III CRN 110/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krajewski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, A. Gola.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Władysława U. przeciwko Marii S. i Aleksandrze S. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 31 grudnia 1975 r. uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 14 października 1975 r. i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Białymstoku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktycznePrawomocnym postanowieniem z 12.VI.1971 r. Sąd Powiatowy dokonał działu spadku po Wincentym i Annie U. w ten sposób, że wszystkim uczestnikom postępowania przyznał udziały w naturze, a celem wyrównania wartości sched zasądził od Władysława U. na rzecz pozostałych spadkobierców dopłaty w łącznej kwocie 50.071 zł. Ponadto zobowiązał uczestników postępowania do wzajemnego wydania sobie poszczególnych części nieruchomości oraz zasądził koszty postępowania.Przed wykonaniem tego postanowienia nieruchomości objęte działem spadku zostały nadane uczestnikowi postępowania w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), przy czym według treści decyzji administracyjnej nabycie nastąpiło nieodpłatnie.Na podstawie powyższej decyzji Władysław U. wystąpił przeciwko swym wierzycielom z powództwem o pozbawienie wykonalności postanowienia działowego co do obowiązku wydania poszczególnych działek oraz w części dotyczącej dopłat.W części dotyczącej obowiązku wydania działek postanowienie działowe zostało pozbawione wykonalności wcześniej wydanym prawomocnym orzeczeniem.Natomiast wyrokiem z 14.X.1975 r. Sąd Powiatowy oddalił powództwo w zakresie dopłat, a rewizja Władysława U. od tego orzeczenia nie została uwzględniona.Orzeczenia sądów obu instancji zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości z wnioskiem o ich uchylenie i przekazanie sprawy sądowi rejonowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca rażące naruszenie art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według postanowienia art. 14 ust. 4 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) w stosunku do rolników, którzy nabyli własność nieruchomości na podstawie art. 1 i 2 tego aktu normatywnego wykonane tytuły egzekucyjne zasądzające wydanie tej nieruchomości są pozbawione skutków prawnych. Postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie takiego tytułu podlega umorzeniu.Ponieważ wniosek powoda o umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego w celu wykonania postanowienia działowego został oddalony, a skarga na czynności komornika nie została uwzględniona, powództwo z art. 840 k.p.c. stanowi w obecnym stanie sprawy jedyny środek obrony powoda.Rewizja nadzwyczajna trafnie podnosi bezzasadność oddalenia tego powództwa.Ustawa nakazując umorzenie postępowania na podstawie art. 14 ust. 4 nie zawiera ograniczeń co do zakresu umorzenia.Lege non distinguente uznać należy, że wraz z umorzeniem postępowania co do obowiązku wydania nieruchomości, umorzeniu podlegają również zasądzone postanowieniem orzekającym dział spadku dopłaty pieniężne wyrównujące różnice wartości udziałów spadkobierców odnośnie do gospodarstwa rolnego. Odmienna wykładnia przepisu prowadziłaby do takich konsekwencji, że mimo uwłaszczenia uczestników postępowania poszczególnymi częściami gospodarstwa spadkowego z wyczerpaniem całego jego obszaru powód pozostałby nadal dłużnikiem z tytułu dopłat, choć grunt został mu nadany nieodpłatnie. Takie zaś konsekwencje są nie do przyjęcia jako sprzeczne z celem powołanej ustawy i założeniami polityki agrarnej.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rozliczeniu podlegać będą tylko składniki majątkowe poza wartością gospodarstwa rolnego wskazane w orzeczeniu działowym. Z powyższych względów orzeczono jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c.).