III UZP 30/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Błachowska, E. Mzyk.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Generalnej, J. Szewczyka, w sprawie z wniosku Antoniego P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o wliczenie do podstawy wymiaru emerytury nagrody po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu postanowieniem z dnia 18 lipca 1988 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy nagrodę wojewódzką przyznaną pracownikowi naukowo-dydaktycznemu za wybitne osiągnięcia w działalności zawodowej i społecznej w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury, wlicza się do tej podstawy wymiaru?"podjął następującą uchwałę:Nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury nauczyciela akademickiego nagroda "wojewódzka" za wybitne osiągnięcia w działalności zawodowej i społecznej przyznana w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru (art. 157 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym - jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 42, poz. 201).Uzasadnienie faktyczneDecyzją z dnia 26 maja 1988 r. Oddział ZUS w O. zawiadomił wnioskodawcę Antoniego P., emerytowanego profesora Wyższej Szkoły Inżynierskiej w O., że brak jest podstawy prawnej do uwzględnienia w podstawie wymiaru jego emerytury kwoty 40.000 zł otrzymanej w dniu 11 lipca 1986 r. z tytułu nagrody wojewódzkiej za wybitne osiągnięcia w działalności zawodowej i społecznej dla województwa (...), ponieważ nagroda ta nie jest nagrodą za osiągnięcie zawodowe w rozumieniu art. 157 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 42, poz. 201). Z tego powodu organ rentowy ponownie ustalił podstawę wymiaru emerytury - przez odliczenie przyjętej uprzednio w decyzji z dnia 27 stycznia 1988 r. wymienionej nagrody.W odwołaniu do Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Opolu wnioskodawca domagał się wliczenia do podstawy wymiaru emerytury spornej nagrody od dnia 1 stycznia 1986 r. na podstawie art. 157 powołanej ustawy o szkolnictwie wyższym, jako wypłaconej za osiągnięcie naukowe w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru jego emerytury.Sąd Wojewódzki uznał, że w sprawie wystąpiło zagadnienie prawne wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (art. 391 § 1 k.p.c.). Wątpliwość Sądu sprowadza się do tego, że przedmiotowa nagroda ma charakter nagrody państwowej stopnia wojewódzkiego, w związku z czym nie stanowi wynagrodzenia i w konsekwencji nie powinna podlegać wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury. Jednakże z uwagi na to, że art. 157 ustawy o szkolnictwie wyższym zawiera szczególne unormowanie, powstaje kwestia, czy taka nagroda nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych.W przepisie tym bowiem jest mowa o "wszelkich nagrodach" uzyskanych przez pracownika naukowo-dydaktycznego za osiągnięcia zawodowe w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury lub renty.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 157 ustawy z dnia 4 maja 1982 r. o szkolnictwie wyższym, podstawę wymiaru emerytury lub renty pracownika naukowo-dydaktycznego ustala się na zasadach określonych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników, przy czym do podstawy tej wlicza się również dodatki oraz wszystkie nagrody uzyskane przez pracownika naukowo-dydaktycznego za osiągnięcia zawodowe w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury lub renty.Przepis ten w zakresie wliczania do podstawy wymiaru emerytury lub renty nagród zawiera szczególne unormowanie, na co trafnie zwraca uwagę Sąd Wojewódzki. Jako zatem przepis o charakterze szczególnym podlega wykładni ścisłej.Wskazanie w treści tego przepisu, że chodzi o nagrody "uzyskane przez pracowników naukowo-dydaktycznych za osiągnięcia naukowe" świadczy, iż podlegają wliczeniu takiej nagrody, które pracownik naukowo-dydaktyczny otrzymuje z tytułu pracy wykonywanej na rzecz szkoły wyższej. Takie unormowanie jest wynikiem obowiązującej w prawie ubezpieczeń społecznych zasady, że przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych dla pracowników uwzględnia się wynagrodzenie otrzymywane z tytułu umowy o pracę. Specyfika uregulowania zawartego w art. 17 ustawy o szkolnictwie wyższym polega zaś na tym, że podlegają wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty pracownika naukowo-dydaktycznego wszystkie nagrody uzyskane przez niego za osiągnięcia zawodowe w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru świadczenia. Warunkiem wliczenia nagrody zatem jest tylko ustalenie, że jest to nagroda przyznana za osiągnięcia zawodowe oraz uzyskana w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru świadczenia.Ocena, czy osiągnięcia zawodowe pracownika naukowo-dydaktycznego dają podstawę do przyznania mu nagrody, leży w gestii władz szkoły wyższej. Jednakże do takiej oceny uprawnione jest także ministerstwo, które sprawuje określony nadzór nad daną szkołą. Dlatego nagroda przyznana przez właściwe ministerstwo za osiągnięcia zawodowe również podlega wliczeniu do podstawy wymiaru emerytury lub renty pracownika naukowo-dydaktycznego. Taka nagroda bowiem stanowi w istocie nagrodę za osiągnięcia zawodowe, przyznaną pracownikowi dydaktyczno-naukowemu z tytułu pracy wykonywanej na rzecz danej szkoły wyższej.Przedmiotowa nagroda nie została przyznana wnioskodawcy przez Wyższą Szkołę Inżynierską w O., lecz przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. jako nagroda indywidualna I stopnia, przyznana z okazji święta państwowego przypadającego w dniu 22 lipca za wybitne osiągnięcia w działalności zawodowej i społecznej na rzecz rozwoju województwa (...), stanowi ona - jak to trafnie ocenił Sąd Wojewódzki - nagrodę państwową stopnia wojewódzkiego. Taka nagroda zatem nie podlega wliczeniu do podstawy wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych. Charakteru nagrody państwowej nie pozbawia przyznanie nagrody w uwzględnieniu osiągnięć w działalności zawodowej. Do istoty nagród państwowych bowiem należy przyznawanie ich tym osobom, które wyróżniają się wybitnymi osiągnięciami w działalności zawodowej lub twórczej.Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd Najwyższy podjął uchwałę o treści przytoczonej w sentencji.