III CR 600/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Piotrowski, W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii C. przeciwko Marianowi C. o ochronę posiadania, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 1 lutego 1955 r., zaskarżane postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 20 listopada 1954 r. uchylił i przekazał sprawę temuż Sądowi Powiatowemu do rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwany Marian C., mąż powódki Marii, a ojciec powódek Barbary i Danuty C., oraz pozwany Z. zamienili w czasie, gdy powódka Maria C. była rzekomo nieobecna w domu, za zgodą władzy kwaterunkowej swe mieszkanie położone w Krakowie. Powódki, dopatrując się w tym naruszenia ich posiadania, wystąpiły z powództwem o jego przywrócenie i zabronienie pozwanym dalszego jego naruszenia. Sąd Powiatowy odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej. Rewizję od tego postanowienia Sąd Wojewódzki oddalił, stojąc na stanowisku, że zamiana mieszkań opiera się na prawomocnym orzeczeniu Odwoławczej Komisji Lokalowej, która rozpatrywała odwołanie powódki Marii C., wykładnia zaś tej decyzji i jej wykonanie nie należy do drogi sądowej.Od postanowienia Sądu Wojewódzkiego Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniósł rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie tak postanowienia tego, jak i postanowienia Sądu Powiatowego i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Nie można zgodzić się z poglądem skarżącego, że zamianę mieszkań należy w myśl przepisu art. 352 k.z. ocenić jako czynność cywilnoprawną, że okoliczność ta przesądza dopuszczalność drogi sądowej w sporze posesoryjnym przeciwko uczestnikom zamiany, że fakty, iż władza kwaterunkowa rozstrzyga o dopuszczalności zamiany, nie pozbawia czynności prawnej zamiany charakteru cywilnoprawnego i że z istoty takiej decyzji władzy kwaterunkowej wynika, iż władza ta nie zarządza zamiany, lecz jedynie udziela stronom zezwolenia na nią, nie nakładając na strony żadnego obowiązku co do dokonania zamiany, pozostawiając ją woli stron, między którymi doszła do skutku umowa zamiany. W myśl art. 5 dekretu o publicznej gospodarce lokalami można zajmować mieszkanie tylko na podstawie przydziału władzy kwaterunkowej i gdy pominie się wyjątek z art. 8 ust. 1 tego dekretu, tylko na podstawie takiego przydziału nawiązuje się pomiędzy właścicielem nieruchomości a osobą, która z mocy przydziału lokal objęła, stosunek najmu. Nie może natomiast skutku takiego wywołać samo porozumienie się o zamianę pomiędzy najemcami dwóch mieszkań. W rzeczywistości zezwolenie na zamianę jest cofnięciem przydziału pierwotnego i udzieleniem nowego, czyli zamiana mieszkań dokonuje się na skutek czynności o wyraźnym charakterze administracyjnym. Jednakże nie charakter prawny zamiany ma decydujące znaczenie dla dopuszczalności drogi sądowej. O dopuszczalności jej rozstrzyga bowiem charakter przedmiotu sporu. Jeżeli spór ma być rozpoznany w sądzie powszechnym w postępowaniu cywilnym, przedmiot ten powinien być cywilny. Jest on zaś cywilny, gdy jest objęty stosunkiem cywilnym, stosunek wreszcie jest cywilny, jeżeli opiera się na normie prawa cywilnego. Powodowie żądają przywrócenia zakłóconego posiadania i zabronienia pozwanym dalszych naruszeń. Chodzi więc o zastosowanie art. 305 pr. rzecz. i to rozstrzyga o dopuszczalności drogi sądowej. Mimo więc, że poglądu skarżącego co do charakteru prawnego zamiany mieszkania podzielić nie można, dla rozstrzygnięcia sporu droga sądowa jest dopuszczalna.Natomiast należy zgodzić się z dalszym poglądem skarżącego, że mimo zezwolenia władzy kwaterunkowej pozwani w stosunku do powódek dopuścili się samowoli. Pozwani bowiem nie mogli bez zgody powódek realizować orzeczenia władzy kwaterunkowej. Gdy powódki dobrowolnie poddać mu się nie chciały, konieczny byłby przymus egzekucyjny, wykonany przez właściwe władze państwowe. Samo zaś stwierdzenie samowoli powinno w myśl art. 452 k.p.c. wystarczyć do uwzględnienia powództwa. Dlatego Sąd Najwyższy dalsze rozważania rewizji nadzwyczajnej, jako leżące poza granicami sporu, pomija bez rozstrzygnięcia o prawie powódek do posiadania mieszkania, orzekając na podstawie art. 384 k.p.c.