III CO 4/61

Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy w orzeczeniu z 16 grudnia 1959 r. (Nowe Prawo 1960/6 str. 866-8) stanął na stanowisku, że dla oceny kwestii czy ten sam skład sądu mógł rozpoznać spór ponownie, miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili wydania ponownego wyroku, a nie przepisy, które obowiązywały w chwili wydania uchylanego wyroku.Orzeczenie, o którym mowa, ogranicza się do przytoczenia tezy, nie zawiera natomiast jej uzasadnienia. Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie znajduje argumentacji przemawiającej za trafnością powołanego orzeczenia.W myśl art. 49 pkt 5 zd. 1 k.p.c. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia. Ustawa z 28 marca 1958 r. o zmianie przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. z 1958 r. Nr 18, poz. 75) przepisu tego nie rozszerza, nowelizuje natomiast art. 384 k.p.c. przez dodanie słów w innym składzie. Ten ostatni przepis dotyczy funkcjonowania sądu rewizyjnego w wypadku uchylenia orzeczenia. Stosownie do znowelizowanego art. 384 k.p.c. sąd rewizyjny przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji w innym składzie. Gdyby zamiarem ustawodawcy było nałożenie na sąd pierwszej instancji obowiązku rozpoznania sprawy w innym składzie z mocy samego prawa, ustawodawca nie mógłby pozostawić art. 49 pkt 5 zd. 1 k.p.c. w dotychczasowym brzmieniu, lecz musiałby dodać normę, według której sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy także w sprawach, w których brał udział, a które po uchyleniu zostały przekazane do ponownego rozpoznania. Można powiedzieć nawet więcej: wówczas wystarczałoby takie właśnie rozszerzenie art. 49 pkt 5 zd. 1 k.p.c. a znowelizowanie art. 384 k.p.c. byłoby zbędne. Nie sposób założyć, by nierozszerzenie przez ustawodawcę dotychczasowej treści art. 49 pkt 5 zd. 1 k.p.c. było wynikiem przeoczenia. Jeżeli zaś tak, to ograniczenie się przez ustawodawcę do nowelizacji samego tylko art. 384 k.p.c. nie może być pozbawione znaczenia normatywnego. Mianowicie wskazuje to na zamiar ustawodawcy skierowania dyspozycji art. 384 k.p.c. nie do sądu pierwszej instancji, lecz do sądu rewizyjnego.W konsekwencji, sąd pierwszej instancji obowiązany jest rozpoznać przekazaną mu do ponownego rozpoznania sprawę w innym składzie wtedy, gdy orzeczenie sądu rewizyjnego taki nakaz zawiera. Każde orzeczenie sądu rewizyjnego zapadłe po wejściu w życie ustawy z 28 marca 1958 r. zawiera nakaz rozpoznania sprawy w innym składzie czy to przez powtórzenie słów ustawy czy nawet bez powtórzenia tych słów, skoro w świetle niewątpliwego brzmienia przepisu ich powtarzanie może być uznane za zbyteczne. Natomiast żadne orzeczenie sądu rewizyjnego zapadłe przed wejściem w życie ustawy z 28 marca 1958 r. nie mogło zawierać nakazu ponownego rozpoznania sprawy w innym składzie. Nie zmienia tu stanu prawnego wejście w życie ustawy z 28 marca 1958 r. w toku ponownego rozpoznania sprawy. Brak bowiem przepisu, który by z mocy samego prawa nakazywał sądowi pierwszej instancji rozpoznanie sprawy w dawnym składzie. Stąd rozpoznanie takiej sprawy w dawnym składzie nie jest sprzeczne z przepisami prawa (art. 371 § 2 pkt 4 k.p.c.) i nie powoduje nieważności postępowania.To, co powiedziano, oznacza więc, że dla oceny kwestii, czy ten sam skład sądu mógł rozpoznawać spór ponownie, miarodajne są przepisy obowiązujące w chwili wydania wyroku.