III CR 176/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: M. Grudziński, J. Ignatowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisława Z. z udziałem uczestnika postępowania Tadeusza Z. o uzupełnienie stwierdzenia praw do spadku, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 grudnia 1964 r.,uchylił zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie Sądu Powiatowego w Poznaniu z dnia 15 czerwca 1964 r. i sprawę przekazał temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStanisław Z. wystąpił z wnioskiem o wydanie postanowienia uzupełniającego i o stwierdzenie, że prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego po zmarłej w dniu 3 sierpnia 1960 r. żonie Anastazji Z., po której prawa spadkowe zostały stwierdzone w Sądzie Powiatowym w Poznaniu, zachował tylko wnioskodawca. Sąd Powiatowy postanowieniem z dnia 15 czerwca 1964 r. orzekł zgodnie z wnioskiem, a Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 23 grudnia 1964 r. rewizję uczestnika postępowania Tadeusza Z. oddalił, jako bezzasadną.Obydwa wymienione postanowienia zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną wniesioną w dniu 23 czerwca 1965 r., zarzucając Sądom obu instancji naruszenie przepisu § 13 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przy rozpoznawaniu sprawy wyłoniły się dwie wątpliwości prawne: jedna dotycząca mocy obowiązującej wymienionego rozporządzenia ze względu na to, że chodzi o spadek otwarty przed jego wejściem w życie, i druga dotycząca aktualności powołanego w rewizji nadzwyczajnej przepisu ze względu na to, że przeciwnik wniosku nie pracuje w ogóle w spadkowym gospodarstwie. W związku z tym skład Sądu Najwyższego rozpoznający sprawę przedstawił składowi 7 sędziów odpowiednie pytania prawne. Na pytania te skład 7 sędziów udzielił w uchwale z dnia 7 marca 1966 r. następujących odpowiedzi:1.Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości rolnych oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304) stosuje się w zakresie dziedziczenia tych gospodarstw także do spadków otwartych przed dniem 18 grudnia 1964 r.2.Stosownie do przepisu § 13 ust. 2 pkt 2 wymienionego rozporządzenia dziedziczy gospodarstwo rolne, w skład którego wchodzą użytki rolne o powierzchni nie przekraczającej 0,5 ha, także spadkobierca zatrudniony poza tym gospodarstwem i nie wykonujący w nim żadnych prac, jeżeli wykonywanie przez niego pracy poza gospodarstwem rolnym jest bez szkody dla należytego zagospodarowania tego gospodarstwa.W tym stanie rzeczy za trafny należy uznać zarzut rewizji nadzwyczajnej, która słusznie przede wszystkim zwraca uwagę na to, że - jak wynika z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 listopada 1957 r. - sporne gospodarstwo rolne ma powierzchnię 3,34 ha, przy czym użytki rolne stanowią 0,33 ha, a pozostałą powierzchnię stanowi las - 2,25 ha oraz nieużytki - 0,75 ha. Zaświadczenie to ma o tyle istotne znaczenie dla sprawy, że zgodnie z § 13 ust. 2 pkt 2 wymienionego wyżej rozporządzenia nie zalicza się do przerwy w pracy w gospodarstwie rolnym czasu poświęconego na wykonywanie jakiejkolwiek pracy bez względu na miejsce zamieszkania spadkobiercy, jeżeli obszar użytków rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego nie przekracza 0,5 ha, a praca ta wykonywana jest bez szkody dla należytego zagospodarowania tego gospodarstwa.Skoro zatem obszar użytków rolnych spadkowego gospodarstwa ma - być może - powierzchni 0,33 ha i należytym zagospodarowaniem tego gospodarstwa zajmuje się ojciec Tadeusza Z., który również pracuje zawodowo poza rolnictwem, a ponadto skoro Tadeusz Z. gotów jest współdziałać z ojcem w należytym gospodarowaniu na spornym gospodarstwie, to w świetle dyspozycji § 13 cyt. rozporządzenia trzeba będzie może przyjąć, że uczestnik postępowania Tadeusz Z. zachował prawo dziedziczenia omawianego gospodarstwa rolnego.Okoliczność tę Sąd Wojewódzki obowiązany był wziąć pod uwagę w czasie rozpoznawania rewizji tego uczestnika, a to wobec obowiązywania już w okresie orzekania w drugiej instancji cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów.Zarzut wnioskodawcy, że w sprawie nie ma zastosowania rozporządzenie, bo rozprawa, na której w sądzie rewizyjnym sprawa była rozpoznana, odbyła się przed jego wejściem w życie - jest niesłuszny. Miarodajny jest bowiem stan prawny z daty orzekania przez sąd, a nie z daty ostatniej rozprawy.Oczywiście przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy zbadać, czy rzeczywiście powyższa informacja odpowiada prawdzie, a to tym bardziej, że wnioskodawca złożył do akt w toku postępowania przed Sądem Najwyższym dwa dokumenty, które wskazują na to, że obszar użytków rolnych w spadkowym gospodarstwie wynosi (i być może poprzednio też wynosił) 0,77 ha.Wszystkie zresztą złożone dokumenty są o tyle niemiarodajne, że określają obszar użytków rolnych w spadkowym gospodarstwie bądź aktualny, bądź sprzed wielu lat. Miarodajna zaś dla oceny, czy wymieniony wyżej przepis ma zastosowanie, jest data 5 lipca 1963 r. W sprawie bowiem chodzi o zachowanie prawa do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, w takim zaś wypadku w miejsce daty otwarcia spadku wchodzi z mocy art. LVI § 2 przep. wprow. k.c. ta właśnie data.Wyjaśniając powyższą okoliczność, Sąd I instancji przeprowadzi odpowiednie dowody, a w szczególności dowód ze wskazanych przez uczestników postępowania świadków oraz ewentualnie z biegłego.Z zasad powyższych należało orzec jak w sentencji.