III CR 313/64

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Miejskiego Społecznego Komitetu Przeciwalkoholowego w Łodzi o nakazanie wypłaty wynagrodzenia za pracę Stanisława G. do rąk żony jego Stanisławy G., na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL na postanowienie Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 14 listopada 1963 r., zaskarżone postanowienie uchylił i przekazał sprawę temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania rewizji Stanisława G.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku z dnia 25.I.1963 r. Miejski Społeczny Komitet Przeciwalkoholowy w Łodzi żądał nakazania Przedsiębiorstwu Transportowemu Handlu Wewnętrznego nr 3 w Łodzi dokonywania wypłaty wynagrodzenia za pracę Stanisława G. w kwocie 1.000 zł miesięcznie do rąk jego żony Stanisławy G., matki jego małoletnich dzieci, twierdząc, że Stanisław G. na skutek nadużywania alkoholu nie spełnia obowiązku dostarczania środków utrzymania rodziny.Postanowieniem z dnia 28.II.1963 r. Sąd Powiatowy uwzględnił wniosek, nakazując wypłacanie kwoty 1.000 zł z wynagrodzenia miesięcznego Stanisława G. do rąk jego żony.Na skutek rewizji zobowiązanego, Sąd Wojewódzki orzeczeniem z dnia 14.XI.1963 r. zmienił postanowienie Sądu I instancji i oddalił wniosek, przyjmując brak warunków ustawowych do uwzględnienia żądania, ponieważ - zdaniem jego - do wydania nakazu wypłacenia wynagrodzenia za pracę z art. 20 ustawy z dnia 10.XII.1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu nie wystarcza stwierdzenie nałogowego pijaństwa małżonka, lecz koniecznym warunkiem wydania takiego nakazu jest istnienie pomiędzy małżonkami wspólnego pożycia.Powyższe postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia i oddalenia rewizji Stanisława G. Skarżący zarzuca naruszenie art. 20 ustawy z dnia 10.XII.1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434) oraz pogwałcenie interesu Państwa Ludowego związanego ze szczególną ochroną praw rodziny, której byt materialny zagrożony jest przez małżonka dotkniętego nałogowym alkoholizmem, podnosząc, że - wbrew stanowisku reprezentowanemu w zaskarżonym orzeczeniu - wspólne pożycie małżonków nie stanowi koniecznej przesłanki wydania nakazu wypłacania wynagrodzenia za pracę drugiemu małżonkowi.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Problem czy wspólne zamieszkiwanie małżonków stanowi niezbędną przesłankę wydania nakazu wypłaty wynagrodzenia za pracę małżonka zobowiązanego do rąk drugiego małżonka powstał pod rządem ustawy z dnia 27.IV.1956 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 12, poz. 62). Ponieważ art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy nawiązywał do art. 14 ustawy z dnia 27.VI.1950 r. o postępowaniu niespornym w sprawach rodzinnych oraz z zakresu kurateli (Dz. U. Nr 34, poz. 310), a ostatnio wymieniony przepis nie dawał wyraźnej odpowiedzi na wysunięte pytanie, w teorii i praktyce powstała wątpliwość co do dopuszczalności wydania nakazu w przypadku oddzielnego zamieszkiwania małżonków. Od strony normatywnej rozwiązywał wątpliwość na tle art. 14 postępowania rodzinnego § 90 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9.IX.1963 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 216), zawierającego regulamin czynności sądów wojewódzkich i powiatowych w sprawach cywilnych i karnych stanowiąc, iż wydanie postanowienia nakazującego wypłatę wynagrodzenia za pracę do rąk małżonka wierzyciela może nastąpić tylko wówczas, gdy ma miejsce wspólne pożycie małżonków. Rozwiązanie to praktyka stosowała w odniesieniu do sytuacji unormowanej art. 8 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu, przy czym została ona zaaprobowana przez teorię (por. Policzkiewicz-Siedlicki-Wengerek: Postępowanie niesporne, Warszawa 1962, s. 156).Pogląd powyższy daje się uzasadnić na tle art. 8 ustawy o zwalczaniu alkoholizmu, gdyż jego redakcja przewidywała dokonywanie wypłaty jedynie do rąk małżonka, co mogło uzasadnić trafność tezy, że ustawodawca miał na myśli małżonka zamieszkałego wspólnie z zobowiązanym.Redakcja art. 20 ustawy z dnia 10.XII.1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu jest odmienna niż art. 8 uchylonej ustawy z 1956 r., przy czym zmiana poszła w trzech kierunkach: zakreślono część przepisu odsyłającą do art. 14 postępowania rodzinnego, rozszerzono krąg organizacji legitymowanych do wystąpienia z wnioskiem oraz krąg osób, do rąk których wypłata może nastąpić.W związku z tym wyłania się problem, czy dotychczasowa praktyka zachowała swą aktualność pod rządem nowej ustawy. Zagadnienie nabiera tym większego znaczenia, że w regulaminie czynności sądów wojewódzkich i powiatowych w sprawach cywilnych i karnych - z komentarzem (Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1962, s. 35), stanowiącym wskazanie dla sądów, wyrażono pogląd, iż § 90 regulaminu zachował swą aktualność w odniesieniu do art. 20 ustawy z dnia 10.XII.1959 r. Rewizja nadzwyczajna uzasadnia odmienny pogląd określeniem w art. 20 zwrotu odsyłającego do art. 14 postępowania rodzinnego oraz celem społecznym.Pierwszy z podanych argumentów nie wydaje się trafny, drugi - sam przez się - nie mógłby być uznany za wystarczający.Położenie decydującego akcentu na pominięcie odesłania do normy art. 14 postępowania rodzinnego jest o tyle nietrafne, że zmiana powyższa nie ma treści merytorycznej. Art. 8 udzielał organom społecznym legitymacji do wystąpienia z wnioskiem pod warunkiem, że małżonek nie skorzystał sam z uprawnień przysługujących mu na podstawie art. 14 postępowania rodzinnego. W przeciwieństwie do tego, art. 20 nie konkretyzuje, o jakie uprawnienia chodzi, stwierdzając jedynie ogólnie, że legitymacja przysługuje organom społecznym, gdy małżonek nie złożył wniosku o orzeczenie. Nowa treść przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż ustawa ma również na myśli uprawnienia wynikające z art. 14 postępowania rodzinnego.Zdaniem Sądu Najwyższego, za trafnością rewizji nadzwyczajnej przemawia przede wszystkim ta część art. 20 ustawy z 10.XII.1959 r., która rozszerza krąg osób uprawnionych do podejmowania wypłaty uposażenia.Przepis stanowi bowiem, że wynagrodzenie za pracę może być wypłacone do rąk małżonka, osoby sprawującej opiekę nad dziećmi, albo mającej stwierdzone wyrokiem sądowym prawo do alimentów. O ile by zatem kwestia, czy wydanie nakazu jest uzależnione od wspólnego pożycia małżonków, mogła być wątpliwa co do małżonka, to traci ten charakter w stosunku do pozostałych osób. Zarówno bowiem opiekun dzieci, jak i osoba, mająca stwierdzone wyrokiem sądowym prawo do alimentów, z reguły nie mieszkają z małżonkiem, przeciwko któremu toczy się postępowanie.Wspólność zamieszkania osoby uprawnionej i zobowiązanej nie stanowi zatem koniecznej przesłanki stosowania art. 20 ustawy. Przepis zaś nie daje żadnych podstaw do odmiennego traktowania małżonków.Rozważania powyższe prowadzą do wniosku, że pod rządem art. 20 ustawy z dnia 10.XII.1959 r. o zwalczaniu alkoholizmu (Dz. U. Nr 69, poz. 434), wspólność zamieszkiwania małżonków nie stanowi koniecznej przesłanki wydania nakazu wypłaty całości lub części wynagrodzenia za pracę, albo innych należności małżonka zaniedbującego rodzinę do rąk drugiego małżonka. Teza powyższa odnosi się a fortiori do osoby sprawującej opiekę nad dziećmi małżonka zobowiązanego do świadczeń, albo mającej stwierdzone wyrokiem sądowym prawo do alimentów.Trafnie podnosi rewizja nadzwyczajna, iż art. 20 ustawy z dnia 10.XII.1959 r. ma samodzielną treść merytoryczną i jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 14 postępowania rodzinnego. Uprawnienia do wystąpienia z wnioskiem, a w konsekwencji - do wydania orzeczenia na podstawie art. 20 powołanej ustawy, nie niweczy, wbrew odmiennemu poglądowi wyrażonemu przez pełnomocnika Stanisława G. na rozprawie rewizyjnej, wydanie wyroku zasądzającego alimenty na rzecz osoby uprawnionej do ich pobierania.Za słusznością wysuniętej tezy przemawia treść ostatniego członu art. 20 § 1, według którego nakazanie wypłaty może nastąpić również do rąk osoby mającej stwierdzone wyrokiem sądowym prawo do alimentów. Ratio legis polega na tym, że celem powołanego przepisu jest również ułatwienie egzekucji należności alimentacyjnych w stosunku do osoby dotkniętej nałogowym alkoholizmem.Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie stoi na przeszkodzie upływ terminu przewidzianego w art. 399 k.p.c., gdyż orzeczenie wydane z obrazą art. 20 powołanej ustawy narusza interes Państwa Ludowego, związany ze szczególną ochroną praw rodziny, której byt materialny zagrożony jest przez małżonka dotkniętego nałogowym alkoholizmem.Biorąc pod uwagę, że na skutek przyjęcia wadliwej konstrukcji prawnej, Sąd Wojewódzki nie rozważył pozostałych zarzutów rewizyjnych, należało uchylić jedynie orzeczenie instancji odwoławczej, w celu ponownego rozpoznania rewizji art. 384 k.p.c. (w związku z art. 398 k.p.c.).W zakończeniu należy podkreślić, iż przyjęte rozwiązanie nie traci swej aktualności pod rządem Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który w art. 28 zachował w stanie niezmienionym treść art. 14 postępowania rodzinnego i niczym nie ograniczył postanowień ustawy o zwalczaniu alkoholizmu.