III CO 45/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), B. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa G. przeciwko Pawłowi i Eugenii M. o rozwiązanie umowy i eksmisję z gruntu, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy w wypadku zawarcia przez strony nieformalnej umowy sprzedaży nieruchomości rolnej (a więc umowy nie przenoszącej prawa własności) pozwany może się bronić przeciwko żądaniu eksmisji przez właściciela nieruchomości przepisem art. 3 p.o.p.c. z powodu długiego posiadania nieruchomości, jeżeli nie ma wymaganych przez obowiązujące przepisy prawne kwalifikacji do nabycia tej nieruchomości na własność, ani nie może jej zasiedzieć?"uchwalił:Art. 3 p.o.p.c. z reguły nie chroni w procesie windykacyjnym osoby, która z naruszeniem przepisów o obrocie nieruchomościami rolnymi zawarła bez zachowania formy aktu notarialnego umowę nabycia własności nieruchomości rolnej i w jej następstwie uzyskała posiadanie tej nieruchomości. Uzasadnienie faktycznePrzedstawiając Sądowi Najwyższemu zacytowane wyżej pytanie prawne, Sąd Wojewódzki trafnie zwrócił uwagę na to, że stosowanie normy art. 3 p.o.p.c. w procesie windykacyjnym, w którym rolnik domaga się wydania nieruchomości rolnej od osoby, która posiadanie tej nieruchomości nabyła w wykonaniu tzw. nieformalnej umowy nabycia własności, a która własności tej nieruchomości nie mogłaby nabyć ze względu na obowiązujące ograniczenia. Ograniczenia te - zarówno przedmiotowe, zabraniające podziału nieruchomości rolnych, jak i podmiotowe, wyłączające nabycie tych nieruchomości przez osoby nie mające kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego - mają na celu ochronę interesu społeczno-gospodarczego, którego realizacja ma dla całości gospodarstwa narodowego naszego kraju szczególne znaczenie. Przestrzeganie tych ograniczeń jest przeto koniecznością gospodarczą nawet w takich wypadkach, gdy prowadzi z jednej strony do rozstrzygnięcia korzystnego dla osoby, której postępowanie budzi zastrzeżenia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, a z drugiej do ujemnych następstw dla strony przeciwnej.Inaczej mówiąc, interes społeczno-gospodarczy, polegający na przestrzeganiu prawidłowej struktury gospodarstw rolnych, jest w takich wypadkach nadrzędny nad innymi celami, jakie przyświecają prawidłowemu wymiarowi sprawiedliwości. Z tego zaś wynika, że norma art. 3 p.o.p.c., która ma na celu łagodzenie - ze względów moralnych - surowości prawa, nie powinna w takich wypadkach znaleźć zastosowania.Jest to jednak zasada, której w wyjątkowych okolicznościach nie sposób stosować. Nie można bowiem wyłączyć, że w konkretnym wypadku szczególny wzgląd może wyjątkowo nakazywać wzięcie w ochronę osoby pokrzywdzonej, która w opisanych okolicznościach znalazła się w posiadaniu nieruchomości rolnej. Może to wchodzić w rachubę w takiej np. sytuacji, gdy przejściowo - ze względu na szczególnie ciężkie położenie takiej osoby (np. wywołane chorobą członka rodziny) - realizacja roszczenia windykacyjnego w danym momencie mogłaby ją narazić na niepowetowane straty lub zbyt poważne konsekwencje innego rodzaju. Oczywiście oddalenie powództwa windykacyjnego w takich okolicznościach nie wyłączałoby - jak to już Sąd Najwyższy niejednokrotnie wyjaśniał - jego skutecznego ponowienia po ustąpieniu tych okoliczności.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.