II PRN 9/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Sadowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Szymańska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ernesta B. przeciwko (...) Gwarectwu Węglowemu Kopalni Węgla Kamiennego (...) w G. o podwyższenie renty uzupełniającej na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w Gliwicach z dnia 23 kwietnia 1986 r.uchylił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Ernest B., będąc górnikiem strzałowym zatrudnionym w Kopalni Węgla Kamiennego (...) w G., uległ wypadkowi przy pracy w dniu 27 listopada 1954 r., doznając kontuzji głowy oraz innych obrażeń. Zarówno ten fakt, jak i odpowiedzialność zakładu pracy za szkody będące następstwem wypadku, poniesione przez powoda, zostały przesądzone wyrokiem Sądu Powiatowego w Gliwicach z dnia 22 marca 1963 r., zasądzającym od tejże Kopalni na rzecz powoda odszkodowanie i rentę uzupełniającą. Renta ta została podwyższona do kwoty 5.020 zł miesięcznie wyrokiem Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 31 marca 1978 r. Pozwem z dnia 11 września 1985 r. powód dochodził od (...) Gwarectwa Węglowego - Kopalni Węgla Kamiennego (...) w G. podwyższenia renty uzupełniającej o kwotę 12.913 zł miesięcznie oraz z tego tytułu za okres trzech lat poprzedzających wniesienie pozwu kwoty 558.429 zł. Od chwili ustalenia wysokości renty uzupełniającej znacznie wzrosły zarobki górników; gdyby powód pracował w zawodzie górnika strzałowego, uzyskiwałby zarobki stosownie wyższe, obecnie zaś już miałby ustalone prawo do emerytury górniczej. Okoliczności te, zdaniem powoda, stanowią zmianę stosunków w rozumieniu art. 907 § 2 k.c. uzasadniającą jego roszczenie. Powód przyznał, że otrzymuje rentę inwalidzką z ubezpieczenia społecznego i wysokość dochodzonej renty uzupełniającej wyliczył uwzględniając aktualną wysokość tejże renty. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Gliwicach wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1986 r. uwzględnił w całości powództwo zasądzając zamiast dotychczasowej renty uzupełniającej na rzecz powoda rentę w wysokości 17.933 od dnia 1 stycznia 1986 r., a także kwotę 558.429 zł za trzy lata wstecz i koszty procesu. Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony.Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na żądanie Sądu Najwyższego w trybie art. 419 § 3 k.p.c., albowiem Prokurator Generalny PRL wniósł od tego wyroku rewizję nadzwyczajną w interesie strony pozwanej, z wnioskiem o jego uchylenie i oddalenie powództwa. Rewizja nadzwyczajna oparta została na zarzutach rażącego naruszenia prawa, tj. art. 3 § 2 i art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpoznając rewizję nadzwyczajną zważył, co następuje:Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, wyłączającego m.in. dochodzenie od zakładów pracy roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadków przy pracy, poza świadczeniami przewidzianymi w tej ustawie. Zgodnie z art. 49 ust. 1 wymienionej ustawy, jej przepisy mają zastosowanie do wypadków zaistniałych od dnia jej wejścia w życie (tj. od dnia 1 stycznia 1976 r.); natomiast w myśl art. 49 ust. 2 - do spraw o świadczenia z tytułu wypadków, jakie nastąpiły przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy obowiązujące w dniu, w którym zaistniał wypadek. Oznacza to, że do wypadku powoda mają zastosowanie właściwe przepisy prawa cywilnego, nie zaś przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. Niemniej jednak zaskarżony wyrok rażąco narusza prawo, a także interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - co uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej.Jak wynik z akt rentowych nr (...) prowadzonych dla powoda przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w Z., powód został, w związku ze skutkiem wypadku przy pracy z dnia 27 listopada 1954 r. uznany za niezdolnego do pracy w górnictwie, decyzją zaś z dnia 17 lipca 1956 r. organ rentowy przyznał mu rentę górniczą. Renta ta, po przekształceniu w rentę inwalidzką z tytułu wypadku przy pracy określoną w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r., została decyzją tego organu rentowego z dnia 20 maja 1977 r. (akta rentowe) podwyższona na podstawie art. 2 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43). Artykuł 16 tej ustawy wyłączył dopuszczalność dochodzenia od zakładów pracy roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu, będącego następstwem wypadku w zatrudnieniu lub chorób zawodowych powstałych przed dniem 1 stycznia 1968 r., jeżeli renty inwalidzkie albo renty rodzinne przyznane z tytułu tych wypadków lub chorób zostały podwyższone w myśl art. 2 tejże ustawy, z wyjątkiem roszczeń zgłoszonych przed dniem jej wejścia w życie (tj. 1 maja 1977 r.).Powyższy zakaz dotyczy również roszczenia o rentę uzupełniającą zarówno dochodzoną po raz pierwszy, jak i roszczenia o podwyższenie renty, przewidziane w art. 907 § 2 k.c. Problem ten został wyjaśniony w orzecznictwie Sądu Najwyższego, m.in. w wyrokach z dnia 30 grudnia 1977 r. III PR 181/77 (OSNCP 1978, z. 8, poz. 146) i z dnia 20 lutego 1978 r. III PR 6/78 (OSNCP 1978, z. 9, poz. 169).Zgodnie z art. 130 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. nr 40, poz. 267 ze zm.) ustawa z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) utraciła moc wyłącznie w zakresie unormowanym ustawą o z.e.p. Ponieważ przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p. nie normują kwestii roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadków w zatrudnieniu i chorób zawodowych powstałych przed dniem 1 stycznia 1968 r., zawarty w art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 43) zakaz dochodzenia roszczeń zachował moc, także po dniu 1 stycznia 1983 r. Zakaz dotyczy roszczeń zgłoszonych przez powoda i uwzględnionych zaskarżonym wyrokiem, bez względu na to, że powód od dnia 1 sierpnia 1980 r. nie otrzymuje renty z tytułu wypadku przy pracy, której wypłata została zawieszona, w związku z pobieraniem przez powoda renty inwalidzkiej II grupy z ogólnego stanu zdrowia. Zakaz ten bowiem obejmuje wszystkie roszczenia z tytułu, gdy poszkodowanemu w wypadku lub wskutek choroby zawodowej przysługiwała renta i została podwyższona, niezależnie od tego, czy w dalszym ciągu była i jest nadal wypłacana. Z powyższych przyczyn zaskarżony wyrok, jako uwzględniający bezpodstawne roszczenie powoda i rażąco naruszający prawo, a przez spowodowanie obowiązku zapłaty nienależnej renty skapitalizowanej i wysokiej renty uzupełniającej na przyszłość wbrew ustawowemu zakazowi, uszczuplający mienie społeczne i tym samym naruszający interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, podlega uchyleniu na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. bez względu na upływ terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c.