III CR 22/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa M. B. przeciwko 1) W.K. i 2) Skarbowi Państwa o ustalenie prawa na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Kutnie z dnia 23 maja 1960 r. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 5 listopada 1959 r., wniesionym przeciwko Skarbowi Państwa i W. K., powód M. B. domagał się ustalenia wyrokiem, że nieruchomość położona w K. przy ul. K. nr (...), uregulowana w księdze wieczystej Kw (...), stanowi w połowie niepodzielną jego własność oraz wnosił o nakazanie przepisania tytułu tejże współwłasności idealnej nieruchomości w dziale II księgi wieczystej na jego nazwisko.Wyrokiem z dnia 23 maja 1961 r. sygn. C 647/59 Sąd Powiatowy w Kutnie uwzględnił powództwo, ustalając, że powód i jego żona H. B. byli niepodzielnymi współwłaścicielami po połowie wymienionej nieruchomości i że w okresie wojny 1939-1945 dopuścili się oni odstępstwa od narodowości polskiej, w związku z czym H. B. wyrokiem b. Sądu Okręgowego w Kutnie z dnia 28 października 1947 r., sygn. VII K 1032/47, skazana została na karę 2 lat więzienia, przy czym orzeczony został przepadek całego majątku na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto sąd ustalił że powód M. B. w 1945 r. wywieziony został do Związku Radzieckiego i że nie orzeczono jednak przepadku jego majątku, a wniosek Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia przez niego własności nieruchomości powoda przez zasiedzenie w trybie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87) został prawomocnie oddalony.Uwzględniając powództwo Sąd wyszedł z założenia, że w omawianych warunkach powód nie utracił własności spornej nieruchomości w związku z odstępstwem od narodowości polskiej podczas okupacji niemieckiej, ponieważ w tej mierze żaden sąd polski nie wydał odpowiedniego orzeczenia.W rewizji nadzwyczajnej Prokurator Generalny trafnie zarzucił, że powyższy wyrok prawomocny wydany został z pogwałceniem przepisów art. 20 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. Nr 17, poz. 96) w brzmieniu noweli z dnia 23 lutego 1946 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 73) oraz narusza interes Państwa Ludowego przez bezzasadne ustalenie prawa własności odstępcy od narodowości polskiej w stosunku do nieruchomości, podlegającej przejściu z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa.Zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu jest nieprawidłowe i pozostaje w sprzeczności z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, wyrażonym m. in. w sprawach: sygn. 4 CR 836/57, 2 CR 64/58, 2 CR 54/58 - przede wszystkim z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1962 r. wydanym w sprawie sygn. 2 CR 183/62. W świetle powołanego orzecznictwa Sądu Najwyższego niezłożenie wniosku o prowadzenie postępowania rehabilitacyjnego przez odstępcę od narodowości polskiej, obowiązanego do złożenia wniosku, jak również niezłożenie przez odstępcę przepisanej deklaracji wierności przed władzami administracyjnymi, powodowało - w myśl wymienionej ustawy w dniu 6 maja 1943 r. - przejście z mocy samego prawa całego jego majątku na własność Państwa, bez potrzeby wydania orzeczenia sądowego o przepadku majątku odstępcy.Według niespornego stanu faktycznego sprawy M. i H. małżonkowie B., będąc obywatelami polskimi, zgłosili w okresie okupacji niemieckiej swoją przynależność do uprzywilejowanej przez okupanta niemieckiego grupy narodowości ukraińskiej (powołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku akta b. Sądu Grodzkiego w Kutnie VII K 1032/47), w związku z czym H. B. została skazana na karę pozbawienia wolności i przepadek majątku, a tym samym niepodzielna połowa przedmiotowej nieruchomości przeszła na własność Skarbu Państwa. Nie było także sporne między stronami - jakkolwiek Sąd w przedmiotowej sprawie tych faktów wyraźnie nie ustalił - że powód został wywieziony w 1945 r. do ZSRR, powrócił do Polski w 1955 r. (powołane w uzasadnieniu wyroku akta Ns 702/57 Sądu Powiatowego w Kutnie) i że nie zgłosił przepisanego w art. 8 i 10 wymienionej ustawy z dnia maja 1945 r. wniosku o przeprowadzenie postępowania rehabilitacyjnego, ani też nie złożył przepisanej w art. 2 cyt. ustawy deklaracji wierności.W tych warunkach majątek powoda przeszedł - w świetle przytoczonej wyżej zasady zgodnie z dyspozycją znowelizowanego przepisu art. 20 tejże ustawy - z mocy samego prawa na rzecz Państwa. Prawidłowa wykładnia wymienionego przepisu wysnuta z jego brzmienia oraz celu powyższej dyspozycji ustawowej daje podstawę do stwierdzenia, że przepis wymieniony stanowiąc, że "odstępca traci całe swoje mienie", nie uzależnił tejże utraty mienia - jako skutku niezłożenia wniosku i deklaracji wierności - od przeprowadzenia postępowania sądowego i od wydania w tym postępowaniu orzeczenia o przepadku majątku odstępcy. W szczególności nie chodziło w omawianym przypadku o ustanowienie sankcji w rozumieniu ustawy karnej, skutkującej z mocy i w zależności od wydania orzeczenia sądu o konfiskacie majątku, lecz o ustanowienie sankcji o charakterze majątkowym, skutkującej utratę mienia z mocy samego prawa.Okoliczność, że powód przebywał w okresie od 1945 r. do 1955 r. za granicą i że przeciwko niemu nie toczyło się postępowanie karne, nie uchyla skutków prawnych wynikających z dyspozycji art. 20 cyt. ustawy w stosunku do majątku powoda, skoro ustawa w tym zakresie nie przewiduje żadnego wyjątkowego potraktowania odstępcy, którego nieobecność w kraju przeszkodziła w wypełnieniu obowiązku ustawowego w zakresie przeprowadzenia przepisanego postępowania rehabilitacyjnego.Sąd Najwyższy zatem z mocy art. 398 w związku z art. 38 k.p.c. orzekł jak w sentencji.