II UR 5/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Szczurzewski. Sędziowie SN: M. Rafacz-Krzyżanowska, S. Perestaj (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, J. Kaszczyszyn, po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 1985 r. sprawy z wniosku Antoniego Z. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w S. o podstawę wymiaru emerytury na skutek odwołania wnioskodawcy od orzeczenia Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 26 stycznia 1984 r.oddalił odwołanie.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca, któremu przyznano emeryturę od dnia 1 października 1982 r. za podstawę, której przyjęto wynagrodzenie od dnia 1 października 1981 r. do dnia 30 września 1982 r., w odwołaniu do Rady Nadzorczej domagał się:- wliczenia do podstawy wymiaru emerytury wzrostu wynagrodzenia za wrzesień 1982 r., doliczenia do podstawy wymiaru emerytury nagrody Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki,- przyjęcia do podstawy wymiaru emerytury wynagrodzenia w wysokości uzyskanej od 1 września 1982 r. stosownie do art. 159 ust. 2 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113 ze zm.),- przyznania emerytury w wysokości 100% wynagrodzenia od dnia 1 września 1982 r.,- ustalenia wzrostu emerytury za 38 lat pracy w Polsce Ludowej.Rada Nadzorcza Oddziału ZUS orzeczeniem z dnia 26 stycznia 1984 r. zmieniła decyzję organu rentowego w ten sposób, że:- wliczyła do podstawy wymiaru emerytury wynagrodzenie za wrzesień 1982 r. w kwocie faktycznie uzyskanej,- wliczyła do podstawy wymiaru emerytury nagrody Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki, zaleciła stosowanie ograniczenia wymiaru emerytury do 100% podstawy jej wymiaru od dnia 1 października 1982 r. oraz- zaleciła nowe obliczenie okresów zatrudnienia w Polsce Ludowej.Rada Nadzorcza więc nie uwzględniła żądania wnioskodawcy przeliczenia podstawy wymiaru emerytury według wynagrodzenia wypłaconego mu za wrzesień 1982 r.W odwołaniu wniesionym do Okręgowego Sądu wnioskodawca domaga się zmiany orzeczenia Rady Nadzorczej przez przeliczenie podstawy wymiaru emerytury na podstawie art. 159 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym według wzrostu wynagrodzenia, jakie nastąpiło od dnia 1 września 1982 r.Okręgowy Sąd przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpoznania następujące zagadnienie prawne:"Czy przepis art. 159 ust. 2 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113 ze zm.) ma zastosowanie do ustalenia wysokości emerytur pracowników naukowo-dydaktycznych przyznanych w okresie od 1 września 1982 r. do 31 grudnia 1982 r.?"Wątpliwości Sądu wynikają z braku przepisów wykonawczych do wymienionego przepisu prawa oraz zmiany tego przepisu od dnia 1 stycznia 1983 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Odwołanie wnioskodawcy jest nieuzasadnione.Zasadnie organ rentowy i Rada Nadzorcza nie uwzględniły żądania wnioskodawcy przeliczenia podstawy wymiaru emerytury na podstawie art. 159 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym - w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 1983 r. Przepis ten miał brzmienie następujące:Emerytury i renty pracowników naukowo-dydaktycznych podlegają przeliczeniu wraz ze wzrostem wynagrodzeń czynnych pracowników naukowo-dydaktycznych.Przepis powyższy - podobnie jak przepis art. 91 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - Dz. U. Nr 3, poz. 19 - nie określał bliżej trybu i zasad waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych oraz nie zawierał delegacji do wydania w tej mierze przepisów wykonawczych.Przepis ten przewidywał tylko zapowiedź waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych w przyszłości, a więc jako przepis deklaratywny nie stwarzał dla b. pracowników naukowo-dydaktycznych uprawnień podmiotowych do żądania podwyższenia wymienionych świadczeń.Wobec nieokreślenia w omawianym przepisie szczegółowych zasad i trybu waloryzacji świadczeń w praktyce niemożliwa była realizacja tego przepisu. Brak zaś upoważnienia do wydania w tej mierze przepisów wykonawczych powodował, iż przepisy takie nie mogły być wydane.Do czasu uchwalenia ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin w ustawodawstwie dotyczącym świadczeń emerytalno-rentowych nie znana była instytucja ogólnej waloryzacji tych świadczeń. Brak bliższego określenia zasad i trybu waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych w art. 159 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym w dacie jej uchwalenia pozostaje w związku z pracami nad ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, w której miały zostać określone zasady waloryzacji świadczeń.Gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić od chwili wejścia w życie art. 159 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych nadałby temu przepisowi inną treść, podobną do tej, jaką nadał art. 6 znowelizowanej ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 24, poz. 139), a także art. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej i ich rodzin (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 46, poz. 210).Przepisy zamieszczone w tych ustawach nie tylko bliżej precyzują zasady waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych, ale przewidują także określenie przez Radę Ministrów szczegółowych zasad podwyższania tych świadczeń.Problem ten został dostrzeżony przez ustawodawcę, który ustawą z dnia 1 lutego 1983 r. o zmianie niektórych przepisów o świadczeniach z ubezpieczenia społecznego i o zaopatrzeniu emerytalnym (Dz. U. Nr 5, poz. 33) zmienił treść art. 159 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym w ten sposób, że w przedmiocie zasad i terminów stosowania podwyżek emerytur i rent dla pracowników naukowo-dydaktycznych i ich rodzin nakazał stosowanie przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Fakt ten przemawia za deklaratywnym charakterem przepisu art. 159 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym w pierwotnym brzmieniu.Poglądu tego nie podważała treść art. 227 ustawy o szkolnictwie wyższym, który określił termin stosowania art. 159 tej ustawy na dzień 1 stycznia 1983 r. do rent i emerytur przyznanych przed dniem wejścia w życie ustawy.Przede wszystkim należy podnieść, że art. 227 tej ustawy dotyczy stosowania całego art. 159, a więc zarówno co do stosowania ograniczeń wysokości emerytury (ust. 1), jak i zasad przeliczania emerytury.Przesunięcie terminu przeliczenia świadczeń przyznanych przed wejściem w życie ustawy miało na celu odroczenie waloryzacji świadczeń także wówczas, gdyby przepisy ogólne o waloryzacji zostały wydane w terminie wcześniejszym.Przepis ten w założeniu swym nie mógł zakładać różnego traktowania uprawnionych w zakresie waloryzacji świadczeń przyznanych przed dniem 1 września 1982 r. i po tej dacie, skoro prowadziłoby to do odmiennego (korzystniejszego) traktowania grupy uprawnionych do świadczeń, przyznanych po 1 września 1982 r., wbrew konstytucyjnej zasadzie równego traktowania obywateli w zakresie tych samych praw (art. 67 ust. 2 Konstytucji).Dotychczasowe rozważania więc prowadzą do wniosku, że emerytury i renty pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych, przyznane w okresie od dnia 1 września do dnia 31 grudnia 1982 r. nie podlegają przeliczeniu na podstawie art. 159 ust. 2 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 14, poz. 113 ze zm.).Żądanie wnioskodawcy okazało się więc pozbawione podstaw i nie mogło być uwzględnione.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.