III CR 145/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Mariana i Romana G. o dział spadku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 24 listopada 1964 r.,uchylił zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie Sądu Powiatowego w Sokółce z dnia 16 czerwca 1964 r. i przekazał sprawę wymienionemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneMarian G. i Roman G. wnosili o przeprowadzenie postępowania działowego.Sąd Powiatowy ustalił następujący stan faktyczny.Przedmiotem działu jest gospodarstwo rolne pozostałe po Wincentym i Stefanii małż. G. o pow. 4 ha 7870 m2.Wincenty G. zmarł w 1950 r. pozostawiając żonę Stefanię G. i córkę Franciszkę G., zamężną K. Stefania G. zmarła również.Franciszka G., zamężna K., notarialnym aktem darowizny przekazała swoje prawa spadkowe na rzecz wnioskodawców, tj. Mariana G. i Romana G.Postanowieniem z dnia 5.III.1964 r. II CR 431/64 zostały stwierdzone prawa spadkowe do gospodarstwa rolnego na rzecz Mariana G., Kazimierza N., Walerii Z. i Czesława Ż. w częściach określonych w cytowanym postanowieniu.Pewną część gospodarstwa spadkowego użytkuje Waleria Z., a jeśli chodzi o Mariana G., to nie korzysta on ze schedy spadkowej.Mąż Walerii Z. jest właścicielem ca 10 ha gospodarstwa.Marian G. pracował od 14.VI.1962 r. w Zarządzie Portu. Od dnia 8.VI.1963 r. jest on zameldowany na stałe w miejscowości, w której znajduje się majątek spadkowy, a nadto użytkuje gospodarstwo po swym ojcu o pow. 6,24 ha.Sąd Powiatowy w Sokółce postanowieniem z dnia 16.VI.1964 r. przyznał na własność Marianowi G. 3 ha 70 m2, a Walerii Z. - 1 ha 7800 m2. Jednocześnie tymże postanowieniem Sąd Powiatowy zasądził odpowiednie spłaty spadkowe.Sąd Powiatowy uznał, że przyznane Marianowi G. 3 ha upełnorolnią posiadane przez niego 6 ha gospodarstwo.Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 24 listopada 1964 r. oddalił rewizję uczestniczki Walerii Z. Postanowienie to zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie przepisu § 7 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.XI.1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304). Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia Sądu Powiatowego w Sokółce z dnia 6.VI.1964 r. i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący reprezentuje pogląd, że Sąd Powiatowy, jak również Sąd Wojewódzki naruszył przepis § 7 ust. 4 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów, dzieląc spadkowe gospodarstwo rolne na części, z których żadna nie odpowiada podstawowej normie obszarowej, przy czym Waleria Z. nie jest właścicielką ani współwłaścicielką innych nieruchomości rolnych. Wprawdzie mąż Walerii Z. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o obszarze 10 ha, jednakże, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, nie ma to znaczenia dla dopuszczalności dokonanego przez Sąd podziału.Z powyższym poglądem można się zgodzić tylko częściowo. Powołany przepis rozporządzenia Rady Ministrów jest w istocie rzeczy tylko powtórzeniem przepisu zawartego w § 1 art. 163 k.c. jest przepis § 3 tegoż art. 163 k.c., według którego przy obliczaniu obszaru uwzględnia się zarówno nieruchomości należące do wspólnego majątku małżonków, jak i nieruchomości należące do odrębnego majątku każdego z nich, chyba że nieruchomości te nie mogą stanowić całości gospodarczej. Przepis § 3 art. 163 k.c., mający na mocy art. 1070 k.c. zastosowanie również do działu spadku obejmującego gospodarstwo rolne, obowiązuje obok cyt. wyżej rozporządzenia wykonawczego, które nie wprowadziło i nie mogło wprowadzić w tym względzie żadnej zmiany. Wymieniony zarzut rewizji nadzwyczajnej jest zatem tylko o tyle trafny, że Sąd Powiatowy nie zbadał ani nie ustalił, czy przydzielona Walerii Z. część gospodarstwa spadkowego może stanowić całość gospodarczą z gospodarstwem należącym do części Walerii Z.Skarżący słusznie podnosi w rewizji nadzwyczajnej, że w świetle zebranego przez Sąd Powiatowy materiału sprawy może nasuwać zastrzeżenia podział spadkowego gospodarstwa i przyznanie jego części Marianowi G., skoro tenże G. jest tylko formalnie zameldowany w miejscowości, w której jest położony majątek spadkowy, przy czym nie użytkuje osobiście swego gospodarstwa po ojcu.Z powyższych względów zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego, jako naruszające rażąco prawo, podlegają uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd Powiatowy (art. 417 § 1 i 922 § 2 k.p.c.).Sąd Powiatowy przed ponownym rozstrzygnięciem uzupełni postępowanie dowodowe, a w szczególności zbada prawdziwość przytoczonych na rozprawie rewizyjnej przed Sądem Najwyższym twierdzeń Mariana G., że zrezygnował z innego zawodu i osobiście gospodaruje. Prócz tego należy zbadać, czy w razie podziału gospodarstwa spadkowego część przyznana Walerii Z. może stanowić całość gospodarczą z gospodarstwem męża Walerii Z. Po powyższym uzupełnieniu Sąd Powiatowy rozważy, czy spadkowe gospodarstwo należy przyznać w całości Walerii Z., czy też podzielić je między Mariana G. i Walerię Z.