III CR 65/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: J. Majorowicz (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Heleny K. przeciwko Stefanowi K. o alimenty, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Opolu z dnia 26 maja 1965 r. oraz wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 22 września 1965 r.,uchylił zaskarżone wyroki i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka Helena K. żądała od pozwanego Stefana K. renty alimentacyjnej w kwocie po 500 zł miesięcznie na tej podstawie, że ze względu na zły stan zdrowia nie jest w stanie utrzymać się o własnych siłach.Wyrokiem z dnia 26.V.1965 r. Sąd Powiatowy w Opolu oddalił powództwo przyjąwszy, że sam rozwód nie pociągnął za sobą istotnego pogorszenia sytuacji materialnej powódki, wymaganego dla skutecznego dochodzenia renty alimentacyjnej na zasadzie art. 60 § 2 k.r.o. Sąd Powiatowy przyjął, że sytuacja materialna powódki pogorszyła się niewątpliwie z chwilą odejścia pozwanego, tj. jeszcze w 1939 r., kiedy to powódka została bez środków do życia z dwojgiem małoletnich dzieci, a nie w momencie uzyskania rozwodu, wobec czego brak podstaw do uznania zasadności roszczenia.Stanowisko Sądu Powiatowego podzielił Sąd Wojewódzki w Opolu, który wyrokiem z dnia 22.IX.1965 r. rewizję powódki oddalił. Wyrok Sądu Powiatowego oraz wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie obu wyroków i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie art. 60 i 130 k.r.o. oraz art. 316 i 232 k.p.c.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie bez słuszności zarzuca skarżący, że Sądy obu instancji nie badały w ogóle, czy rozwód orzeczony po wieloletnim rozłączeniu faktycznym stron nie pogorszył sytuacji materialnej małżonka niewinnego np. przez utratę praw wynikających z ubezpieczenia społecznego.Uchylenie to narusza art. 232 i 316 k.p.c.Nie można również zgodzić się z interpretacją art. 60 k.r.o., jaką przyjęły oba sądy. Uprzywilejowanie stanowiska, jakie art. 60 § 2 k.r.o. przyznaje małżonkowi niewinnemu, dla którego orzeczenie rozwodu spowodowało pogorszenie sytuacji materialnej, polega bowiem na tym jedynie, że jest on zwolniony od wykazania, iż znajduje się w niedostatku. Trudno jednak przyjąć, jak to słusznie podkreślono w rewizji nadzwyczajnej, żeby małżonek niewinny pozostający w niedostatku nie miał prawa skutecznego domagania się alimentacji od małżonka wyłącznie winnego tylko dlatego, że nie zdołał on wykazać, iż rozwód pogorszył jego sytuację materialną, skoro takiego warunku nie stawia § 1 art. 60 k.r.o. w stosunku do małżonka współwinnego rozkładu i małżonka niewinnego - w stosunku do drugiego małżonka niewinnego. W wypadku bowiem uznania małżonka za współwinnego albo w wypadku orzeczenia rozwodu bez orzekania o winie małżonek znalazłby się w lepszej sytuacji niż małżonek niewinny - w stosunku do małżonka uznanego za wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Mając na uwadze założenia kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie podobna przypuszczać, żeby intencją ustawodawcy była taka interpretacja cytowanych przepisów, jaką zastosowały oba sądy. Błędna interpretacja art. 60 k.r.o. spowodowała, że poza sferą zainteresowania sądów obu instancji pozostała kwestia ustalenia, czy powódka znajduje się w niedostatku.Z tych względów, wobec naruszenia powołanych przepisów, zaskarżone wyroki należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu w Opolu do ponownego rozpoznania.Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji powinien przede wszystkim przeprowadzić ustalenia, czy powódka znajduje się w niedostatku, czy też nie. W szczególności należałoby zbadać, czy powódka otrzymuje rentę bądź też czy przysługują jej uprawnienia do uzyskania renty oraz jakie ma możliwości podjęcia pracy przy uwzględnieniu konkretnych warunków lokalnych. W razie ustalenia, że powódka nie może utrzymać się we własnym zakresie i że dla uchronienia się przed niedostatkiem zmuszona jest ubiegać się o pomoc od osób zobowiązanych z mocy ustawy do jej alimentowania - należy mieć na uwadze przepis art. 130 k.r.o., w myśl którego obowiązek alimentacyjny krewnych małżonka rozwiedzionego wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych małżonka uprawnionego do otrzymania alimentów.