III CRN 18/81

SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 1981 r. sprawy z powództwa Franciszka Ż. przeciwko Grzegorzowi Ż. i Piotrowi Ż. o zniesienie obowiązku alimentacyjnego i umorzenie zaległych alimentów na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 14 sierpnia 1980 r. sygn. akt R. III C 297/80, zaskarżony wyrok uchyla i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu dla W. do ponownego rozpoznania pozostawiając mu orzeczenie o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 1 kwietnia 1980 r. wniesionym do Sądu Rejonowego w O. Franciszek Ż. żądał ustalenia, że ustał jego obowiązek alimentacyjny wobec synów Piotra i Grzegorza. Powód twierdził, że pozwani przekroczyli już granicę 25 lat życia, a on utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 4.370 zł, która uniemożliwia mu wykonywanie obowiązku alimentacyjnego.W piśmie skierowanym do Sądu w dniu 30 czerwca 1980 r. Grzegorz Ż. zarzucił, że sprawa nie powinna być z uwagi na miejsce zamieszkania pozwanych rozpatrywana przez Sąd w O., a nadto, że w dniu 30 czerwca 1980 r. wyjeżdża na praktykę wakacyjną do Krakowa, natomiast jego brat Piotr jest inwalidą i aktualnie nie przebywa w W.Sąd Rejonowy w O. wobec niestawiennictwa pozwanych, ograniczył postępowanie dowodowe do przesłuchania powoda w charakterze strony i wyrokiem - zaocznym w stosunku do Piotra Ż. - z dnia 14 sierpnia 1980 r.:1)zniósł obowiązek alimentacyjny Franciszka Ż: w stosunku do Piotra Ż., ustalony w wyroku Sądu Powiatowego dla W. z dnia 21 listopada 1964 r. sygn. XI C 3761/63 z dniem 1 kwietnia 1980 r.;2)obniżył zasądzone od Franciszka Ż. alimenty wyrokiem Sądu Rejonowego dla W. z dnia 17 listopada 1978 r. sygn. R XI C 1421/78 na rzecz Grzegorza Ż. z kwoty 1.500 zł miesięcznie do kwoty 500 zł miesięcznie od 1 kwietnia 1980 r.Wymieniony wyrok zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 23 stycznia 1981 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że istotne zastrzeżenia nastręcza fakt wydania zaskarżonego wyroku bez przeprowadzenia w zasadzie jakiegokolwiek postępowania dowodowego, w wyniku czego Sąd nietrafnie stwierdził, iż wygasł obowiązek alimentacyjny powoda w stosunku do jego syna Piotra i że istnieją podstawy do zmniejszenia o 2/3 wysokości alimentów zasądzonych na rzecz syna Grzegorza.Gdy chodzi o orzeczenie co do Piotra Ż., to stwierdzić należy, że wprawdzie w dacie wyrokowania Piotr miał ukończone 25 lat życia, jednak o ustaniu obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dzieci nie decyduje w sposób automatyczny ukończenie przez dziecko pewnej granicy wieku, lecz możność i stopień samodzielnego utrzymywania się przez to dziecko. Już akta tej sprawy wskazywały, iż możność samodzielnego utrzymywania się przez Piotra Ż. jest całkowicie wyłączona, względnie znacznie ograniczona na skutek jego inwalidztwa. O inwalidztwie Piotra Ż. wspomniał również powód w pozwie i wyraźną informację o tym zawiera pismo Grzegorza Ż. z dnia 30 czerwca 1980 r. Informacje te, mimo niestawiennictwa pozwanego Piotra Ż. na rozprawę, nakazywały przeprowadzenie stosownego postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy posiada on i w jakim stopniu możność samodzielnego utrzymywania się. Zaniechanie przez Sąd tego obowiązku uzasadnia zarzut, iż wyrok ustalający wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego powoda w stosunku do Piotra Ż. rażąco narusza prawo.Sprawa nie została wyjaśniona także co do alimentów na rzecz Grzegorza Ż. Alimenty w wysokości 1.500 zł miesięcznie zostały zasądzone na rzecz tego powoda wyrokiem z dnia 17 listopada 1978 r. Rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że porównanie daty wydania tego wyroku i powództwa w sprawie niniejszej (1 kwietnia 1980 r.) mogło uzasadniać wątpliwość odnośnie tego, czy rzeczywiście nastąpiła i w jakim zakresie zmiana stosunków uzasadniająca korektę zasądzonych alimentów na rzecz Grzegorza Ż. Jak wynika z uzasadnienia wymienionego wyroku sygn. R XI C. 1421/78, o zasądzeniu alimentów w kwocie po 1.500 zł miesięcznie zadecydował fakt, iż Grzegorz Ż. podjął w 1978 r. studia w Akademii Sztuk Pięknych w W. Sytuacja w tym zakresie nie zmieniła się do czasu wyrokowania w sprawie niniejszej. Grzegorz Ż. był w tej dacie studentem II roku tejże uczelni, co wynika z zaświadczenia z dnia 26 czerwca 1980 r.Z drugiej strony należy także zbadać, jak przebiegają studia Grzegorza Ż., człowiek bowiem w jego wieku może korzystać - gdy chce dalej studiować - z pomocy rodziców, ale studia musi traktować poważnie. Studia te nie mogą być bowiem tylko pretekstem do rezygnacji z pracy zarobkowej i pędzenia życia kosztem rodziców (por. wyrok SN z 8 sierpnia 1980 r. III CRN 144/80 OSNCP 1981/1 poz. 20).Rewizja nadzwyczajna trafnie też zarzuca, że fakt przejścia powoda na rentę nie został precyzyjnie ustalony, niezależnie od tego, iż nie były przedmiotem badania w postępowaniu dowodowym możliwości majątkowe powoda, doświadczenie zaś życiowe wskazuje, że nie zawsze przejście na emeryturę wiąże się z pogorszeniem sytuacji majątkowej. Akta sprawy zdają się wskazywać, iż powód wspólnie z aktualną swoją żoną prowadzi gospodarstwo rolne.Z powyższych zasad - wobec niewyjaśnienia sprawy - zaskarżony wyrok należało z mocy art. 388 w zw. z art. 423 § 1 k.p.c. uchylić i sprawę przekazać sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy przekazał przy tym sprawę - zgodnie z wnioskiem Grzegorza Ż. - Sądowi Rejonowemu dla W. jako sądowi miejscowo właściwemu, przepis bowiem art. 32 pozwalający na wytoczenie powództwa o alimenty do sądu właściwego według miejsca zamieszkania powoda dotyczy tylko strony uprawnionej ze stosunku alimentacyjnego.