III CR 91/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa A. S. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wojewódzki Zarząd Młynów w K.) o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 24 lipca 1959 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód żądał w pozwie z dnia 27 marca 1958 r. zasądzenie od Skarbu Państwa (Prez. W. P. R. - Zarząd Młynów w K.) kwoty 713.543,27 zł tytułem odszkodowania, wyjaśniając, że jest właścicielem młyna wodno-elektrycznego w K., który zarządzeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 31 grudnia 1953 r. został objęty przymusowym zarządem państwowym, a zarządzeniem Ministra Skarbu z dnia 4 kwietnia 1957 r. przymusowy zarząd państwowy został uchylony i młyn zwrócony powodowi. W czasie jednak trwania zarządu przymusowego w dniu 13 grudnia 1955 r. wybuchł pożar w wymienionym młynie, który spłonął. Pozwany zwrócił młyn w stanie zniszczonym, a przez jego nieubezpieczenie wyrządził powodowi szkodę dochodzoną w pozwie.Strona pozwana nie uznała roszczeń pozwu i wnosiła o jego oddalenie. W piśmie z dnia 7 lipca 1958 r. powód pozwał do solidarnej odpowiedzialności Rejonowe Zakłady Młynów Gospodarczych w G., które również wniosły o oddalenie pozwu.Sąd Wojewódzki powództwo przeciwko Skarbowi Państwa oddalił uznając je za nieuzasadnione w świetle przepisów art. 8, 10 i 14 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Wprawdzie powód dochodzi naprawienia szkody wyrządzonej przez zaniedbanie ubezpieczenia młyna, ale, zdaniem Sądu Wojewódzkiego i takie szkody objęte są powołanymi przepisami ustawy, które dotyczą wszelkich szkód, w najszerszym ujęciu.Wyrok ten zaskarżył powód, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie powództwa, względnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.Rewizja zarzuca: 1) naruszenie art. 8 i 10 ustawy z 25 lutego 1958 r., art. 3 p.o.p.c. i art. 152 § 2 k.z. przez uznanie, że powodowi nie należy się odszkodowanie za spalony młyn; 2) uchybienie procesowe mające wpływ na wynik sprawy przez niewyjaśnienie i nierozważenie całokształtu sprawy w szczególności: a) że władza nadrzędna pozwanego wydała polecenie unieruchomienia młyna z powodu jego nierentowności, co gdyby było wykonane, uchroniłoby młyn od spalenia, b) że pozwany w protokole zdawczo-odbiorczym, w rozmowach ustnych i poleceniach pisemnych zobowiązał się do odbudowy młyna.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Zarzut naruszenia prawa materialnego przez przyjęcie, że do roszczenia powoda mają zastosowanie przepisy art. 8, 10 i 14 ustawy z dnia 28 lutego 1958 r., jest bezzasadny, skoro powód dochodzi odszkodowania za straty wynikłe w okresie sprawowania nad jego mieniem przymusowego zarządu państwowego, a tego rodzaju odszkodowanie właścicielom przedsiębiorstwa (młyna) nie przysługuje na podstawie art. 10 ustawy, przy czym przepisy art. 10 ustawy stosuje się odpowiednio do przypadków uchylenia zarządu państwowego przed dniem jej wejścia w życie, a to w myśl art. 14 ustawy.Nadmienić przy tym należy, że postępowanie sądowe w sprawach o odszkodowanie określone w art. 10 podlegało umorzeniu stosownie do art. 13 w zw. z art. 14 ustawy.Ponadto, skoro przepisy ustawy wykluczają w ogóle odpowiedzialność Skarbu Państwa wobec właściciela przedsiębiorstwa za zniszczenie obiektu w czasie trwania nad nim przymusowego zarządu państwowego, to powołane wyżej dyspozycje ustawy mają charakter przepisów szczególnych w stosunku do przepisów kodeksu zobowiązań i nie zachodzi odpowiedzialność Państwa wobec właściciela przedsiębiorstwa nawet wówczas, gdyby zniszczenie obiektu poddanego zarządowi przymusowemu lub szkody spowodowane jego nieubezpieczeniem można było ocenić jako skutek czynu niedozwolonego pracowników jednostki organizacyjnej sprawującej zarząd przymusowy.Za trafny przeto należy uznać, wbrew odmiennym wywodom rewizji, pogląd Sądu Wojewódzkiego, że w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. wyłączona jest odpowiedzialność Państwa za wszelkie szkody powstałe dla właściciela przedsiębiorstwa w związku i w okresie pozostawania tego przedsiębiorstwa pod przymusowym zarządem państwowym, niezależnie od przyczyn, które szkody te spowodowały.Ograniczenie stosowania przepisów ustawy jedynie do szkód związanych z techniczną eksploatacją przedsiębiorstwa nie znajduje żadnego uzasadnienia w omawianych przepisach i byłoby sprzeczne z założeniami ustawy likwidującej wszelkie roszczenia właścicieli z tytułu sprawowania przez Państwo zarządu przymusowego nad ich przedsiębiorstwem.Zarzut naruszenia art. 152 § 2 k.z. nie został w rewizji w ogóle wywiedziony, przepis ten zresztą nie ma zastosowania w sprawie.Również chybiony jest zarzut obrazy art. 3. p.o.p.c, który przeciwstawia się nadużyciu prawa z naruszeniem zasad współżycia społecznego, natomiast nie jest źródłem praw podmiotowych, mogącym uzasadnić roszczenie.Z tych też względów nie mogą odnieść skutku zarzuty sformułowane w pkt. 2 rewizji, a dotyczące uchybień procesowych.W świetle bowiem powołanych wyżej zasad, przytoczone w rewizji, zresztą dopiero po raz pierwszy, okoliczności nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie, które w ostatecznym wyniku, o ile nie uwzględnia roszczeń powoda, odpowiada prawu.Podkreślić przy tym należy, że twierdzenie skarżącego, jakoby w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia 27 kwietnia 1957 r. strona pozwana zobowiązała się do odbudowy młyna, jest sprzeczne z treścią powołanego dokumentu, do którego wciągnięto wprawdzie zastrzeżenie powoda i jego żądanie odbudowy młyna, lecz który nie zawiera żadnego oświadczenia strony pozwanej, w przedmiocie tego żądania.Z tych względów i wobec bezzasadności zarzutów rewizji, Sąd Najwyższy z mocy art. 383 i 100 k.p.c. orzekł jak w sentencji.