III CR 409/65

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: Z. Masłowski (sprawozdawca), W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa S. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń w W. o 12.111 zł, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy w Warszawie z dnia 14 maja 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 19 sierpnia 1964 r. w częściach uwzględniających powództwo i powództwo w tym zakresie oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Józef S. wnosił o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w W. kwoty 12.111 zł.Żądanie to powód uzasadnił tym, że nabył w Banku Polska Kasa Opieki w W. samochód osobowy marki "Fiat" za cenę 1.400 dolarów czyli 100.800 (tj. przyjmując 72 zł za jeden dolar), PZU zaś wpłaciło powodowi - po wypadku - odszkodowanie z "auto-casco" w kwocie 48.353 zł, mając na względzie cenę samochodu 82.000 zł, a nie cenę faktycznie zapłaconą przez powoda w Banku PKO.Sąd Powiatowy żądanie powoda uwzględnił. Stanowisko swoje Sąd Powiatowy uzasadnił tym, że z ogólnych warunków ubezpieczenia pojazdów mechanicznych od uszkodzeń "auto-casco" wynika, iż wysokość szkody PZU ustala na podstawie rachunku, przy czym za cenę obowiązującą uważa się cenę stosowaną w banku uspołecznionym. Powód nabył samochód w Banku PKO za cenę obowiązującą według cennika Banku PKO. Bank ten nie jest jednostką gospodarczą prywatną i dlatego cena zapłacona przez powoda jest ceną obowiązującą w handlu uspołecznionym. Dlatego też ta cena, a nie cena "Motozbytu" - według Sądu Powiatowego - powinna być brana pod uwagę przy ustaleniu wysokości odszkodowania.Sąd Wojewódzki na skutek rewizji pozwanego PZU zaskarżony wyrok w ten sposób zmienił, że zasądzoną od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w W. na rzecz powoda Józefa S. kwotę 12.111 zł zmniejszył do 10.909 zł, a co do pozostałej kwoty postępowanie w obu instancjach umorzył, oddalając jednocześnie w pozostałym zakresie rewizję.Sąd Wojewódzki postępowanie co do kwoty 1.202 zł umorzył wobec cofnięcia przez powoda żądania w tej części. Jeśli zaś chodzi o słuszność żądania powoda co do kwoty 10.909 zł, to tu Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko Sądu I instancji, wychodząc z założenia, że cena, którą powód zapłacił przy nabyciu samochodu w Banku Polska Kasa Opieki w ramach eksportu wewnętrznego nie może być uznana za inną cenę niż cena obowiązująca w handlu uspołecznionym, jakkolwiek dla pewnej tylko kategorii klientów. W każdym razie - według Sądu Wojewódzkiego - skoro obecnie w handlu uspołecznionym obowiązują różne ceny na samochody marki "Fiat", a mianowicie inna cena w ogólnym obrocie krajowym, a inna cena nabycia w ramach eksportu wewnętrznego i że ogólne warunki ubezpieczenia takiego wypadku wyraźnie nie rozstrzygają, to nasuwające się wątpliwości powinny być rozstrzygane na korzyść powoda jako ubezpieczającego i dlatego uznać trzeba, że likwidacja szkody powinna nastąpić przy uwzględnieniu ceny faktycznie przez niego zapłaconej w Banku PKO.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, który zarzucając naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części zmniejszającej kwotę zasądzoną na rzecz powoda do kwoty 10.909 zł oraz o uchylenie wyroku Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 19 sierpnia 1964 r. sygn. XI C 1832/64 w tej części i o oddalenie powództwa co do wspomnianej kwoty 10.909 zł.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do ogólnych warunków ubezpieczenia pojazdów mechanicznych od uszkodzeń (Auto-Casco) wartość pojazdu w celu ustalenia wysokości szkody określa się ceną obowiązującą w handlu uspołecznionym. W sprawie sporne jest zagadnienie, czy przez cenę obowiązującą w handlu uspołecznionym można rozumieć również cenę pojazdu nabytego w eksporcie wewnętrznym w Banku PKO za walutę dolarową w przeliczeniu dolara według relacji stosowanej przez ten Bank po 72 zł.Trafne jest stanowisko reprezentowane w rewizji nadzwyczajnej, że na powyższe pytanie należy dać odpowiedź negatywną. Należy bowiem mieć na uwadze, że Bank PKO dokonuje sprzedaży towarów pochodzenia zagranicznego lub krajowego w ramach tzw. eksportu wewnętrznego wyłącznie za dewizy i w ogóle nie ustala cen tych towarów w walucie krajowej. Ponieważ obrót dewizami na terenie kraju jest zakazany, brak jest prawnych podstaw do ustalenia relacji walut obcych do złotego polskiego dla stosunków wewnątrzkrajowych.Trafnie podniesiono przy tym w rewizji nadzwyczajnej, że nie może być uważana za kurs waluty dolarowej stosowana przez Bank PKO równowartość 72 zł za 1 dolar. Jak to bowiem słusznie stwierdza załączone do rewizji nadzwyczajnej pismo Ministerstwa Finansów Departament Zagraniczny z dnia 30.X.1965 r., powyższa równowartość jest jedynie relacją wynikową dla klientów Banku PKO przy nabyciu niektórych towarów, natomiast nie stanowi ona obowiązującego na terenie PRL kursu dolara.W tym stanie należy uznać - zgodnie z wywodami zawartymi w rewizji nadzwyczajnej - że ceną pojazdu mechanicznego obowiązującą w handlu uspołecznionym jest wyłącznie cena stosowana przez "Motozbyt", jako jednostkę uprawnioną do sprzedaży samochodów na rynek wewnętrzny, oparta na decyzji Państwowej Komisji Cen. Odmienne stanowisko zajęte w tej kwestii przez sądy obu instancji jest błędne.Z powodu powyższego uchybienia, stanowiącego naruszenie prawa materialnego normującego wewnętrzny obrót pieniężny, oba zaskarżone wyroki podlegają w mocy art. 422 § 2 k.p.c. uchyleniu, a sprawa rozstrzygnięciu co do meritum zgodnie z wnioskiem rewizji nadzwyczajnej.Uchyleniu wyroków nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że rewizja nadzwyczajna wpłynęła do Sądu Najwyższego po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c. Jak to bowiem trafnie podnosi rewidujący, przyjęcie przez sądy w celu określenia wysokości odszkodowania należnego od PZU jako wartości samochodu, nabytego w Banku PKO za walutę dolarową, ceny obliczonej według relacji dolara do złotego polskiego stosowanej przez Bank PKO zamiast ceny ustalonej przez Państwową Komisję Cen dla obrotu wewnątrzkrajowego, narusza istniejący w tym zakresie porządek prawny, stwarzając równocześnie błędny precedens w zakresie odpowiedzialności PZU za szkody dotyczące przedmiotów nabywanych w Banku PKO i tym samym uzasadnia zarzut naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.