III AZP 14/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN Z. Marmaj.Sędziowie SN: M. Sychowicz, M. Zakrzewska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie ze skargi Edyty K. i Daniela S. na decyzję Dyrektora Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Wojewódzkiego w (...) z dnia (...) w przedmiocie odmowy przydzielenia lokalu mieszkalnego i nakazu wykwaterowania po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w (...) postanowieniem z dnia (...). do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe (Tekst jednolity: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55) ma zastosowanie do osoby bliskiej (brata) najemcy lokalu mającego charakter pomieszczenia zastępczego, przydzielonego na czas oznaczony (do czasu uzyskania mieszkania spółdzielczego), jeżeli występują pozostałe przesłanki wymienione w tym przepisie?"podjął następującą uchwałę.Uzasadnienie faktyczneEdyta K. wraz z dwojgiem dzieci zajmowała przy ul. (...) w (...) pomieszczenie rotacyjne, przydzielone jej do czasu otrzymania mieszkania spółdzielczego.W pomieszczeniu tym zameldowała na pobyt stały swego brata Daniela S.Na początku 1985 r. Edyta K. uzyskała przydział mieszkania spółdzielczego, do którego w kwietniu 1985 r. wyprowadziła się z dziećmi, a swego brata pozostawiła w pomieszczeniu rotacyjnym.Daniel S. złożył wniosek o przydzielenie zajmowanego pomieszczenia i twierdził, że przysługuje mu uprawnienie z art. 42 ust. 2 prawa lokalowego, gdyż jako brat najemcy zamieszkiwał w pomieszczeniu przez okres przekraczający 2 lata, a także jest członkiem spółdzielni mieszkaniowej i oczekuje na przydział mieszkania spółdzielczego.Decyzją z dnia 28 czerwca 1985 r. Kierownik Wydziału Spraw Lokalowych Urzędu Miejskiego w (...) wniosek ten załatwił odmownie i nakazał przekwaterowanie Daniela S. do spółdzielczego mieszkania jego siostry.Organ odwoławczy nie uwzględnił wniesionego przez Daniela S. odwołania wychodząc z założenia, że lokale rotacyjne nie podlegają unormowaniu zawartemu w art. 42 ust. 2 prawa lokalowego, ponieważ po upływie oznaczonego w przydziale terminu stosunek najmu wygasa i wszystkie osoby zajmujące lokal obowiązane są do jego opróżnienia.Przy rozpoznawaniu skarg od tej decyzji, wniesionych przez Daniela S. i Edytę K., Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w (...) powziął wątpliwość, czy przepisy art. 42 prawa lokalowego mają zastosowanie do pomieszczeń rotacyjnych, przydzielanych na czas oznaczony, i zwrócił się do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przytoczonego w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do zasady wyrażonej w art. 35 ust. 1 prawa lokalowego - lokale mieszkalne przydziela się na czas nie oznaczony. Przydzielenie lokalu na czas oznaczony może nastąpić tylko w sytuacjach określonych w ustępie 2, w szczególności na czas oznaczony może być przydzielone pomieszczenie zastępcze dla osoby, która uzyskała zapewnienie otrzymania innego lokalu mieszkalnego w określonym terminie.Z nadejściem tego terminu najem pomieszczenia zastępczego wygasa i najemca obowiązany jest opróżnić przedmiot najmu. Niewykonanie obowiązku opróżnienia i zwrotu pomieszczenia zastępczego uzasadnia eksmisję zarówno najemcy, jak i jego domowników, których tytuł do zajmowania lokalu ma charakter pochodnego od praw najemcy i wygasa z chwilą wygaśnięcia najmu.Tym samym regułom podlegają tzw. pomieszczenia rotacyjne, przydzielone do czasu uzyskania mieszkań spółdzielczych.O statusie domowników po utracie przez najemcę tytułu prawnego do dalszego zajmowania lokalu rozstrzyga art. 41 ust. 1 prawa lokalowego, upoważniający terenowe organy administracji państwowej do przekwaterowania zarówno najemcy, który lokalu nie opróżnił, jak i jego domowników do pomieszczenia zastępczego.Unormowanie to dotyczy przypadku, gdy najemca nie dysponuje innym lokalem nadającym się do zamieszkania i zachodzą warunki do przydzielenia mu pomieszczenia zastępczego.Jeśli najemca pomieszczenia rotacyjnego otrzymał przydział mieszkania spółdzielczego i może w nim zamieszkać, przekwaterowanie powinno nastąpić do tego mieszkania i obejmować wszystkich domowników najemcy, art. 41 ust. 1 prawa lokalowego bowiem nie przewiduje dla nich uprawnień określonych w art. 42 ust. 2 prawa lokalowego.Zasadą jest, że domownicy nie mogą być chronieni w szerszym zakresie niż sam najemca.Przewidziane w art. 42 ust. 2 prawa lokalowego uprawnienia domowników wiążą się z opuszczeniem przez najemcę lokalu w czasu trwania stosunku najmu.Wśród sposobów wygaśnięcia stosunku najmu nie wymienia się opuszczenia lokalu, choć opuszczenie lokalu przez najemcę może być elementem składowym zdarzeń, które w konsekwencji powodują ustanie stosunku najmu.Interes osób bliskich najemcy i stale z nim zamieszkujących wymaga ochrony i zapewnienia im możliwości dalszego zamieszkiwania w lokalu opuszczonym przez najemcę, któremu żadnego innego lokalu nie przydzielono i który we własnym zakresie zaspokaja swe potrzeby mieszkaniowe w lokalu, do którego przekwaterowanie osób bliskich nie byłoby możliwe lub społecznie uzasadnione.W przypadku lokali mieszkalnych przydzielonych na czas oznaczony uprawnienia domowników najemcy, określone w art. 42 ust. 2 prawa lokalowego, gasną z upływem terminu, na jaki lokal został przydzielony, a zatem wprowadzenie do pomieszczenia rotacyjnego w czasie trwania stosunku najmu dalszych osób bliskich najemcy może być uważane za wyrażenie woli zabrania tych osób do przydzielonego najemcy mieszkania spółdzielczego.Przydział lokalu na czas oznaczony nie może bez woli terenowego organu administracji państwowej przekształcać się w przydział na czas nie oznaczony w stosunku do domowników najemcy.Podnoszone w uzasadnieniu pytania prawnego rozróżnienie między lokalem mieszkalnym a pomieszczeniem zastępczym nie ma istotnego znaczenia, ponieważ pomieszczenie zastępcze jest również lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 1 i 5 ust. 1 prawa lokalowego, choć o niższym standardzie, określonym w art. 7 prawa lokalowego.Reasumując należy stwierdzić, że art. 41 ust. 1 prawa lokalowego, regulujący sytuację prawną najemcy po utracie przez niego tytułu prawnego do dalszego zajmowania lokalu mieszkalnego, nie przewiduje dla domowników najemcy uprawnień określonych w art. 42 ust. 2 prawa lokalowego, wobec czego dzielą oni losy najemcy i ich uprawnienia do wspólnego z najemcą zamieszkiwania, stosownie do konkretnego stanu faktycznego, przechodzą na lokal najemcy lub przydzielone mu pomieszczenie zastępcze.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.