwietniu 1976 r. powód zachorował i do dnia 16.X. pobierał zasiłek, a z dniem 17.X.1976 r. w związku z uznaniem go przez KIZ także za inwalidę III grupy z ogólnego stanu zdrowia przestał pracować, choć mógłby pracować na pół etatu. Prawomocnymi wyrokami d. Sądu Powiatowego w Szamotułach z dnia 17.VI. 1967 r. i z dnia 29.II.1972 r. ustalono odpowiedzialność RSP w K. za dalsze skutki wypadku z dnia 31.VII.1963 r. z uwzględnieniem przyczynienia się powoda w 1/3 części i zasądzono na jego rzecz od tej Spółdzielni odpowiednie kwoty zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę oraz odszkodowań z tytułu nie osiągniętych w latach 1964-1971 wskutek wypadku zarobków, a wyrokiem tegoż Sądu z dnia 10.V.1973 r. zasądzono dalsze odszkodowanie za okres od lutego 1973 r., a następnie na mocy ugody zawartej między stronami powód otrzymał różnicę tych zarobków za lata 1973-1975.Uwzględniając powyższe okoliczności, Sąd Wojewódzki przyjął, że roszczenia powoda są co do zasady uzasadnione na podstawie art. 415 i 444 k.c. w zw. z art. XLIX przep. wprow. k.c., w związku z czym - po ustaleniu hipotecznych zarobków powoda i jego faktycznych możliwości zarobkowych łącznie z otrzymaną rentą inwalidzką i po odliczeniu przyczynienia się powoda - Sąd Wojewódzki wyliczył zasądzoną w wyroku różnicę za lata 1977 i 1978 przyjmując, że w 1976 r. różnica ta była dla powoda korzystna.Od powyższego wyroku wniósł rewizję pozwany Kombinat, który powołując podstawy rewizyjne z art. 368 pkt 1, 3 i 4 k.p.c. domagał się tego wyroku i oddalenia powództwa albo przekazania sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzucił w rewizji pozwany Kombinat, że uwzględnienie roszczeń powoda nastąpiło bez uzasadnionej podstawy prawnej.Sąd Wojewódzki wskazał przepisy art. 415 i 444 k.c. w zw. z art. XLIX przep. wprow. k.c. jako podstawę prawną zasądzonego zaskarżonym wyrokiem kwoty.Wypadek powoda nastąpił w dniu 31.VII.1963 r., a więc przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 10, poz. 54). W myśl art. 26 ust. 2 tego dekretu do tego rodzaju spraw stosuje się z uwzględnieniem ust. 3 (w niniejszej sprawie bezprzedmiotowy) przepisy obowiązujące w dniu, w którym ten wypadek nastąpił.W dniu, w którym nastąpił wypadek, powód, jako członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej, był uprawniony do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. o zaopatrzeniu emerytalnym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz ich rodzin i domowników (Dz. U. Nr 37, poz. 165). W myśl art. 1 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 tej ustawy powodowi przysługiwało prawo do renty, której ustalenie nastąpiło według zasad określonych w przepisach o powszechnym zaopatrzeniu pracowników i ich rodzin, tj. według przepisów obowiązującego wówczas dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97). W myśl art. 24 w zw. z art. 37 tego dekretu powodowi przysługiwało ponadto prawo dochodzenia na podstawie przepisów prawa cywilnego roszczeń uzupełniających, ograniczonych w myśl tegoż art. 24. Jak wynika z ustaleń zaskarżonego wyroku, powód dochodził tych roszczeń skutecznie. Możliwości dalszego skutecznego dochodzenia przez powoda uzupełniających roszczeń na podstawie przepisów prawa cywilnego nie wykluczyła późniejsza ustawa z dnia 26 października 1971 r. o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i ich rodzin (Dz. U. Nr 27, poz. 255). Z mocy tej ustawy (art. 15 ust. 1) osobom uprawnionym do renty na podstawie dotychczasowych przepisów przyznano z urzędu zamiast tych rent - renty określone w ustawie, a więc renty, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, stosownie do przepisu art. 10 ust. 2 tejże ustawy, czyli renty przewidzianej w przepisach ustawy o p.z.e. z 1968 r. Tak więc dotychczas otrzymywana przez powoda renta określona przepisami dekretu o p.z.e. z 1954 r. przekształciła się w rentę określoną przepisami o p.z.e. obowiązującymi w dniu 1 stycznia 1972 r., a więc w rentę z wypadku w zatrudnieniu określoną przepisami z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zm.), przy czym w myśl art. 124 tej ustawy powodowi nadal przysługiwały roszczenia uzupełniające na podstawie przepisów prawa cywilnego stosownie do art. 24 dekretu o p.z.e. z 1954 r.Zmianę w zakresie możliwości dochodzenia przez powoda roszczeń uzupełniających na podstawie przepisów prawa cywilnego wprowadziła ustawa z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 1, poz. 43). W myśl art. 2 ust. 1 tej ustawy m. in. osobom uprawnionym do rent inwalidzkich z tytułu wypadków w zatrudnieniu na podstawie przepisów ustawy o p.z.e. z 1968 r., a więc osobom wymienionym w art. 1 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, przyznano zamiast tych rent, renty inwalidzkie określone ustawą z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). Na podstawie art. 2 ust. 2 tej ustawy z 1977 r. renty ustalone w myśl art. 2 ust. 1 tej ustawy podwyższono na zasadach określonych w art. 1 tej ustawy. Jak wynika z akt rentowych (decyzja z dnia 25.V.1977 r. nr 4357/30) takiemu przekształceniu z mocy wymienionych przepisów uległa renta powoda.Jednakże do tak przekształconych (a zarazem podwyższonych) rent ma zastosowanie wyrażona w art. 16 ust. 1 ustawy z 1977 r. zasada, według której m. in. osoby uprawnione z tytułu wypadków w zatrudnieniu do rent inwalidzkich przysługujących na podstawie przepisów określonych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3, które podwyższone zostały w myśl art. 2, nie mogą po dniu wejścia w życie ustawy dochodzić od zakładów pracy roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem tego wypadku. Ponieważ ustawa, o której mówi art. 16 ust. 1, weszła w życie z dniem 1.V.1977 r., pozew zaś, w którym powód dochodzi swoich roszczeń, wniesiony został w dniu 27.X.1978 r., a więc po dniu jej wejścia w życie, przeto roszczenia powoda w stosunku do pozwanego Kombinatu nie mogły być uwzględnione i powództwo podlegało oddaleniu w całości.Członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej, uprawniony na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 3, poz. 6 z późn. zmian.) do renty inwalidzkiej z tytułu wypadków w zatrudnieniu w tej spółdzielni, nie może od niej skutecznie dochodzić po dniu 30 kwietnia 1977 r. renty uzupełniającej określonej przepisami prawa cywilnego.Wobec powyższego, gdy w zaskarżonym wyroku zachodziło jedynie naruszenie prawa materialnego, należało w myśl art. 390 § 1 k.p.c. i art. 102 k.p.c. orzec jak w sentencji wyroku.