III CRN 167/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski (sprawozdawca).Sędziowie SN: H. Dąbrowski, K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Prokuratora Rejonowego w Z. - działającego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. przeciwko Józefowi Ś. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 2 listopada 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 2.XI.1979 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwotę 80.850 zł z odsetkami, rozkładając tę kwotę na raty. Sąd Rejonowy ustalił, że na pozwanym ciążył z mocy wyroków sądowych obowiązek płacenia alimentów na rzecz jego trojga dzieci, pozwany jednak nie wypełniał tego obowiązku, wobec czego uprawnione dzieci pobierały świadczenie przyznane im decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z funduszu alimentacyjnego. Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że zasądzenie od pozwanego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wypłaconych przez ten Zakład dzieciom pozwanego kwot znajduje podstawę prawną w dyspozycji art. 140 § 1 k.r.o.Uzasadnienie prawnePo rozpoznaniu sprawy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, złożonej w ciągu 6-miesięcznego terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.W myśl art. 140 § 1 k.r.o. osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania, nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana w dalszej kolejności, może żądać ich zwrotu od osoby, która powinna to świadczenie spełniać. Przepis ten jednak nie może stanowić podstawy prawnej roszczenia zwrotnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych względem osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie można traktować jako osoby, która - według hipotezy art. 140 § 1 k.r.o. - "dostarcza drugiemu środki utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana". Zakład ten bowiem przyznaje i wypłaca świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako dysponent tego funduszu w wykonaniu zadań określonych ustawą o funduszu alimentacyjnym. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie można również traktować jako osoby, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania "będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami", to bowiem sformułowanie art. 140 § 1 k.r.o. pozostaje w ścisłym związku z unormowaniami art. 128-131 k.r.o. określającymi osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, oraz z przepisem art. 132 k.r.o. normującym powstanie obowiązku alimentacyjnego po stronie osób zobowiązanych w dalszej kolejności. Jak już zaś wspomniano świadczenia osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji z powodu niemożności wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych, przyznaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych z utworzonego w tym celu funduszu alimentacyjnego. Omawiany art. 140 § 1 k.r.o. nie ma zastosowania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie tylko wprost, lecz także w drodze analogii.Zasady i tryb odzyskania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych od egzekwowanego dłużnika alimentacyjnego kwot, wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom do tego uprawnionym, zostały unormowane w sposób szczególny w ustawie z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym (Dz. U. Nr 27, poz. 157) oraz w rozporządzeniu Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych oraz Ministra Sprawiedliwości z dnia 4 grudnia 1974 r. w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 49, poz. 308). Według przepisów art. 12 i nast. tej ustawy oraz § 13 i nast. rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązany jest zgłosić swój udział w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym przeciwko osobie zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, natomiast na organie egzekucyjnym ciąży obowiązek przekazywania temu Zakładowi wyegzekwowanych od osoby zobowiązanej sum, przypadających na zaspokojenie należności alimentacyjnych, aż do pełnego pokrycia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przytoczone przepisy ustawy oraz znowelizowane przez nią przepisy k.p.c. zawierają ponadto unormowania szczegółowe zmierzające do usprawnienia postępowania egzekucyjnego i stworzenia gwarancji możliwie pełnego odzyskania od dłużnika alimentacyjnego kwot, wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom do tego uprawnionym.Wobec unormowania w ustawie o funduszu alimentacyjnym oraz w rozporządzeniu wykonawczym do tej ustawy w sposób szczególny zasad i trybu uzyskania od dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej do alimentów, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje względem tego dłużnika odrębne materialnoprawne roszczenie zwrotne, w szczególności roszczenie przewidziane w art. 140 § 1 k.r.o.Dlatego też Sąd Najwyższy podzielił stanowisko rewizji nadzwyczajnej co do tego, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącym naruszeniem przytoczonych wyżej przepisów ustawy o funduszu alimentacyjnym, ponadto zaś z rażącym naruszeniem art. 140 § 1 k.r.o. W konsekwencji tych naruszeń Zakład Ubezpieczeń Społecznych, niezależnie od zachowanych uprawnień do odzyskania wypłaconych z funduszu alimentacyjnego kwot w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przeciwko pozwanemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu na podstawie tytułu egzekucyjnego ustalającego alimenty na rzecz osób pobierających świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 12 ustawy), dysponuje nadto odrębnym tytułem egzekucyjnym, obejmującym te same należności, których wyegzekwowanie i przekazanie Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych powinno nastąpić w dotychczasowym, prowadzonym nadal postępowaniu egzekucyjnym. Uznając za uzasadnione zarzuty przytoczone w rewizji nadzwyczajnej oraz zamieszczony w niej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i o oddalenie powództwa, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.