II PR 8/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: S. Szymańska (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zdzisława A. Przeciwko Zakładowi Robót Górniczych - Kombinat Górniczo-Hutniczy Miedzi w L. o podwyższenie renty na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 16 maja 1983 r.uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Legnicy do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZdzisław A., ur. 8.IV.1927 r., w czasie pracy w pozwanym Kombinacie w charakterze górnika przodowego strzałowego uległ w dniu 22.XII.1966 r. wypadkowi, doznając urazu okolicy lędźwiowo-krzyżowej na skutek uderzenia kęsem piaskowca.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 7.VII.1969 r. nr akt II C 394/68 zasądził od pozwanego Kombinatu na rzecz powoda na zasadzie art. 444 § 2 k.c. rentę w kwocie 2.940 zł miesięcznie, ograniczając termin jej płatności do dnia 8.IV.1982 r., tj. do dnia ewentualnego nabycia prawa do górniczej emerytury. Sąd Wojewódzki ustalił, że strona pozwana jest odpowiedzialna za wypadek oraz że powód przyczynił się do powstania szkody w 10%, co powoduje stosowne obniżenie dochodzonych roszczeń. Sąd ustalił, że po wypadku powód został przesunięty do pracy na powierzchni. Przy obliczaniu wysokości renty uwzględniono różnicę między zarobkami powoda po wypadku a przeciętnym zarobkiem osiąganym przez innych górników strzałowych.Wyrokiem z dnia 29.III.1978 r. nr akt I C 10/78 Sąd Wojewódzki w Legnicy m.in. podwyższył rentę o dalszą kwotę po 2.030 zł miesięcznie płatną w okresie od dnia 1.I.1977 r. do dnia 8.IV.1982 r. W wyroku tym Sąd Wojewódzki ustalił, że wprawdzie powód nie kwalifikuje się do żadnej grupy inwalidów, lecz nadal jest niezdolny do pracy w charakterze górnika strzałowego. Skutki wypadku powodują niezdolność do pracy górniczej w granicach od 10% do 20%. Z tej przyczyny oraz z uwagi na wiek i ponad 10-letnią przerwę w zawodzie górnika powód nie może pracować jako górnik strzałowy.W pozwie z dnia 25.IV.1983 r. powód wystąpił z żądaniem wyrównania renty za okres od dnia 1.VII.1980 r. do dnia 30.VI.1982 r. do wysokości zarobków osiąganych w tym okresie na stanowisku, na jakim był zatrudniony przed wypadkiem, w sposób wymieniony w pozwie oraz o zasądzenie renty do osiągnięcia wieku emerytalnego 65 lat, w tym od grudnia 1982 r. w wysokości 26.000 zł miesięcznie.Powód podał, że rentę pobierał do dnia 30.VI.1982 r., tj. do czasu rozwiązania z nim umowy o pracę z powodu skierowania go na emeryturę. Przez okres 3 miesięcy (VII-IX.1982 r.) zakład pracy wypłacał zaliczkę na emeryturę po 6.000 zł miesięcznie.Emerytury górniczej nie otrzymał, ponieważ nie spełnia do niej wymagań, co potwierdziła Rada Nadzorcza O/ZUS w Złotoryi w orzeczeniu z dnia 23.VII.1983 r. Nie otrzymał także emerytury na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie szczególnych zasad przechodzenia na emeryturę pracowników uspołecznionych zakładów pracy w okresie do dnia 31 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 95 ze zm.), gdyż wniosek o emeryturę zgłosił po dniu 31.XI.1981 r. (orzeczenie Rady Nadzorczej z dnia 23.III.1983 r.). Ponieważ w okresie do dnia 31.X.1982 r. pozostawał bez pracy, powód żąda także wyrównania szkody powstałej w tym okresie w łącznej kwocie 157.000 zł.Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa oraz obciążenie powoda kosztami postępowania i wyraziła pogląd, że skoro powód z tytułu wypadku nie jest inwalidą żadnej grupy, wypłacenie renty po dniu 1.VII.1982 r. jest nieuzasadnione.Wyrokiem z dnia 16.V.1983 r. Sąd Wojewódzki w Legnicy oddalił odwołanie, nie obciążając powoda kosztami postępowania w sprawie. Sąd zajął stanowisko, że w świetle art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) powód nie może po dniu 1.V.1977 r. dochodzić od pozwanego zakładu pracy roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem.W rewizji powód wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na rewizję strona powodowa wnosi o jej oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki, powołując jako podstawę oddalenia powództwa art. 16 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43), nie rozważył w sposób należyty treści tego przepisu.Powołany przepis stanowi w ust. 1, że osoby uprawnione z tytułu wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej do rent inwalidzkich albo rodzinnych przysługujących na podstawie przepisów określonych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3, które podwyższone zostały w myśl art. 2, nie mogą po dniu wejścia w życie ustawy dochodzić od zakładów pracy roszczeń z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem tego wypadku lub choroby.Z przepisu tego wynika, że zakaz dochodzenia po dniu wejścia w życie ustawy od zakładów pracy takich roszczeń dotyczy osób, które z tytułu wypadku lub choroby zawodowej są "uprawnione" do rent inwalidzkich lub rodzinnych określonych w przepisach ustaw o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym albo o zaopatrzeniu emerytalnym górników lub pracowników kolejowych, a więc osób, które nabyły prawo do tych świadczeń.Jak natomiast wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12.VI.1978 r. III PR 57/78 (OSNCP 1979, z. 1, poz. 15), przepis art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. nie uzależnia ustanowionego w nim ograniczenia w odchodzeniu roszczeń od faktycznego pobierania renty, przesłanką zaś stosowania tego ograniczenia jest samo istnienie uprawnienia poszkodowanego pracownika do otrzymania takiej renty inwalidzkiej.W niniejszej sprawie jest bezsporne, że powód nigdy nie miał ustalonego prawa do renty inwalidzkiej z tytułu wypadku, jakiemu uległ w czasie pracy w grudniu 1966 r. Z ustaleń zaś zawartych w wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 7.VII.1969 r. oraz Sądu Wojewódzkiego w Legnicy z dnia 29.III.1978 r. nie wynika, ażeby spełniał on wymaganie do takiej renty inwalidzkiej. Stwierdzony bowiem u niego stopień niezdolności do zatrudnienia nie był znaczny i nie spowodował inwalidztwa. Według lekarza biegłego prof. dra D., który złożył opinię w sprawie II C 394/68, uszczerbek na zdrowiu spowodowany wypadkiem wynosił tylko 20%, natomiast według oceny lekarza biegłego dra A.G., która wydała opinię w sprawie I C 10/78, niezdolność do pracy górniczej wynosiła zaledwie 10%; w tym postępowaniu bowiem wyjaśniono, że prawostronne wodonercze nie pozostaje w związku z wypadkiem i stanowi wadę rozwojową. Biegły ten wyjaśnił, że powód jest wprawdzie zdolny do pracy w górnictwie na stanowiskach poza przodkiem z wykluczeniem pracy ciężkiej, jednakże - z czym zgodził się Sąd Wojewódzki w wyroku z dnia 29.III.1978 r. - biorąc pod uwagę wiek powoda i związane z nim osłabienie mechanizmów adaptacyjnych, a także ponad 10-letnią przerwę w zawodzie górnika przy wykonywaniu pracy umysłowej, podjęcie pracy w górnictwie jest niewskazane i - zgodnie z obowiązującymi przepisami - niemożliwe.W niniejszej sprawie więc występuje sytuacja, że pracownik wskutek wypadku zaistniałego w uspołecznionym zakładzie pracy przed dniem 1.I.1968 r. doznał pewnej utraty zdolności do zatrudnienia, ale nie uzasadniającej jeszcze zaliczenia go do III grupy inwalidów. W takim przypadku, jeżeli zachodzą przesłanki uzasadniające odpowiedzialność zakładu pracy według przepisów prawa cywilnego, poszkodowany może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty na podstawie art. 444 § 2 k.c. Przepis art. 24 ust. 2 dekretu z dnia 25 stycznia 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97) nie wyłączał odpowiedzialności zakładu pracy w takiej sytuacji na zasadach prawa cywilnego.Jeżeli zatem pracownik poszkodowany wskutek wypadku w zatrudnieniu nie stał się uprawnionym do renty inwalidzkiej z tytułu tego wypadku, określonej w przepisach ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym albo zaopatrzeniu emerytalnym górników lub pracowników kolejowych, a otrzymuje od zakładu pracy rentę odszkodowawczą na podstawie przepisów prawa cywilnego, ograniczenie przewidziane w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 31 marca 1977 r. o dalszym zwiększeniu emerytur i rent oraz o zmianie niektórych przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 11, poz. 43) nie ma do niego zastosowania. W konsekwencji taki pracownik może po dniu 1.V.1977 r. nadal skutecznie dochodzić od uspołecznionego zakładu pracy podwyższenia renty lub zmiany czasu jej trwania na podstawie art. 907 § 2 k.c.Powyższe wywody wykazują, że Sąd Wojewódzki dokonał wadliwej wykładni art. 16 ust. 1 ustawy, co w konsekwencji spowodowało, iż nie dokonał ustaleń faktycznych, niezbędnych do rozstrzygnięcia o żądaniu powoda. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia w kosztach postępowania rewizyjnego (art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.).