III CR 192/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Masłowski, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anny M. przeciwko Szczepanowi M. o eksmisję z gruntu, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 17 grudnia 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Kolnie z dnia 20 października 1965 r. i sprawę przekazał wymienionemu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka Anna M. w pozwie wniesionym w dniu 18.IX.1965 r. domagała się orzeczenia eksmisji Szczepana M. z gospodarstwa rolnego, położonego we wsi P. pow. k., o obszarze 11,92 ha.W uzasadnieniu żądania powódka twierdziła, że jest właścicielką spornego gospodarstwa. W roku 1963 pozwany wniósł sprawę o podział spadku, obejmującego właśnie sporne gospodarstwo, i w wyniku postanowienia działowego wydanego przez Sąd Powiatowy w Kolnie w dniu 12 maja 1965 r. gospodarstwo to w całości otrzymał. W sprawie działowej powódka żadnego udziału nie brała i dowiedziała się o niej dopiero po zapadnięciu postanowienia działowego.Pozwany, powołując się na postanowienie Sądu Powiatowego w Kolnie z dnia 12 maja 1965 r., wnosił o oddalenie powództwa.Wyrokiem z dnia 20.X.1965 r. Sąd Powiatowy powództwo oddalił stwierdzając, że pozwanemu przysługuje z mocy postanowienia działowego skuteczne przeciwko właścicielowi prawo do władania rzeczą. Sąd I instancji wyraził przy tym pogląd, że powództwo eksmisyjne jest przedwczesne oraz że powódka powinna żądać wznowienia postępowania działowego w trybie art. 524 § 2 k.p.c. i w tym postępowaniu udowadniać swe prawo własności.Sąd Wojewódzki w Białymstoku, oddalając rewizję powódki, podzielił powyższy pogląd Sądu Powiatowego.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego w Kolnie i o przekazanie sprawy temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca, że zaskarżone wyroki zapadły z rażącym naruszeniem art. 222 § 1 k.c., art. 524 k.p.c. i art. 388 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Żądanie eksmisji pozwanego z wymienionego wyżej gospodarstwa powódka uzasadniła tym, że jest jego wyłączną właścicielką z mocy kupna na licytacji w 1930 r. Gospodarstwo należało poprzednio do małżonków Józefa i Kazimiery M., rodziców pozwanego, oraz jej męża, z którym od 1960 r. pozostaje w rozłączeniu. Ponieważ powódka nie dokonała wpisu swego prawa własności do księgi wieczystej, spadkobiercy J. i K. małżonków M. wskazali sporne gospodarstwo należące do masy spadkowej i w wyniku postanowienia działowego z dnia 12.V.1965 r. w sprawie Sądu Powiatowego w Kolnie zostało ono w całości przyznane pozwanemu. Powziąwszy o tym wiadomość, Anna M. wniosła niezwłocznie niniejsze powództwo windykacyjne.W świetle powyższego stwierdzenia należy uznać za trafny pogląd wyrażony w rewizji nadzwyczajnej, że skoro powódka nie jest spadkobiercą po J. i K. małżonkach M. ani nie pozostawała w stosunku współwłasności ze spadkodawcą, to nie miała interesu prawnego uzasadniającego jej uczestnictwo w postępowaniu o dział spadku po nich, wynik zaś tego postępowania w żadnym razie nie może dotykać jej praw do przedmiotu postępowania działowego i ograniczać jej w możności dochodzenia naruszonych w tym postępowaniu praw w odrębnym procesie.Zgłoszenie przez nią swych praw do spornego gospodarstwa w toku postępowania - nawet gdyby miało miejsce - mogłoby powodować jedynie odesłanie jej w sporze o własność ze spadkobiercami J. i K. małżonków M. na drogę procesu w celu rozstrzygnięcia w tym procesie o prawie własności do tego gospodarstwa.Przepis więc art. 524 § 2 k.p.c. nie może mieć do powódki zastosowania. Miałby on zastosowanie wyłącznie między spadkobiercami bądź wobec osoby pozostającej we współwłasności ze spadkodawcą co do poszczególnych przedmiotów należących do spadku.Reprezentowane wyżej stanowisko wynika w sposób oczywisty z treści art. 684 i 685 k.p.c. Według drugiego z tych przepisów sąd spadku rozstrzyga w postępowaniu działowym spory o to, czy pewien przedmiot należy do spadku, jedynie między spadkobiercami, a nie między spadkobiercami i osobami trzecimi. Dla ostatnio więc wymienionych sporów właściwa jest tylko droga procesu. Błędne jest zatem stanowisko zaskarżonego wyroku, że powódka powinna dochodzić swego prawa w drodze wznowienia postępowania w sprawie o dział spadku, brak jest bowiem po jej stronie przewidzianych w tym przepisie przesłanek podmiotowych.Słusznie również zarzuca skarżący błędność stanowiska, że zapadłe w tej sprawie postanowienie z dnia 12.V.1965 r. stwarza dla pozwanego prawo skuteczne przeciwko właścicielowi w rozumieniu art. 222 § 1 k.c. Takie skuteczne przeciwko właścicielowi uprawnienie do władania rzeczą może wynikać np. z przysługującego osobie trzeciej użytkowania lub z umowy obligacyjnej, w szczególności z dzierżawy. Uprawnienie do władania spornym gospodarstwem, jakie daje pozwanemu postanowienie w sprawie o dział spadku, jest skuteczne wyłącznie przeciwko pozostałym uczestnikom postępowania działowego. Odmienne i dalej idące stanowisko zaskarżonego wyroku, przypisujące taką skuteczność przeciwko osobie, która w postępowaniu działowym udziału nie brała i brać nie mogła, wynika z wadliwej wykładni art. 365 § 1 k.p.c., nie mającej oparcia ani w jego treści, ani w ustalonym orzecznictwie dotyczącym odpowiadających temu przepisowi art. 366 i 367 dawnego k.p.c. i stanowi rażące naruszenie tak art. 365 § 1 k.p.c., jak i art. 222 § 1 k.c.Należy dodać, że zarówno prawo spadkowe (art. 68), jak i kodeks cywilny (art. 1046) liczy się z możliwością przyznania w dziale przedmiotu nie należącego do spadku i w takim wypadku przewiduje rękojmię ze strony innych spadkobierców.Z wyżej przytoczonych przyczyn oba zaskarżone wyroki należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu w Kolnie do ponownego rozpoznania.